De guerrilla is terug

Buenos Aires - Het leek een bericht uit de jaren zeventig dat per ongeluk als actueel nieuws was opgedoken. Maar de aankondiging in Paraguay, enkele weken terug, was echt: Operatie Yaguaraté (‘jaguar’ in indianentaal guaraní) moest een einde maken aan het Ejército del Pueblo Paraguayo (epp). Guerrilla’s van dit 'Leger van het Paraguayaanse Volk’ zouden actief zijn in het noordoosten van het land, een dunbevolkt gebied vol (drugs)smokkelaars bij de grens met Brazilië.
Het deed terugdenken aan de tijd dat elk zichzelf respecterend land in Latijns-Amerika een guerrillabeweging had. De ideologische gewapende strijd raakte de laatste 25 jaar echter uit de mode en sinds 1998 heeft in Latijns-Amerika een ruk naar links plaatsgevonden. In 2008 koos Paraguay als een van de laatste landen in de regio een progressieve president.
Uitgerekend hij - de voormalige bisschop Fernando Lugo - gaf het bevel tot Operatie Jaguar. Dat gebeurde nadat het epp, heel klassiek, de rijke veeboer Fidel Zavala had ontvoerd. Het geëiste losgeld bedroeg vijf miljoen dollar. Ook moest de familie Zavala het vlees van tien geslachte koeien uitdelen in het arme departement San Pedro. Dat vlees kwam er, over het losgeld wordt slechts gespeculeerd, en Zavala werd op 20 januari vrijgelaten.
Enkele dagen later stuurde Lugo zo'n vijfhonderd agenten en soldaten naar San Pedro. 'De nachtmerrie moet afgelopen zijn’, aldus de president.
In tegenstelling tot Colombia - dat de uit de vorige eeuw overgebleven guerrilla’s steevast wegzet als ordinaire criminelen zonder ideologie - neemt Paraguay het epp wél serieus als revolutionaire beweging. Ze is dan ook uit op de 'verpulvering’ van het huidige politieke systeem, bleek uit een epp-handleiding die werd gevonden bij een huiszoeking.
De Paraguayanen vinden het allemaal wel vermakelijk. Toen de krant La Nación het 64 pagina’s tellende document afdrukte, was drie dagen achter elkaar de hele oplage uitverkocht. Er staat onder meer in dat het epp in 2008 werd opgericht, een marxistisch-leninistische ideologie heeft en door ontvoeringen van rijke landgenoten geld wil inzamelen. Justitie schreef de beweging prompt vrijwel alle grote ontvoeringszaken van het laatste decennium toe.
Deze ontvoeringen moeten de nachtmerrie zijn waar Lugo het over had; colonnes guerrilla’s werden in Noordoost-Paraguay nooit gesignaleerd. Misschien dat Operatie Jaguar daarom slechts één serieuze arrestatie opleverde en vooral met de mond wordt beleden. De arrestant behoort volgens het OM tot de 'logistieke groep’ van het epp. Haar delict? Kopen van telefoonkaarten voor haar computeradres. De guerrilla is terug, maar vooralsnog vooral op papier.