Derde Wereldoorlog of Apocalyps in Syrië

De Grote Slachting

De strijd in Syrië leidt tot een opbloei van de apocalyptische overtuiging onder de jihadisten. Ook joodse en christelijke extremisten geloven dat in Syrië de eindtijd wordt ingeluid. Opdat de Heiland kan wederkomen.

Medium nyc133595

Het Midden-Oosten staat in brand. De Arabische lente heeft staten gedestabiliseerd en nieuwe kansen geboden aan een voortdurend uitdijend netwerk van al-Qaeda-gezinde groeperingen. Syrië, waar in de loop van inmiddels drie jaar burgeroorlog honderdduizend mensen omkwamen en miljoenen anderen op de vlucht sloegen, is het centrale slagveld waarop tal van Arabische en islamitische conflicten samenkomen. Deze verknoping van tegenstellingen en de mogelijkheid van kettingreacties doen sommigen denken aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog; zij voorspellen dan ook een Derde Wereldoorlog.

Anderen, onder wie Nederlandse Syrië-strijders, profeteren veeleer het einde der tijden als uitvloeisel van het geweld in het land van (nu nog) president Bashar al-Assad. Te weinig is nog bekend hoe Nederlandse tieners en twintigers zich in de korte tijd van hun verblijf in Syrië het islamitische apocalyptisch gedachtegoed hebben eigengemaakt. Maar zij zijn beslist niet de enigen. Er is een gevaarlijke tendens, ondersteund door islamitische, joodse én christelijke extremisten, om de strijd in de Levant op te vatten als het finale gevecht bij Armageddon, dat volgens het bijbelboek Openbaring de eindtijd zal inluiden. Hoe meer partijen betrokken raken bij het conflict en hoe sterker de apocalyptische tendensen worden, hoe groter de kans wordt dat het conflict uit de hand loopt, terwijl het Westen handenwringend toekijkt bij dit Armageddon.

Terwijl sommigen in de westerse wereld aanvankelijk met optimisme reageerden op de Arabische lente, mede omdat de idealen waarvoor de demonstranten de straat op gingen strijdig waren met de waarden van al-Qaeda en andere jihadisten, groeit nu het besef dat aan al-Qaeda gelieerde bewegingen sterk profiteren van de teweeggebrachte instabiliteit. Zeker in Syrië, waar chemische wapens misschien al in handen van rebellen zijn gevallen of nog kunnen vallen. De met al-Qaeda verbonden beweging Islamitische Staat van Irak en de Levant (isil) heeft het noorden van Syrië inmiddels min of meer in handen. Onder de zwarte vlag van de jihadisten heerst een Taliban-achtig schrikbewind, dat deze rebellen zelf zien als het begin van een nieuw kalifaat.

De ontwikkelingen rond de recente nucleaire overeenkomst met Iran zijn nauw verbonden met de gevechten in Syrië wegens de steun die Iran, dat het land min of meer als zijn ‘51ste provincie‘ beschouwt, aan het bewind van Assad geeft, mede via de door Iran gesteunde terroristische beweging Hezbollah.

De rebellenbeweging, die eerst al teleurgesteld werd door het uitblijven van een Amerikaanse interventie, moet nu vaststellen dat Iran geruggensteund door het akkoord geen strobreed in de weg wordt gelegd in Syrië. Saoedi-Arabië is vervreemd geraakt van de Verenigde Staten en steeds meer bereid de rebellen de steun te geven die Amerika niet biedt. Op het slagveld van Syrië komen de soennieten (Saoedi-Arabië en de rebellen) daardoor steeds scherper tegenover de sjiieten (Iran en Hezbollah) te staan, waarbij de met al-Qaeda verbonden krachten het soennitische rebellenkamp in Syrië meer en meer domineren.

