Ida - How to Meet a Mermaid

De grote onbekende

In How to Meet a Mermaid is de zee de hoofdrolspeler in drie verschillende verhalen. De mensen trekken naar haar toe, maar ze blijft ondoorgrondelijk, houdt zelf het laatste woord.

Medium how 20to 20meet 20a 20mermaid

Aanvankelijk lijkt het alsof filmmaakster/schrijfster Coco Schrijber in haar documentaire How to Meet a Mermaid het raadsel van haar verdwenen broer Lex wil oplossen. Vijftien jaar geleden vertrok deze met een gezelschap naar Egypte, om in de Rode Zee te gaan duiken. Zonder dat iemand hem een duik had zien nemen, bleek hij op zeker moment nergens meer te bekennen. Op het strand werden zijn spullen teruggevonden in een keurig stapeltje, afgedekt met een steen: petje, shirt, pakje shag… én zijn duikmes, voor Schrijber het bewijs dat hij wist niet terug te zullen keren uit de zee. Dit was immers iets wat hij altijd iedereen voorhield die wilde gaan duiken: doe dit nooit zonder je mes.

Vanaf de eerste beelden is de zee zelf de hoofdrolspeler in deze film: als een genadig graf, een onbekende grootheid, dreigend dan wel lieflijk, uitnodigend en onneembaar. De aanwezigheid van de zee dringt zich des te sterker op omdat de filmmaakster haar – ik heb opgezocht of ‘zee’ een mannelijk of vrouwelijk woord is, maar Van Dale geeft beide mogelijkheden, wat meestal betekent dat het vroeger een vrouwelijk woord was – een stem heeft gegeven. Een omfloerste vrouwenstem (het zou ook de stem van de zeemeermin uit de titel kunnen zijn) bericht vanuit een onderwereld die geen menselijk wezen ooit helemaal zal kunnen doorgronden, maar die zo lang ze bestaat een grote aantrekkingskracht uitoefent. Je kunt erin verdwijnen, al dan niet vrijwillig, en je kunt haar gebruiken om elders aan te komen.

In feite vertelt Schrijber drie totaal verschillende verhalen in haar film. Naast dat van haar broer Lex komt het verhaal van Miguel, de vluchteling in spe die met zijn surfplank de zee wil oversteken om elders het paradijs te vinden, en de geschiedenis van Rebecca die van een Disney-cruiseschip verdween. Het is de verdienste van de filmmaakster dat ze deze drie ongelijksoortige verhalen met elkaar weet te verbinden door de zee het poëtische Leitmotiv te laten zijn. Zoals ze iemand laat opmerken in de film is de zee een raadselachtiger fenomeen dan menige planeet. Vanaf het strand van Egypte ziet de zee eruit als een schatkamer, bedrieglijk eenvoudig te betreden indien je jezelf voorziet van zuurstofflessen op je rug, een duikpak, -bril en niet te vergeten -mes. Vanuit de lucht is het beeld van de eenzame peddelaar op die grote vlakke spiegel om acuut buikpijn van te krijgen, in het besef van de twee grote gevaren die voor hem op de loer liggen: haaien en de kustwacht. En dan is er dus de diepe donkerte aan de andere kant van de reling van het cruiseschip, waarin een bemanningslid werd geduwd of zich zelf liet vallen.

Vanuit de lucht is het beeld van de eenzame peddelaar op die grote vlakke spiegel om acuut buikpijn van te krijgen

Niet dat evenwichtigheid altijd het grootste goed is, maar vooral het laatste verhaal krijgt een zwaar accent. Schrijber bespreekt met de betraande ouders de verschillende scenario’s van wat er gebeurd kan zijn – was er een depressie in het spel, of een jaloerse collega – en laat een paar keer de laatste beelden zien van Rebecca die zijn gemaakt met een beveiligingscamera. Waarom? Omdat er meer over haar te zeggen valt dan over haar broer? Ik vond de weinige – niet bepaald sociaal wenselijke – antwoorden die ze bekenden van haar broer weet te ontlokken (‘Was hij een aardige man?’ ‘Mis je hem?’), smaken naar meer. Ik had nog wel meer willen horen van de broer die vroeger zo stoer was, maar in de ogen van zijn zus eindigde als een saaie boekhouder. ‘Wat weten we eigenlijk van iemand hè?’ stelt ze zelf op zeker moment de hamvraag. Eventjes lijkt het er zelfs op alsof ze via de achterblijvers de vraag onderzoekt waar levensgeluk in schuilt, maar jammer genoeg stopt dit abrupt.

Aan de andere kant zou je kunnen zeggen dat ze haar broer hiermee een vorm van respect betuigt, en hem zijn zwijgen gunt. De beelden van de zee, wonderschoon en doodeng, moeten namens hem spreken, net als de bijna permanent aanwezige geluiden van de zee op de achtergrond. De zwart-witbeelden van een in zee spelend jongetje die opduiken, vintage kinflicks, krijgen tegen de achtergrond van zijn verdwijning in zee een navrant effect, net als de beelden van een pasgeboren baby. Op de bodem van de zee bevinden zich genoeg met algen, mos of wier begroeide formaties waarin je zomaar lichamen, hoofden, skeletten zou kunnen vermoeden.

Is het wel echt gebeurd? Bij gebrek aan een gevonden lichaam blijft de broer al die jaren spoken, in elk geval in het hoofd van zijn zus. Haar pogingen verhaal te halen ter plaatse, in Egypte, stuiten op vage verhalen, misverstanden en onbegrip. Het strand en de zee zijn de zwijgende getuigen, haar rest uiteindelijk niet veel anders dan zich die toe te eigenen. Op het strand verrijst een sculptuur met hun beider favoriete stripheld, en de zee… Ja, de zee. Ze zal erin moeten, houdt een duiker haar voor. ‘It will change everything for you.’ In How to Meet a Mermaid krijgt de zee – waarin per jaar blijkens de aftiteling 374.000 mensen verdwijnen – het laatste woord.


How to Meet a Mermaid draait op 18, 20, 22, 23 en 27 november; voor locatie en tickets: idfa.nl

Beeld: How to Meet a Mermaid (IDFA)