De Guatemalteekse president is niet grappig meer

Guatemala-Stad – President Jimmy Morales van Guatemala heeft Iván Velásquez tot persona non grata uitgeroepen en hem bevolen het land te verlaten. De Colombiaan Velásquez is het hoofd van de Internationale Commissie tegen Straffeloosheid in Guatemala (cicig). Deze door de VN ingestelde commissie helpt de plaatselijke justitie sinds 2006 met het bestrijden van corruptie en schending van mensenrechten. Met succes: mede dankzij het onderzoek van de cicig zitten onder meer de vorige president Otto Pérez en zijn vice-presidente in de cel wegens verduistering van miljoenen en lidmaatschap van criminele organisaties.

Maar daar gaan we natuurlijk geen gewoonte van maken, dacht Jimmy Morales. Vorige week vroegen het Openbaar Ministerie van Guatemala en de VN-commissie samen aan het parlement om de immuniteit van Morales op te heffen. Hij wordt beschuldigd van het ontvangen van illegale donaties aan zijn campagne van twee jaar geleden. Indien veroordeeld leidt dat automatisch tot zijn afzetting.

Morales reisde spoorslags naar New York om VN-secretaris-generaal António Guterres persoonlijk te vragen cicig-baas Velásquez te ontslaan. Dat weigerde Guterres. Bij zijn terugkeer in Guatemala nam de president een redevoering op waarin hij Velásquez ‘beval’ te vertrekken. De toespraak werd hoogst modern verspreid via het Twitter-account van de regering.

Dat Morales als president een probleem zou worden, was eigenlijk wel te verwachten. Voordat het Front van Nationale Convergentie (FCN-Nación) hem als lijsttrekker aanwees was hij de populairste televisiekomiek van Guatemala. De partij is opgericht door ex-militairen, velen met een verleden van mensenrechtenschendingen tijdens de decennialange burgeroorlog, en zou nooit kans op het presidentschap maken. Dankzij Morales lukte dat wonderwel.

Zondag ontsloeg de president zijn minister van Buitenlandse Zaken Carlos Raúl Morales die openlijk de uitzetting van Velásquez had veroordeeld. In zijn plaats benoemde de president Sandra Erica Jovel Polanco, een ex-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken tegen wie een proces loopt wegens valsheid in geschrifte, waardoor een van haar medewerksters illegaal een baby kon adopteren.

Het Constitutioneel Hof reageerde zeer snel en bepaalde afgelopen zondag al dat de president niet de bevoegdheid heeft de VN-functionaris uit te wijzen. Die blijft dus voorlopig gewoon. Of Morales ook kan blijven lijkt dubieuzer. Ook in Guatemala zijn de tijden veranderd, zelfs voor een president die een frontman is voor militairen.