De heel-nederlandse gedachte

HET VERLIES van drie kamerzetels kwam voor Hans Janmaat hard aan. Zo hard dat hij de handdoek in de ring gooide. De opheffing van de Centrumdemocraten was nabij, meldde hij tot vreugde van zijn politieke tegenstanders.

De euforie over het verdwijnen van extreem-rechts op de uitslagenavond bleek maar van korte duur. Politicologen en antifascistische actiegroepen waarschuwden daags erna voor nieuwe bewegingen die de leidende rol van Janmaat zouden willen overnemen. Voorpost, een oorspronkelijk Vlaamse organisatie, werd het meest genoemd. De intellectuele benadering van de volksnationalisten van Voorpost zou volgens antifascistische onderzoeksgroepen vele malen gevaarlijker zijn dan het slecht georganiseerde en onhandige politieke gerommel van de Centrumdemocraten en haar vele voorgangers en vertakkingen.
Partijpolitieke ambities lijkt Voorpost Nederland vooralsnog niet te hebben. Er moet bij extreem-rechts eerst een periode van bezinning komen. Het ‘strijdblad’ Revolte meldt dat er door middel van 'scholing van het kader, vorming van jeugdorganisaties, studiegroepen (…) en een wetenschappelijk instituut’ in Nederland een klimaat geschapen zal worden waarin een nieuwe politieke partij kan gedijen. Deze partij moet dan de plaats innemen van alle extreem-rechtse 'splinterpartijen’ in Nederland.
DE VOORZITTER van Voorpost Nederland, Marcel Rüter, ontkent stellig op dit moment in het 'gat in de markt’ te willen springen. De oud CP'86-bestuurder en verklaard nationaal-socialist heeft ervoor gekozen op de achtergrond te blijven. Rüter: 'Voorpost begeeft zich op het terrein van de metapolitiek en is daarmee partij-onafhankelijk. Er zijn ongetwijfeld contacten tussen mensen uit Voorpost en politieke partijen, maar Voorpost zelf zal zich niet binden.’
Rüter ziet het niet als een gemis dat zijn politieke stroming nu niet meer in de landelijke politiek vertegenwoordigd is. Met de Centrumdemocraten had hij toch al niet veel op: 'Hoewel de standpunten van Janmaat soms dicht in de buurt komen van de onze, heeft hij nooit verwoord waar Voorpost voor staat. Hij zit natuurlijk wel het dichtst in de buurt. Er zijn de afgelopen jaren wel regelmatig contacten met Janmaat geweest, maar de structuur van zijn partij en het partijprogramma bevallen ons volstrekt niet. De CD is een staatsnationalistische partij, terwijl wij een volksnationalistische beweging zijn. Janmaat spreekt over België, terwijl wij dat nooit zullen doen.’
Zelf zijn bestuursleden van Voorpost Nederland inderdaad consequent in het vermijden van landsaanduidingen, evenals in het vermijden van Engelse uitdrukkingen. Het gaat in hun vocabulaire niet over Belgen en Nederlanders, maar over het 'Nederlandse taalgebied’ en het 'Dietse volk’. Enthousiast kijkt Rüter naar de gebeurtenissen in voormalig Joegoslavië: volken die hun eigen weg gaan en een van hoger hand gecreëerde natie opblazen.
Mede-bestuurslid Tim Mudde kan bijna niet wachten op het moment dat ook 'het monstrum België’ uit elkaar spat en er kansen komen voor een hereniging van Nederland en Vlaanderen. Mudde: 'Nu kan het nog niet, maar de schandalen in Wallonië maken het binnenkort voor Vlaanderen een stuk gemakkelijker om zich af te scheiden. Daarna is het voor ons zaak dat er zo snel mogelijk een zeer hechte samenwerking gaat ontstaan die uiteindelijk zal uitmonden in een Heel-Nederlandse staat.’
Deze 'Heel-Nederlandse gedachte’ lag aan de basis van de aanvankelijk Vlaamse organisatie Voorpost, opgericht in 1976. De Nederlandse tak, die twee jaar later het leven zag, had tot voor kort slechts een marginaal bestaan. Pas rond 1990 groeide het aantal leden van Voorpost Nederland. Afgaande op het aantal abonnees op het kwartaalblad Revolte heeft de organisatie naar verluidt nu rond de honderdtwintig leden. Voorpost zelf weigert hier expliciete mededelingen over te doen 'We zijn geen politieke partij en hoeven dus niet allerlei uitspraken te doen om leden te werven’, zegt Rüter.