Net als de VS hebben Rusland en China met hun standpunten inzake Syrië hun invloed in het Midden-Oosten zien slinken, wat de onbeheersbaarheid van de confrontaties in Syrië alleen maar vergroot. Uiteindelijk kunnen Amerika, Rusland en Europa tegen wil en dank toch nog in het conflict worden meegesleept. En te midden van dit alles opereren Nederlandse strijders die onder invloed van hun omgeving hopen de wereld finaal in brand te zetten.

Terwijl voor buitenlanders de gruwelijke strijd in Syrië het karakter aanneemt van een inferno menen sommige jihadistische rebellen namelijk een bijdrage te leveren aan het naderbij brengen van het einde der tijden, waarin de islam zal heersen over de aarde. De eerste stap is de vestiging van een kalifaat, maar de aspiraties gaan verder. Zowel sjiieten als soennieten kennen apocalyptische verwachtingen, maar bij de eerste groep zijn ze traditioneel sterker ontwikkeld.

Geschat wordt dat de twee met al-Qaeda verbonden organisaties isil en Jabhat al-Nusra samen met andere salafisten een kwart tot de helft van het versplinterde rebellenkamp in Syrië uitmaken. Hoe langer de gevechten voortduren, hoe sterker de positie van deze organisaties wordt. Naar berekening maken een kleine tienduizend buitenlandse strijders deel uit van de jihadisten, de meeste uit de Arabische wereld. Vele honderden zijn afkomstig uit West-Europa, waaronder een honderdtal uit Nederland. De Nederlanders vechten volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid vermoedelijk voornamelijk onder de vlag van al-Nusra.

De islamitische antichrist huist volgens sommigen in de Bermudadriehoek en verplaatst zich per ufo

Westerse autoriteiten maken zich voornamelijk zorgen over wat er gebeurt als deze strijders, ervaren en gehard door de strijd, terugkeren naar hun land van herkomst. Daarmee lijkt er te weinig aandacht te zijn voor de gevaarlijke tendensen in het denken van de soennitische strijders in Syrië zelf.

Al-Qaeda heeft altijd een apocalyptische verleiding geboden. Een centraal doel volgens de ideologie van al-Qaeda is de vestiging van een islamitisch kalifaat. Hoewel dit op zich geen eindtijdverwachting hoeft in te houden hebben veel aanhangers daaraan toch een apocalyptische hoop verbonden. Er bestaan in de islamitische wereld de nodige populaire duidingen van de eindtijd, waarbij voortekenen een aanzienlijk ingrediënt vormen. Deze populaire voorstellingen ter rechtvaardiging van de islamitische verwachting zijn soms doorspekt met niet-islamitische elementen. Zo worden Amerikaanse televisiedominees of het geloof van Ronald Reagan in de Apocalyps aangehaald als ‘bewijs’. De dajjal, de islamitische antichrist, huist volgens sommigen in de Bermudadriehoek en verplaatst zich per ufo. De omslagen van publicaties over dit onderwerp, waarop soms symbolen van vrijmetselaars of afbeeldingen van Nostradamus zijn te zien, spreken boekdelen. Dit wil niet zeggen dat dit ook de opvattingen van de islamisten zelf zijn, maar wel dat er een populaire voedingsbodem is waarop meer serieuze apocalyptische aanspraken kunnen floreren.

Tijdens zijn leven werd Osama bin Laden meermalen voorgehouden dat hij wellicht de Mahdi zou zijn. De toenmalige leider van al-Qaeda heeft die suggestie altijd afgewimpeld, vermoedelijk vooral omdat hij er een verzwakking van zijn beweging van verwachtte. Maar de strijd in Syrië heeft tot een opbloei van de apocalyptische overtuiging onder de jihadisten geleid.

Volgens sommige islamitische opvattingen zal het einde der tijden namelijk aanvangen met de komst van de islamitische heiland, de Mahdi, of zijn helper, de profeet Isa (Jezus), en hun heerscharen in het huidige Syrië, in de buurt van Damascus. Vooral bij het al-Nusra Front is die opvatting sterk. Het mediakanaal van deze groep heet al-Manarah al-Bayda, oftewel de Witte Minaret. Volgens soennitische overlevering zou deze ten oosten van de Syrische hoofdstad zijn gelegen. Aan het einde der tijden zal Isa/Jezus op deze minaret neerdalen om de strijd aan te binden met de troepen van de dajjal.

