Zadie smith, NW

De grote stad

Grotestadsromans, het worden al snel megalomane ondernemingen. Neem de ambitieuze romans over Londen die het afgelopen jaar verschenen: John Lanchester liet in zijn Kapitaal bankiers figureren naast Poolse bouwvakkers, verveeld shoppende miljonairsvrouwen naast opgejaagde illegalen - de roman moest niet minder dan een dwarsdoorsnede van de huidige Engelse samenleving bevatten.

Martin Amis gaf Lionel Asbo, zijn woeste satire van de Britse onderklasse, zelfs onverbloemd de onder­titel State of England mee. Grotestads­romans, daarin moet hoog met laag botsen, rijk met arm, mooi met lelijk. En natuurlijk moeten zij doordesemd zijn van de opwinding die dagelijks te vinden is in de krantenkoppen: Financiële crisis! Terrorisme! Crisis van de ­multiculturele samenleving! Ontsporing van de moraal!

De stadsroman NW van Zadie Smith lijkt dan ook niet zo groot op het eerste gezicht. Ze beperkt zich tot één wijk, het arme deel van Noordwest-Londen, en dan nog vooral tot het sociale woningproject Caldwell, blokken van vreugdeloze hoogbouw. Ze zoomt in op slechts vier personages - Leah, Felix, Keisha (die later de naam Natalie aanneemt) en Nathan - allen dertigers die opgroeiden in Caldwell. Natuurlijk, de grotestadsproblemen spelen ook bij haar een rol: haar personages worstelen met hun multiculturele afkomst en met de gevaren (drugs! geweld!) van de metropool. Leah en Keisha, zeker Keisha, weten aan het milieu van de achterstandswijk te ontsnappen; met Felix en Nathan gaat het mis. Ook bij Smith zijn er dus verschillen, maar o wat zijn die oneindig veel subtieler dan die tussen de karikaturale antagonisten die Lanchester schiep.

In feite is NW een stuk ambitieuzer dan Kapitaal en Lionel Asbo. Zadie Smith probeert voelbaar te maken hoe het is om te overleven in de urban jungle en daartoe zet ze alle literaire middelen in. Van slang tot stream of consciousness, van experimenten met de interpunctie tot korte, fragmentarische schetsen, als om aan te tonen hoe verbrokkeld de herinnering is. NW is veel grilliger dan het puntgave Over schoonheid, haar voorlaatste roman, maar des te briljanter. NW is dynamisch en wervelend, de hoop en wanhoop van de personages worden jouw hoop en wanhoop, en altijd is er de verleidelijke en vernietigende adem van de grote stad.


Zadie smith, NW
Prometheus, 360 blz., € 19,95