De hete kastanjes van italie

Volgens de Italianen hebben buitenlanders nooit wat gesnapt van de Italiaanse politiek. Deze keer hebben de politici het zo bont gemaakt dat ook de Italianen er niets meer van begrijpen, en veel politici zelf waarschijnlijk ook niet. We hoeven ons dus niet te schamen als we niet alles helder krijgen. De drijvende kracht achter een mallemolen is nu eenmaal niet de ratio.

Het is natuurlijk ook te dwaas om serieus te nemen. Een ex-communist (D'Alema), een ex-neofascist (Fini) en een verdachte van zware corruptiedelicten (Berlusconi) hebben van het ene op andere moment besloten elkaar niet meer voor rotte vis uit te schelden, maar samen een nieuwe regering te steunen. En niet zo maar een regering om de lopende zaken te regelen, nee, deze regering moet met grootse plannen komen voor een nieuwe staatsordening.
De rol van de president zou naar Frans model aanzienlijk moeten worden versterkt. Dat houdt automatisch een aanpassing in van de rol van premier en parlement. Een nieuwe kieswet moet deze hervormingen afronden. En dat alles heeft het nobele doel om een van de grote Westeuropese landen eindelijk een stabiel politiek systeem te geven, waarin regeringen niet meer vallen maar regeren. Welk zinnig mens kan daar tegen zijn?
Inderdaad, op het eerste gezicht pleit alles voor zo'n akkoord, want de onmacht van de Italianen om zichzelf behoorlijk te besturen, loopt onderhand de spuigaten uit. Vroeger viel dat door de Koude Oorlog niet zo op. De grootste oppositiepartij mocht immers nooit aan de macht komen, omdat ze West-Europa’s grootste communistische partij was. De aanwezigheid van deze steeds minder boze boeman garandeerde de christen- democraten een abonnement op de macht.
Italie is het enige westerse land waar nooit een democratische wisseling van de macht tussen regering en oppositie heeft plaatsgevonden. In die geblokkeerde democratie lieten de communisten zich graag inkapselen. Daardoor konden ze menig graantje meepikken, maar controle op de macht, dus controle op dieven en verspillers, viel vrijwel weg. Totdat de Koude Oorlog eindigde en Italie na jaren vrolijk potverteren de aansluiting met Europa dreigde te missen. Het systeem zakte in. In snel tempo ruimden de rechters een hele politieke klasse op. Er werd al over een revolutie gesproken.
Nee dus. Niet de inmiddels in sociaal- democraten veranderde communisten gingen met de prijzen strijken, maar de neofascisten, de Liga Noord en vooral de tv-baas Berlusconi. Als politicus bleek Berlusconi een eigenwijze brokkenpiloot. Ten slotte vloog hij de bocht uit door toedoen van zijn co-piloot Bossi van de Liga Noord. Zeven maanden heeft zijn regime geduurd, nog korter dan de gemiddelde levensduur van een kabinet uit de Eerste Republiek.
>u10< Het zou logisch zijn geweest dat de regering die op Berlusconi volgde, de allernoodzakelijkste staatkundige hervormingen had uitgevoerd. Maar onder het zakenkabinet-Dini kwamen er zelfs geen wetten om tv-machtsmisbruik tegen te gaan ter voorkoming van belangenconflicten. Het parlement modderde zonder een duidelijke meerderheid een jaar lang voort. De overleving van de regering hing af van de welwillendheid van de orthodoxe communisten.
Een ding hebben het geharrewar en gezigzag rond het aftreden van Dini duidelijk gemaakt: de noodzaak om nieuwe spelregels op te stellen, zodat na al het geklungel en de valse starts de Tweede Republiek eindelijk zou kunnen beginnen. Daarom leek de afspraak tussen D'Alema, Berlusconi en Fini om de constitutionele architectuur van Italie te veranderen, op het eerste gezicht een hoopvolle doorbraak.
Op het tweede gezicht raakt het enthousiasme voor de ommezwaai snel verstomd. Was het al niet veel langer duidelijk dat de bestaande regels achterhaald waren? Waarom hebben de drie heren pas nu de weldaden van het Franse semi-presidentiele systeem ontdekt? Waarom riepen ze tot voor kort dat er zo snel mogelijk verkiezingen moesten komen? Bedoelen ze soms iets heel anders dan ze zeggen?
>u10< Dit jaar moeten de Italianen een bittere pil slikken: bezuinigingen voor ruim zeventig miljard gulden. Als ze dat weigeren, doet Italie in Europa niet langer mee. Bezuinigingen van heel wat bescheidener omvang hebben al grote problemen opgeleverd. Iedere regering die op die schaal gaat hakken, kan zeker zijn van een ongekende impopulariteit. Welke partij heeft zin in zo'n regering te gaan zitten? Is het niet veel slimmer die kastanjes door een ander uit het vuur te laten halen en met verkiezingen te wachten totdat die Mohr zijn Fahigkeit heeft gedaan?
Wie moest deze Mohr worden? Geen gewone politicus, maar een bovenpartijdige technocraat, die zijn bekwaamheid bewezen heeft. Dini, riep D'Alema. Komt niets van in, antwoordde Fini, want dat is een marionet van centrum-links en een figuur van de continuiteit. En zo kwam vanzelf Antonio Maccanico uit de hoed. Deze typische grand commis van de staat, die al een mensenleven op het hoogste niveau achter de schermen meedraait, heeft van bijvijlen, sussen en verzoenen een tweede natuur gemaakt. En hij heeft veel financiele ervaring als voormalig president van Mediobanca, de almachtige handelsbank van de grote familiebedrijven. Ideaal als Mohr dus, die Maccanico.
Maar hoe moesten de politici het uitstel van verkiezingen verkopen? Heel simpel: door de stelling te verkondigen dat Italie door hervormingen eerst regeerbaar moest worden gemaakt. Berlusconi ziet als beklaagde verkiezingen niet zitten. Ook D'Alema komt uitstel goed uit, want hij is bang verkiezingen te verliezen en daarna, net als zijn voorganger Occhetto in 1994, ook zijn functie. En Fini? Die bleef met zijn gehamer op verkiezingen de rol spelen van de consequente politicus, om daarna net te doen alsof hij terwille van een nog hoger goed - hervormingen - was gezwicht.
Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat de politici het over die hervormingen eens worden. Het is buitengewoon waarschijnlijk dat dat ook helemaal niet hun bedoeling is. Als Maccanico die mega- bezuinigingsoperatie er maar doorjast. Zodat zij daarna weer gewoon op de mallemolen kunnen springen.