Ook in bepaalde sjiitische opvattingen heeft Syrië een belangrijke betekenis in het einde der tijden. Naar verwachting zal hier de valse profeet As-Sufyani een opstand beginnen, Syrië veroveren en vervolgens Irak binnenvallen, waarna vanuit Khorasan (samenvallend met het huidige Iran) weerstand zal worden geboden die zal leiden tot de terugkeer van de Twaalfde Imam, de messianistische figuur van de sjiieten. In de ogen van veel Iraniërs die zich hebben aangemeld voor de strijd in Syrië is duidelijk dat de rebellen aldaar het leger van As-Sufyani zijn. Het heeft er intussen de schijn van dat met de toenemende rechtstreekse confrontaties tussen enerzijds leden van de Iraanse Revolutionaire Garde en Hezbollah en anderzijds de met al-Qaeda verbonden strijdgroepen er sprake is van een wederzijds opzwepen in apocalyptische verwachtingen.

Medium armageddon

Het apocalyptische gedachtegoed is niet ongemerkt voorbijgegaan aan de Nederlandse Syrië-gangers. Afgelopen voorjaar hield Volkskrant-journaliste Janny Groen een interview met een woordvoerder van Nederlandse jihadstrijders in de buurt van Aleppo, de mid-twintiger Abu Jandal uit Delft, die zich ook wel Abu Fidaa (vader van de opoffering) noemde. Hij liet weten: ‘Wij weten ook uit de profetische overleveringen dat het centrum van het grote Armageddon (de Derde Wereldoorlog) in Syrië en omringende landen zal plaatsvinden. De christenen en joden zijn hier ook van overtuigd. De zionisten nemen hier ook de nodige voorbereidingen voor, dan kan het niet zo zijn dat wij moslims slapen. Als moslim wil je meedingen in dit grote evenement want er ligt een grote beloning voor het oprapen, je strijdt immers in de rangen van de profeet Jezus (Isa) tegen de antichrist (dajjal). Wij zien de Arabische lente ook als een voorteken van deze grote gebeurtenis. Met als piek de opstand in Syrië. Het is ongekend in de geschiedenis van de mensheid dat vier tirannen halsoverkop in minder dan een jaar tijd omver worden gegooid. Dit is niet zomaar een gebeurtenis, mensen moeten dit niet aan hun ogen voorbij laten gaan alsof het niets is. Dit is een bijzondere overwinning voor de ummah en een unieke kans om onze landen te genezen. Deze kans moeten de moslims niet laten glippen, en dit is wat wij ook in ons achterhoofd houden in Syrië.’ Eind november overleed Abu Jandal als zevende Nederlandse jihadstrijder in Syrië aan de verwondingen die hij twee weken eerder had opgelopen.

Kort tevoren was op internet een manuscript verschenen van ‘De Nederlandse Mujahideen in Bilaad As-Shaam’ (een verwijzing naar een eerder kalifaat in Syrië), waaraan ook Abu Jandal nog zou hebben bijgedragen. De 150 dicht betikte pagina’s dragen als titel De banier. Op de voorpagina zijn militanten afgebeeld die strijden onder een zwarte vlag, een islamitisch symbool dat verwijst naar de eindtijd. De bekende Libanees-Amerikaanse fbi-ondervrager Ali Soufan vermeldt in zijn boek The Black Banners dat veel aanhangers van al-Qaeda die hij ondervroeg hem zeiden dat de zwarte banieren van al-Qaeda verwezen naar de eindstrijd, die zij vaak zelf aanduidden als Armageddon, een term die overigens niet wordt gebruikt in de koran maar ontleend is aan de bijbel. Daarvan waren deze strijders zich trouwens bewust. Zij ontleenden zelfs kracht aan het idee dat deze eindstrijd ook in het Oude en het Nieuwe Testament werd geprofeteerd. Juist in het licht van dit min of meer universele heilsplan was het volgens hen geoorloofd extreem geweld te gebruiken.

