Buitenland

De hardste Brexit

Politiek bestaat wel vaker uit lege bewegingen die voor de vorm worden opgevoerd. Maar komend weekend staat een bijzonder toneelstukje op het programma. De Britse premier Theresa May zal in Brussel met 27 Europese collega’s de scheidingspapieren tekenen tussen Groot-Brittannië en de Europese Unie. Die papieren zijn al klaar, maar May moet de komende dagen eerst nog doen alsof ze voor de poorten van de hel allerlei concessies voor de Britten wegsleept, en Britse kranten gaan de hele week signalen optekenen dat de Europese eenheid ernstige barsten vertoont. Daarna zetten de regeringsleiders (als de ontmoeting doorgaat zoals gepland) hun handtekening onder de scheiding, terwijl nu al duidelijk is dat die niet zal worden aangenomen door het Britse parlement. Maar tot die stemming in het Lagerhuis is geweest, zal er dan tenminste relatieve rust zijn – en daarna breekt het pandemonium weer uit.

De Brexit is zoiets geworden als ergens heen gaan met vrienden: als er eentje heeft aangekondigd dat hij de volgende keer niet meegaat – nou ja, hoogstwaarschijnlijk niet, bijna zeker eigenlijk, maar misschien bedenkt hij zich nog – dan komt het moment dat iedereen denkt: zoek het lekker uit en laat maar weten wat je hebt besloten. De onderhandelingspositie van de EU verschuift al twee jaar heel weinig. Misschien zijn er hier en daar nog wat geharnaste brexiteers die denken dat er nog een prachtige deal kan worden onderhandeld, maar alle anderen, aan beide zijden van het Kanaal, begrijpen dat de werkelijke vraag is of Groot-Brittannië akkoord gaat met wat de EU bereid is te geven. De rest is ruis.

Nu zijn de Britten alleen ontzettend goed in ruis. Al sinds het referendum nét in het voordeel van de Brexit uitviel, tweeënhalf jaar geleden, is er een gestage stroom nieuws, vermaak en high drama uit Londen. Er was de val van David, de mislukte machtsgreep van Boris, de overlevingskunst van Theresa, en we hebben nog veel meer voor de boeg. Wie om metaforen verlegen zit, heeft altijd hoge en lage kunst voorhanden om de paleisintriges aan te spiegelen: Shakespeare is nooit ver weg, Game of Thrones, of Hilary Mantels trilogie over Cromwell.

De Britten zijn goed in ruis

Mantels Wolf Hall begint met een citaat van de Romeinse architect Vitruvius, die stelt: ‘Er zijn drie soorten scènes, de eerste de tragische, de tweede de komische, de derde de satirische.’ Het is nog niet zo eenvoudig om dat schema op de Brexit-saga te passen. Misschien zitten we in de satirische fase, waarin Britse ministers opstappen en geschokt doen om zaken waarvan ze al lang wisten dat ze zouden komen, en waarin de Brexit het toneel vormt voor eindeloze politieke koppensnellerij. Of de komische fase, waarin ‘elke ronde van torenhoog optimisme wordt opgevolgd door een duizelingwekkende val de wanhoop in’, zoals de Ierse journalist Fintan O’Toole blogde voor de New York Review of Books.

Misschien zitten we al in de tragiek. Want de politieke intriges zijn op zichzelf genomen heel onderhoudend, maar in Groot-Brittannië zelf wordt steeds vaker geschreven dat het land zich in de grootste crisis bevindt sinds de Tweede Wereldoorlog. Tweeënhalf jaar na het referendum is Groot-Brittannië nog even diep verdeeld over de vraag of het land de EU moet verlaten, en hoe dat moet. Nu al is zeker dat Groot-Brittannië daar tot het vertrek zelf mee bezig zal zijn, terwijl de gedachten al twee jaar zouden moeten gaan over de vraag hoe het land daarna moet opereren in de wereld. Effectief leiderschap daarin wordt al jaren ondergraven door vlijmscherpe interne politiek in de Conservatieve Partij – May moest deze week de onderhandelingen beginnen terwijl ze niet eens wist of ze een interne opstand (per geheime stemming) had overleefd of niet.

Er is nog zoveel mogelijk – May wordt gewipt of niet, een nieuw referendum of niet, misschien nieuwe verkiezingen, misschien een akkoord. Ondertussen wordt het slechtste scenario waarschijnlijker: dat het Britse parlement niet akkoord gaat met een deal tussen de regering van May en de EU; dat dit niet verandert tot de dag dat de Brexit per onmiddellijk in werking treedt, en dat Groot-Brittannië na die hardst mogelijke Brexit op eigen benen moet staan. Zonder overeenstemming over welke belangrijke vraag dan ook.