De handel en wandel van bedrijfsverenigingen

Ook na de deconfiture van de ambtelijke en politieke top blijft het College van Toezicht Sociale Verzekeringen, het CTSV, de kranten halen. Nu vanwege de problemen met het toezicht op een fatsoenlijke uitvoering van de sociale verzekeringen. Dit houdt in: de controle op de handel en wandel van de bedrijfsverenigingen. Die innen de premies voor de sociale verzekeringen, om ze vervolgens weer uit te keren. Althans, vroeger.

Sinds de privatisering van een deel van de sociale zekerheidswetten - het WAO-gat, de ziektewet - is het voortbestaan van bedrijfsverenigingen niet meer verzekerd. Als gevolg daarvan hebben zij zich op commerciele activiteiten gestort: het aanbieden van arbodienstverlening, pensioenen en allerlei aanvullende verzekeringen. Voor de ontwikkeling van die commerciele activiteiten wordt geld gebruikt dat eigenlijk bedoeld is om uitkeringen te financieren. Op die manier is er een vermenging van publieke taken en commerciele activiteiten ontstaan.
Neem de arbodiensten. Begin 1998 moet iedere werkgever zijn aangesloten bij een arbo-dienst, die het bedrijf bijstaat bij het inventariseren en verbeteren van de arbeidsomstandigheden en bij de begeleiding van het ziekteverzuim. Naast bedrijfsgezondheidsdiensten en commerciele verzekeraars storten nu ook diverse bedrijfsverenigingen zich op deze markt.
Het CTSV constateerde in een vorig jaar verschenen rapport dat de BVG, de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheidszorg, ‘zijn’ arbodienst Avios het eerste jaar met maar liefst 11,3 miljoen subsidieerde. Het Gak richtte Arboned op en stopte daar 7,6 miljoen in. Middelen die, aldus het CTSV, 'ten laste zijn gekomen van de sociale zekerheidsgelden’. Waarna het rapport concludeert: 'feitelijk hebben de aangesloten werkgevers te weinig betaald voor de arbodiensten’.
Maar het gaat niet alleen om concurrentievervalsing met behulp van premiegeld. De toezichthouders signaleerden dat bedrijfsverenigingen de gegevens van hun clienten gebruiken om hun commerciele activiteiten te ontwikkelen. Het Gak heeft de databank alvast ondergebracht in een commerciele dochteronderneming - een onderneming die winst wil maken met gebruik van zeer privacy-gevoelige gegevens, die voor de uitvoering van publieke taken verzameld zijn.
Nog geen jaar geleden constateerde de Algemene Rekenkamer dat de privatisering heeft geleid tot uitholling van de politieke controle op organen die publieke taken uitvoeren. De uitvoering van sociale zekerheid lijkt terecht te zijn gekomen in het schemergebied tussen markt en staat. Met als gevolg toenemende onhelderheid over de rechtmatige en doelmatige besteding van premiegeld en onderschatting van de risico’s voor de verzekerden. De toezichthouders grijpen echter niet in. Hebben de nieuwe interimbestuurders juist niet aangekondigd meer te willen 'meedenken’ met de uitvoerders? Na het vertrek van een onmogelijke staatssecretaris en een onmogelijk bestuur zit het CTSV dus nu nog maar met een probleem: een onmogelijk opdracht.