H.J.A. Hofland

De halve waarheid

Blijf kijken. Daar is iemand op de televisie die niet door de grimeur met pancake is bewerkt, geen tekstschrijver heeft, geen product hoeft te verkopen, zich niet anders hoeft voor te doen dan hij is. Geen Bush, Blair, Melkert, topartiest of kwibus. Iemand die zichzelf is, een fossiel uit de prehistorie van vóór de vrije markt. Het fossiel leeft, het spreekt, het is boos, toont minachting, vooral dat. Het is een vertoning uit een politiek Jurassic Park, maar veel beter. Het is echt. Geen Hollywood, maar het Internationaal Gerechtshof waar Slobodan Milosevic zich moet verantwoorden voor negen jaar wanbeheer van een deel van Europa. Tussen 1991 en 1995 zijn daar driehonderdduizend mensen vermoord; daarna nog meer. Op de televisie hebben we gezien hoe oude steden in puin werden geschoten, hoe op straat de voetgangers live door sluipschutters werden neergeschoten.

Van het begin af hebben onze staatslieden geweten dat zich daar de catastrofe ontwikkelde. Van dag tot dag konden we het volgen, live. In zijn boek To End a War noemt Richard Holbrooke de tijd vóór Dayton deze Europese prestatie in televisie kijken «the greatest collective failure». Laten we eens aannemen dat Milosevic na Dayton, waar hij de gewaardeerde rol van assistant-vredestichter had, niet in zelfoverschatting ten onder was gegaan, niet aan Kosovo was begonnen. Waar was hij dan nu geweest? Niet in Den Haag.

Het proces is een groot drama. Er staat iemand terecht die ervan verdacht wordt verantwoordelijk te zijn voor massamoorden. Dat is de strikt juridische kant. Welke bevelen heeft hij gegeven, welke niet, hoeveel heeft hij zelf geweten en hoeveel niet? Noem dit het aspect van Neurenberg. Ten tweede is er de historische context. Moeten we daar weer over zeuren, moeilijk doen? Vukovar? Sarajevo? Waarom nu wel, als onze leiders, staatslieden, intellectuelen, commentators toen duidelijk konden uitleggen dat dit weliswaar beestachtigheden waren, maar beestachtigheden die ons «nationaal belang» niet raakten? De massamoord in Srebrenica heeft zich begin juli 1995 voltrokken. Dayton wordt in november getekend. Over Srebrenica praten we dan niet meer. Bad guys, good guys. Oorlogsdocumentatie is er nog niet uit.

Het Joegoslavië Tribunaal is opgericht in 1994. Het werd met gepaste meewarigheid begroet. De eerste openbare aanklager, Richard Goldstone, werd ervan beschuldigd dat hij met zijn compromisloze gedrag de politici voor de voeten liep. Nu trekt de hoofdverdachte zijn sardonische gezicht. Hij gaat ze allemaal oproepen, zijn oude vrienden als daar zijn Bill Clinton, Tony Blair, Jacques Chirac, nog meer. Zullen ze komen? Het zou goed zijn voor de completering van het beeld, veel beter zicht geven op de grootste collectieve mislukking.

En waar blijven trouwens de andere hoofdverdachten, veldheer Ratko Mladic en staatsman Radovan Karadzic. Al jaren gaan er geruchten dat ze onder handbereik van de sterke arm van de internationale gemeenschap zijn, maar dat geen gezag bereid is het leven van zijn politieagenten ten behoeve van de arrestatie te wagen. Menselijk begrijpelijk is het wel, strafrechtelijk consequent niet.

De hoofdverdachte ziet de zwakten van zijn aanklagers. Hij is aan het werk, toegewijd, fanatiek. Hij heeft niets te verliezen. Misschien denken wij dat we een mediashow zien, internationaal entertainment met Christiana Amanpour. Maar het is echt, live, de helft van de waarheid, de welkome helft. Halve waarheid deugt niet.