Wereldmuziek

DE HARP VAN KONING DAVID

WERELDMUZIEK Ethiopop

Met een ontwapenende glimlach drukt de Ethiopische jongen me iets in de hand. Een zelfgebrande cd met zeventien keer hetzelfde nummer: Abebageshosh van Teddy Afro, de meest recente hit van de populairste zanger van Ethiopië. Allemaal leuk en aardig, die muziek uit de jaren zestig en zeventig die ik sta te draaien, maar de jongen wil met zijn vrienden graag éven dansen op goede muziek, thank you. Ter gelegenheid van het Ethiopische millennium op 11 september heeft Teddy Afro in Ethiopië en de diaspora een monsterhit gescoord: galmende kerkklokken, uitbundige synthesizers en een tekst die wemelt van referenties die alleen de Amhaarssprekenden zullen begrijpen. Aan het eind van de nacht, na minstens vier maal met veel succes Abebageshosh gedraaid te hebben, stelt de jongen behulpzaam doch dringend voor om zijn eigen iPod op de installatie aan te sluiten.
Een klassiek cultureel misverstand: terwijl de uitbundige Ethiopische soul, jazz, latin en funk uit de nadagen van keizer Haile Selassie wereldwijd steeds meer fanatieke liefhebbers kennen, is die muziek in Ethiopië vrijwel vergeten. Natuurlijk is het een gotspe om als blanke Nederlander Ethiopiërs hun populaire muziek van dertig jaar geleden voor te schotelen. Tegelijkertijd is die muziek zó onweerstaanbaar en uniek dat je je niet kunt voorstellen dat de scene die dit voortbracht werkelijk door het marxistische regime van Mengistu (1974-1991) geheel om zeep is gebracht.

Protagonisten van de klassieke Ethiopop zijn talrijk en komen uit onverwachte hoek. Zo verzon de Amerikaanse regisseur Jim Jarmusch speciaal voor het personage van Bill Murray in Broken Flowers (2005) een Ethiopische buurman, om maar zo veel mogelijk nummers van Mulatu Astatke in zijn film te kunnen verstoppen. Astatke is een Ethiopische cultmuzikant, die tevergeefs latinmuziek in Ethiopië probeerde te populariseren – een film op zich. Door Jarmusch is Astatke nu aan de vergetelheid onttrokken.

Ook Elvis Costello blijkt bekeerd: in de liner notes van een onlangs verschenen verzamel-cd adviseert hij: ‘Do yourself a favour and discover the Ethiopian counterparts to James Brown, Elvis Presley and Jackie Wilson, but also jazz composers, choral groups, folk minstrels and bluesmen with the power and wildness of Bukka White or Son House, or contemplative piano music that might suggest Bill Evans or Maurice Ravel for a moment, but is really from a strange and wonderful place of its own.’

Om deze muziek adequaat te omschrijven moet je een surrealistische romancier zijn. Een poging: Alemayehu Eshete, bijnaam: The Abyssinian Elvis, schreef in 1976 de hit Tashamanaletch, een even onnavolgbaar als onweerstaanbaar arrangement, waarin al het elan en de waanzin van de Ethiopische pop kernachtig samenkomen. Een ritmesectie die doordendert als een stoomtrein met vierkante wielen, een twinkelende jazzgitaar en een blazerssectie in vintage James Brown-stijl, die op de meest onverwachte momenten – en met adembenemend effect – de trein lijkt te willen laten ontsporen.

De Nederlandse postpunkgroep The Ex koestert begrijpelijkerwijs al jaren een fascinatie voor Ethiopië, die zich uit in allerlei projecten in en buiten Ethiopië, en prachtige releases op het eigen labeltje Terp Records. Binnenkort brengen de voormalige punkers hun eerste christelijke cd uit, met _begana-_muziek van Zerfu Demissie. De begana is een millennia oude, tiensnarige lier, ‘de harp van Koning David’, waarmee religieuze muziek voor de vastenperiode van de koptisch-orthodoxe kerk wordt gespeeld.
De mystieke klank van de begana is nergens mee te vergelijken: door de enorme resonantie van de snaren klinkt dit instrument als een prototype synthesizer uit de twintigste eeuw. Rasa had met het concert van beganaspeler Alemu Aga een primeur, maar waar deze Aga een vriendelijke, fluisterzachte introductie op het genre bood, klinkt Demissie meer als een oudtestamentische doemprofeet. Beganapunk? In ieder geval duistere en hoogst betoverende muziek die aannemelijk maakt dat de begana inderdaad, zoals de legende wil, samen met de Ark des Verbonds door Menelik I, zoon van Salomon en Sheba, naar Ethiopië werd gebracht.


luister naar een fragment>>>>

Diverse artiesten, The Very Best of Éthiopiques (Manteca/Pias)
Zerfu Demissie, Akothed (Terp/Walboomers)