RüTER EN MUDDE waren, voordat zij in 1996 de Nederlandse tak van Voorpost overnamen, actief in vrijwel alle extreem-rechtse organisaties die de laatste decennia in Nederland bekendheid hebben gekregen. In een recente publicatie van het antifascistisch onderzoekscollectief Kafka wordt Rüter aangeduid als 'de nationaal-socialistische zakenman’ van Nederland wegens zijn dubbelrol als neonazi en uitbater van een damesmodezaak in Den Bosch. In het verleden heeft hij zich laten kennen als ultranationalist. Hij onderhoudt goede contacten met de weduwe Rost van Tonningen. Begin jaren tachtig ontpopte hij zich als pro-apartheidsactivist; in een van zijn vele publicaties windt hij zich op twintigjarige leeftijd op over de op handen zijnde integratie van blank en zwart in Zuid-Afrika.
Rüter hangt de ideologie van nouvelle droite (nieuw rechts) aan, een na de revolutie van mei '68 in Frankrijk ontstane denkschool die de basis vormde voor het succes van het Front National. De nieuw-rechtse organisatie Grece heeft daar de weg bereid voor mensen als Jean Marie Le Pen door zich te mengen in het publieke en intellectuele debat. Gebrek aan kennis en ideologie bij de rechts-extremisten zelf was er volgens Grece de oorzaak van dat de politieke takken nooit echt succesvol werden, dus werd begonnen met een uitgebreide training van de eigen mensen. In het door de educatie en openbare discussies gecreëerde klimaat ontstaat volgens de ideologie van nieuw-rechts dan vanzelf de mogelijkheid voor een succesvolle politieke partij.
OOK IN NEDERLAND moet de stroming op deze manier nieuw leven worden ingeblazen en Voorpost lijkt hierin exact de lijn van Frankrijk te volgen. Rüter: 'Voorpost wil de vruchtbare grond bereiden waarop een politieke partij met hetzelfde gedachtengoed kan gedijen. We trachten als een katalysator op te treden, samen met een paar andere partijen, maar nooit met één specifieke groep. Het gaat Voorpost vooral om de breedte van de gehele beweging. We zullen daarom nooit de een of de ander uitsluiten.’
Op dit moment worden de eigen mensen nog onderricht, zegt Rüter, die opvallend openhartig is over de uitgestippelde strategie. 'Scholing en kadervorming zijn in Nederland altijd ernstig verwaarloosd’, verwijt Rüter zijn voorgangers.
Een belangrijke spil hierin is Studie, Opbouw en Strijd (SOS), een soort ideologische denktank voor de mensen van Voorpost, eveneens geleid door Rüter en Mudde. Rüter: 'SOS richt zich op het denkwerk en de ideeën, terwijl Voorpost zich richt op kameraadschap en bijeenkomsten.’ Dit denkwerk resulteerde sinds de oprichting van SOS in 1995 in een aantal boekjes en brochures en een nieuwsbrief onder redactie van Rüter zelf. Ook werd een serie 'vormingsbijeenkomsten’ georganiseerd.
Op een van die bijeenkomsten sprak Vlaams Blokleider Filip Dewinter. In Vrij Nederland liet hij onlangs weten met het werk van Voorpost Nederland in zijn nopjes te zijn. Op dit moment zal er volgens hem echter nog meer achter de schermen moeten worden gewerkt. Ook moeten er meer mensen worden gerecruteerd.
Een van de mogelijkheden om nieuwe mensen te werven is de in 1996 opgerichte Nederlandse Landelijke Studentenvereniging (NLSV). Met de leuze 'Durf jij politiek incorrect te zijn?’ timmert de 'kweekvijver van extreem-rechts’ aan de weg. De twee voorzitters van de vereniging, die tot nu toe alleen in Utrecht en Rotterdam van zich heeft laten horen, zijn beiden lid van Voorpost. Met een barbecueavond - in Voorposttaal aangeduid met het Zuid-Afrikaanse 'vleesbraai’ - werd geld ingezameld dat ten goede kwam aan de scholingsactiviteiten van de NLSV.
IN HET PAROOL van zaterdag 9 mei schreef de Leidse politicoloog Joop van Holsteyn samen met Cas Mudde - de broer van Tim - een beschouwing over de verkiezingsuitslag en het verlies van Janmaat. De strategie van Voorpost om in Nederland een nationalistische subcultuur te ontwikkelen en daardoor te komen tot een krachtige en vitale organisatie, noemden de auteurs in het artikel 'nogal ambitieus’. Van Holsteyn: 'Voorpost is vrij naïef voor zover ze het idee hebben ook in Nederland een klimaat te kunnen scheppen waarin extreem-rechts gedoogd wordt. Deze subcultuur, die in het buitenland aanwezig is, kent Nederland helemaal niet. Het ontbreekt hier aan twee dingen: een nationaal vraagstuk en een nationaal bewustzijn. In België zijn die dingen er natuurlijk wel.’