Een derde van de Amerikanen meent dat de strijd in Syrië een voorteken is van het naderende Armageddon

De banier is bij uitstek een apocalyptisch geschrift en kan ten dele worden gezien als een onderbouwing van het vermelde citaat uit het interview in de Volkskrant. Uitgangspunt is het morele verval van het Westen dat ook de islamitische wereld dreigt te verstikken. De ummah, de moslimgemeenschap, moet zich hieraan onttrekken, want uitsluitend ‘de rechtvaardigheid van de islam’ kan een wereld ‘verdronken in onrecht’ redden. Hoe groter de ellende en de onderdrukking, des te nabijer is de finale hulp van Allah. Volgens de auteur(s) zijn alle fasen van de geschiedenis die zijn geprofeteerd inmiddels doorlopen, ‘en de laatste fase van tirannieke heerschappij begint langzaam te verdwijnen en lijkt plaats te maken voor het kalifaat’. Nu zal het islamitisch leiderschap spoedig terugkeren.

Onder de hoofdstuktitel ‘Apocalyptische Goudkoorts’ worden moslims aangemoedigd zich hiervoor in te zetten opdat zij een plaats in het paradijs zullen verwerven. Kenmerkend voor de openheid voor westerse invloeden is dat ook in dit verband weer een Amerikaanse president wordt aangehaald, namelijk John F. Kennedy, met de woorden ‘Vraag niet wat het land voor jou kan doen, maar vraag je af wat jij voor het land kunt doen’. Dit is de mentaliteit die moslims ten aanzien van hun ummah tentoon zouden moeten spreiden. Als de strijd moeilijk is, moet een goede moslim niet klagen, maar Allah dankbaar zijn dat hij de kans biedt om te acteren in deze bijzondere ‘tijd van goudkoorts’, waarin de Mahdi zal verschijnen en de aarde vervullen met gerechtigheid en rechtvaardigheid.

De strijd in de Levant is volgens De banier dan ook niet zomaar een oorlog, maar ‘de grote vernietigende wereldoorlog (Al-Mahamat Al-Qubra, dat wil zeggen Armageddon)’ die aan het einde der tijden zal plaatsvinden in ‘Groot-Syrië’. Al-Malhama al-Kubra is in meerdere hadith (islamitische overleveringen) de grote slachting die aan het slot van de mensengeschiedenis zal plaatsvinden tussen de legers van de moslims en de niet-moslims, vergelijkbaar met de slag bij Armageddon tussen de goede en de kwade krachten uit het bijbelboek Openbaring. Aan deze slachting gaat volgens de overlevering een gezamenlijke strijd van moslims en christenen vooraf.

Volgens de auteur(s) van De banier is deze voorspelling toepasbaar op de huidige strijd in Syrië, waar de soennitische combattanten vechten tegen Bashar, Iran, Rusland en China, vijanden die zij delen met het Westen. Maar de auteurs sluiten niet uit dat al-Malhama al een feit is en de finale afrekening ‘eraan zit te komen’: in Syrië (as-Shaam). Zij gaan ervan uit dat, wanneer de moslims een staat zullen weten te stichten in Syrië, het Westen een troepenmacht tegen hen het veld in zal sturen. ‘Dit kan de Malhamah zijn!’ De banier maakt in dit verband melding van een overlevering van de profeet Mohammed die stelt: ‘Er zal een tijd aanbreken waarin er geen enkele gelovige zal overblijven die niet naar As-Shaam zal vertrekken.’ De moslims die de overwinning zullen behalen zullen vervolgens onder al-Mahdi en Isa strijden tegen de dajjal, aldus De banier.

