FILM

De hemelse toekomst

Terminator Salvation

‘Technoir’ is de discotheek waarin Sarah Connor (Linda Hamilton) voor het eerst oog in oog komt te staan met de T800 (Arnold Schwarzenegger). Technoir – technologie en noir vormen de thematische pijlers van James Camerons meesterlijke The Terminator (1984). De film is een satire, een soort omgekeerd sprookje waarin de droom van een betere toekomst door technologische ontwikkeling in een nachtmerrie verandert, in een noir-wereld van bloed en staal.
Camerons genialiteit ligt in de wijze waarop hij in al zijn films (The Abyss, Titanic) dystopische, hard-technowerelden doordrenkt met humor en menselijkheid, wat de pijn van de komende Apocalyps alleen maar vergroot. Zo heeft Sarah een T-shirt aan wanneer de T800 haar in Technoir aanvalt met daarop een afbeelding van The Jetsons. De referentie is prachtig en intelligent en wrang: nooit zullen de robots zo aardig zijn als in het sprookje van William Hanna en Joseph Barbera, en nooit zal Sarah zo’n leven als dat van Jane kennen, een leven als moeder in de hemelse toekomst.
James Cameron maakte twee Terminator-films en vond dat toen mooi geweest. Dat is jammer, te meer doordat er inmiddels twee vervolgfilms zijn. De eerste, van Jonathan Mostow uit 2003, was nog net verteerbaar. Maar de tweede, het nieuwe Terminator Salvation, faalt op alle fronten. Met dit werk laat de populaire cinema uit Amerika zijn afschuwelijkste kant zien: zó slecht geregisseerd, zó geplagieerd, zó cynisch uit op geld en marktaandeel, zó gespeend van iedere vorm van inspiratie en creativiteit. Er is nauwelijks sprake van een verhaal, wel van een aaneenschakeling van clichés uit andere films (The Road Warrior) en herkauwde motieven uit Camerons films. Christian Bale speelt de rol van John Connor, zoon van Sarah, die in de toekomst tegen de robots vecht. Hij heeft een zwangere vrouw (Bryce Dallas Howard). Zij zegt niets. Van McG, zo heet de regisseur, moet ze lief kijken en vooral zwanger kijken terwijl de mannen in de film zich uitleven in hun macho-stereotypen. Wat een gotspe – terwijl een zwangere vrouw in de eerste film het absolute middelpunt van de vertelling vormt. Terminator Salvation: een film om het liefst snel te vergeten.
Dat neemt niets weg van het feit dat Cameron in de jaren tachtig een belangrijke, moderne mythe heeft gecreëerd, een verhaal over de relatie tussen mens en technologie dat relevant blijft. (Gelukkig komt deze dagen Camerons eigen vervolgfilm T2: Judgment Day (1991) uit op blu-ray en is The Terminator goed verkrijgbaar op dvd.) In de eerste film combineert Cameron motieven en verhaallijnen uit Mary Shelley (tijdens een achtervolgingssequentie doet Schwarzenegger veel denken aan Frankensteins monster, met dat aan elkaar genaaide lichaam en die diepliggende ogen) en Philip K. Dick en Blade Runner (de T-serie-robots zijn een soort replicants). En in de tweede film vermengt Cameron surrealistische droomscènes over de vernietiging van Los Angeles met verfijnd politiek commentaar en omgekeerde rolpatronen, bijvoorbeeld door een nieuwe moordende robot, een T1000, de gedaante van een politieagent te laten aannemen, terwijl de oude, vertrouwde T800 (Schwarzenegger) nu een biker pur sang is, Easy Rider-stijl, met zonnebril en leren jack.
Camerons films hebben diepgang, met herkenbare figuren en narratieve lijnen: een vrouw baart een verlosser, een jongen krijgt een vader, een machine leert wat emotie is. Het zijn twee schitterende verhalen, opbeurend, menselijk. Maar de toekomst is donker, zegt Cameron dan, de Apocalyps komt.

Te zien vanaf 3 juni