Documentaire: ‘The Saviour for Sale’

De Heiland te koop

The Saviour for Sale, regie Antoine Vitkine © Zadig Productions - FTV

Dit is een documentaire waar zeker vijf andere films in verpakt zitten – fictie en non-fictie. Het begint met een laat vijftiende-eeuws schilderij met het rokerige smoelwerk van Jezus, Redder van de wereld, voor 1175 dollar gekocht op een veiling in Louisiana door een handelaar uit New York. De curator van de National Gallery te Londen, Luke Syson, neemt het in 2011 na bestudering door vijf experts als een echte Leonardo da Vinci op in zijn grote Da Vinci-tentoonstelling. Het komt daarna op de markt, vraagprijs 180 miljoen, maar niemand wil het kopen. Dan meldt zich Dmitry Rybolovlev, een Russische kaliummiljardair uit Monaco. Zijn tussenpersoon, de Zwitser Yves Bouvier, koopt het ding voor 83 miljoen dollar, maar hij brengt Rybolovlev 127,5 miljoen in rekening. De bedonderde Rus (die wel wat weg heeft van Gru, uit Despicable Me) haalt Bouvier voor de rechter, verliest de zaak, wordt zelf aangeklaagd, de minister van Financiën van Monaco moet aftreden, kortom: schandaal.

Dan duikt het ding op in de etalage van Christie’s. De publiciteitscampagne is zonder weerga; in de veiling gaat ‘de laatste Da Vinci’ voor 450 miljoen dollar (inclusief provisie) naar het ministerie van Cultuur van Saoedi-Arabië, oftewel naar de potentaat ‘mbs’, Mohammed bin Salman.

Tjonge, denkt u dan, maar ís dat schilderij eigenlijk wel een echte Da Vinci? Goede vraag. Het loont om in de loop van de documentaire vooral te letten op wat de experts eigenlijk zeggen. De ontdekker heeft het over ‘potential’. De curator heeft het dan over de ‘presence’ van een Da Vinci. De vijf deskundigen worden het niet eens, maar Syson spreekt toch van ‘a growing consensus’ en zegt ‘I came to believe…’. Haast onmerkbaar stijgt de waardering in woorden en opeens bereikt het object dan een status van ‘zekerheid’, waardoor wetenschappelijke kritiek niet meer van belang is. Verstandige nuanceringen worden in de Christie’s-catalogus bewust verdonkeremaand. Het publiek vergaapt zich (wat ook meeteelt, vindt Syson: ‘The way we respond to art is part of the evidence’) en pats! mbs legt een half miljard op tafel.

Een tijdje later krijgt de Macron-regering deze mbs op staatsbezoek. Er komt weer een grote Da Vinci-tentoonstelling aan, nu in het Louvre, en de despoot vindt dus dat zijn ‘Salvator’ daar acte de présence moet geven, naast de Mona Lisa. Het laboratorium van het Louvre mag er drie maanden op studeren en concludeert dan dat het ding een atelierwerk is, waar Leonardo op zijn best ‘aan heeft bijgedragen’. Pijnlijk. De Salvator komt dus niet naar de tentoonstelling en verdwijnt, waarschijnlijk naar het privé-jacht van de despoot. Einde documentaire.

Maar niet van de sage. Deze week kwam aan het licht dat de bevindingen in het Louvre heel anders waren. In een publicatie die schielijk is teruggetrokken werd de toeschrijving aan Da Vinci juist bevestigd. Hè? Waar kwam die negatieve waardering dan vandaan? Kwam dat Macron beter uit? Maar wie betaalde die publicatie dan? mbs, misschien?

Kortom: als u van plan zou zijn een onbekende Da Vinci uit Louisiana te kopen, neem dan de woorden van de experts met grote korrels zout. Doe dat ook met documentaires over zulke schilderijen.