Rüter en Mudde hebben hier andere gedachten over. Met Voorpost grijpen ze alle mogelijkheden aan om 'Heel-Nederlandse’ lieux de mémoires aan te halen. Samen met de Volksnationalisten Nederland (VNN) van het voormalige Amsterdamse gemeenteraadslid Wim Beaux en de jongeren van de Centrumdemocraten organiseerde Voorpost vorig jaar een herdenking bij het graf van Willem van Oranje, 'de trouwste voorvechter van de eenheid van de Nederlanden’. Ook de tot voor kort als Friese folklore beschouwde herdenking van de Slag bij Warns wordt de laatste twee jaar door de rechts-extremisten aangegrepen om het volksnationalisme te propageren. Historische helden en gebeurtenissen moeten Nederlanders warm maken voor extreem-rechts.
Daarnaast keert Voorpost zich fel tegen Europa, dat zich te zeer 'richt tegen de volkeren’, aldus Rüter. Met dit populaire thema hoopt Voorpost te scoren en verwacht Tim Mudde de in Nederland bestaande nationalistische gevoelens bespreekbaar te maken. Mudde: 'Er zijn nu nauwelijks mensen in Nederland die zich durven uit te spreken voor wat negatief “Groot-Nederland” genoemd wordt. Maar het heeft niets met Groot-Nederland te maken, het is de hereniging van gebieden die bij elkaar horen en tot 1648 ook bij elkaar gehoord hebben. Het is niet zo moeilijk om mensen daarvan te overtuigen. Ook hier niet.’
MET DE STERKE nadruk die Tim Mudde als hoofdredacteur van Revolte legt op de geschiedenis, lijkt hij op te treden als een soort verenigingsideoloog. Bijna alle artikelen over 'de noordelijke Nederlanden’ zijn van zijn hand. Mudde, die als secretaris van CP'86 in 1995 nog veroordeeld werd wegens discriminatie, belediging en het aanzetten tot haat tegen bevolkingsgroepen op grond van ras, godsdienst en levensovertuiging, probeert nu naar voren te treden als een van de denkers van de beweging. Geheel in de lijn van Voorpost, dat zich maar al te graag afficheert met intellectuelen en aangeeft dat skinheads en openlijke neonazi’s niet het goede voorbeeld geven.
Slechts sporadisch verschijnen in Revolte aanvallen op de multiculturele samenleving, al is 'de behartiging van de belangen van al wie kan worden beschouwd als te behoren tot de Nederlandse etnische gemeenschap’ statutair wel het belangrijkste uitgangspunt van de organisatie.
In dat opzicht verschilt de extreem-rechtse zienswijze van Voorpost sterk van die van de Nederlandse partijpolitieke varianten. Waar de CP '86 en de CD anti-migrantenpartijen zonder ideologisch gedachtengoed waren, legt Voorpost juist de nadruk op het denkraam. De leden en sympathisanten moeten dat dan zelf vertalen in politieke stellingnamen. Mudde: 'We hoeven ons niet te profileren op de wijze van een politieke partij. Wij blijven wat dat betreft een beetje in de luwte. We doen voorlopig wat we willen.’
Rüter en Mudde zijn vaag over de termijn waarop een nieuwe politieke partij voet aan wal kan krijgen. Filip Dewinter zegt in Vrij Nederland dat de bezinningsperiode van extreem-rechts in Nederland vier tot acht jaar moet gaan duren. Op dat moment moet een extreem-rechts geluid in het politieke debat geaccepteerd zijn. Dewinter is ervan overtuigd dat dit lukt. De onderzoekers van Kafka geven in een commentaar in het antifascistische blad Alert toe dat Rüter en Mudde 'een visie niet ontzegd kan worden’ en redelijk slagen in het streven van Voorpost een koepelorganisatie voor extreem-rechts in Nederland te maken.
Toch lijkt een echte opvolger van anmaat op dit moment binnen de gelederen van Voorpost nog niet te zijn opgestaan. Rüter en Mudde zeggen beiden niet voor partijpolitiek beschikbaar te zijn. Als CP'86-vertegenwoordiger in Den Haag heeft Mudde geleerd dat je daar niets mee bereikt. Gestemd heeft hij ook maar niet meer: 'Omdat niemand mij kan vertegenwoordigen, stem ik alleen op mezelf. En ik deed niet mee.’