De helden van bromet

De televisiedocumentaires van Frans Bromet staan de laatste tijd volop in de aandacht. In de kranten worden ze aangeprezen en de omroepen ruimen er zendtijd voor in. De maandagavond is tegenwoordig ‘Bromet-avond’. Eerst is er op de VPRO een aflevering van zijn serie Buren, waarin hij een langlopend conflict tussen twee of meer buurtbewoners uit de doeken doet. Een paar uur later kun je bij de NCRV een aflevering zien van Achter slot en grendel, een uitgebreid interview met een gedetineerde over hoe deze in de gevangenis terecht is gekomen.

Die grote hoeveelheid aandacht voor Bromet is begrijpelijk. Hij sluit met zijn stijl van filmen aan bij de ontwikkeling van de televisie om met programma’s het ‘echte leven’ steeds dichter te benaderen. Bijvoorbeeld via een ruwe manier van filmen. Zelfs de fictie neemt de stijlkenmerken van de documentaire over om het waarheidsgehalte van de verhalen te verroten (zie bijvoorbeeld de Ikon-jeugdserie Link). Rommelige beelden en grove sprongen in de montage moeten de urgentie suggereren van de haastige beelden die een journaal-reporter maakt die zojuist op de plek van de misdaad is gearriveerd.
Diezelfde grove overgangen zie je ook in de documentaires van Frans Bromet. Hier komen ze echter niet voort uit een geraffineerde poging tot reality. Het basismateriaal van de filmpjes van Bromet is al realiteit, en Bromet wil die zo direct mogelijk, zonder enige opsmuk in beeld brengen. Natuurlijk heeft hij dit basismateriaal gemanipuleerd, maar zijn doel is daarbij niet meer dan het zo inzichtelijk mogelijk vertellen van een ingewikkeld verhaal. Bromet doet zelf de interviews, gedreven door nieuwsgierigheid naar wat mensen drijft. Vaagheid, algemeenheden en bespiegeld gepsychologiseer straft hij af met precieze vragen. Maar het bijzondere hierbij is dat Bromet bovendien de camera hanteert. Dat maakt zijn stijl zo direct. Alle aandacht is gericht op de geinterviewde. Geen rusteloze cameraman of -vrouw op zoek naar mooie plaatjes of een beetje meer actie in het beeld. Bromet blijft ook met zijn camera-oog luisteren.
Vorige week ging het conflict in Buren om een oude mevrouw in een Haagse bovenwoning. Zij maakte haar onderburen het leven zuur omdat deze volgens haar onrechtmatig in bezit waren gekomen van het kleine stukje grond naast het huis. Het jongere echtpaar beneden maakte een geslagen indruk. Ze hadden zoveel plannen met het stukje grond, ze wilden er stallen maken en paarden neerzetten. De vrouw van het echtpaar deed het woord. 'Ik vind het vooral zo naar voor hem’, zei ze over de echtgenoot aan haar zijde, die het voornaamste doelwit was van de wraakacties van de oude vrouw. Na flink doorvragen van Bromet kwam de aap uit de mouw: de oude vrouw herkende in haar benedenbuurman allerlei trekken van haar eigen overleden man. Schuinsmarcheerders, rommelaars, sjacheraars, noemde ze de beide mannen. Al met al een intrigerend conflict, waarbij het echtpaar slachtoffer leek van het ongelukkige huwelijk van de oude vrouw.
Maar nu. Tot mijn stomme verbazing keek ik aan het einde van dezelfde week naar de RTL4-show Het spijt me. Wie verschenen daar met de vraag een excuusbloemetje aan te bieden aan een oude vriend? De benedenburen uit Buren. Voor degenen die beide programma’s gezien hebben was dat een vreemde gewaarwording. De ruzie die het echtpaar met de oude vriend wilde bijleggen, was uit een onschuldig misverstand ontstaan. Maar met de informatie van Buren nog vers in het geheugen geloofde ik dat niet meer. De man van het echtpaar had precies dezelfde verslagen blik in z'n ogen als in Buren. Het tweede conflict in twee weken? En allebei zo groot dat ze alleen nog maar via de televisie konden worden uitgevochten of bijgelegd? De hatelijke benamingen van de oude bovenbuurvrouw uit buren leken ineens toch zeer toepasselijk. Deze man maakt een potje van zijn leven.
Arme Frans Bromet. Met terugwerkende kracht werd de hoofdpersoon van zijn burenverhaal een slimme acteur. En de waarheid die hij zo zorgvuldig neerzette, werd door een oppervlakkige emotieshow omver gekegeld.