Tegenover de weifelende moslims stellen de auteurs: ‘Hoe zonde zou het zijn als deze gebeurtenissen zich afspeelden en jij hier niet in zou participeren? Jij hebt de kans om te leven in dat gouden tijdperk en dan blijf jij staan aan de zijlijn?’ Iedere moslim moet handelen in overeenstemming met de hadith die zegt: ‘Zwarte vlaggen zullen te voorschijn komen (…), niets zal hen tegen kunnen houden, totdat zij Aaliyah (Jeruzalem) bereiken.’ En uiteindelijk zullen zij alle heerlijkheid van de eindtijd deelachtig worden.

Uit het uitgebreide programma dat daarvoor wordt aangedragen blijkt opnieuw dat de auteurs niet verstoken zijn van westerse invloeden en Verlichtingsidealen. Er wordt nota bene een bericht uit Trouw uit 2011 aangehaald met kritiek van de toen nog Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher op de Nederlandse omgang met prostitutie om de vrouwenrechten te bepleiten. In het gouden tijdperk zal sprake zijn van menswaardigheid, economische stabiliteit, sociale zekerheid, gelijkwaardigheid, een eerlijke procesvoering, godsdienstvrijheid (volgens de sharia), vrijheid van meningsuiting, islamitisch stemrecht, recht op privacy, vrouwenrechten, dierenrechten, milieuvriendelijkheid en natuurlijk het klassieke element van elke apocalyptische verwachting: gerechtigheid. Wie anderen geen recht doet wedervaren zal ‘in boeien en kettingen naar voren worden gebracht op de Dag des Oordeels’. Onderdrukkers moeten de smeekbeden van de onderdrukten vrezen, ‘zelfs al was het van een ongelovige’. Uiteindelijk zullen dan in het hiernamaals de goeden en de kwaden definitief van elkaar worden gescheiden.

De apocalyptische spanning is niet alleen merkbaar onder de strijders in Syrië. Maar liefst tientallen miljoenen christenen in Noord-Amerika zien het conflict in het land van Assad eveneens als de voorloper van de wederkomst van de Heiland. Uit recent opinieonderzoek blijkt dat zo’n twintig procent van de volwassen Amerikanen meent dat dit moment sowieso nabij is. Dit geloof is vooral sterk onder de zogeheten evangelicals, die een kwart van de Amerikaanse bevolking uitmaken. Zij verwijzen naar de apocalyptische verwachting in het Oud-Testamentische bijbelboek Jesaja (17:1) waarin wordt aangekondigd dat aan het einde der tijden de stad Damascus een ruïne zal worden. Een derde van de Amerikanen meent dat de strijd in Syrië een voorteken is van het naderende Armageddon.

Tijdens eerdere conflicten, zoals de oorlogen in Bosnië of Afghanistan, ontbrak een dergelijke verwachting. In het geval van Syrië verklaart zowel de expliciete vermelding van Damascus in de bijbel als de nabijheid van Israël de toegenomen extase. Daarmee is de strijd in Syrië een verdere fase in een al langer lopend proces, waarbij de eindtijdverwachtingen van sommige sjiieten, soennieten, christenen en joden niet alleen onderling verstrikt raken en de Heiland van de één inwisselbaar is met de antichrist van de ander, maar waarin het blikveld zich steeds meer richt op het reëel bestaande Jeruzalem als de plaats waarnaar de goddelijke heerscharen op weg zijn. Als dat gebeurt, is het verschil tussen een Derde Wereldoorlog en Armageddon misschien niet eens zo groot. Reden genoeg om meer dan alleen aan de strijd zelf aandacht te besteden aan het gedachtegoed van degenen die er vechten, ook vanuit Nederland.

Bob de Graaff is hoogleraar inlichtingen- en veiligheidsstudies aan de Universiteit Utrecht en de Nederlandse Defensieacademie in Breda. In 2012 publiceerde hij bij uitgeverij Boom Op weg naar Armageddon: De evolutie van fanatisme

Beeld: Moises Saman / Magnum / HH
Shaam al Ghareeba / Dewarereligie.nl