‘Ademhalingsklachten in de vluchtelingenkampen nemen toe’, zegt Amanda Furtado van Artsen zonder Grenzen in de door milities en leger geteisterde Mozambikaanse provincie Cabo Delgado. ‘Maar we kunnen niet testen op Covid-19, want er zijn geen testkits.’ Furtado heeft haar hoop gevestigd op import van testkits die tot nu toe frustrerend lang blijven hangen bij de Mozambikaanse douane. Eigenlijk zouden er in de provincie al lang genoeg van die kits moeten zijn. Mozambique heeft immers 670 miljoen Amerikaanse dollars voor de bestrijding van Covid-19 ontvangen van donors als de EU en de Wereldbank.

Middelen om te testen zijn er ook niet in het grootste ziekenhuis van Cabo Delgado, Pemba genaamd, naar de provinciehoofdstad waar het is gevestigd. Tenminste, niet gratis. In de belendende privékliniek worden ze wel verkocht, maar voor 2500 Meticals (55 dollar), een maandsalaris voor de gemiddelde inwoner van de provincie. Amade Abdul (naam veranderd op verzoek), die ik tref bij de ingang van het ziekenhuis, vertelt dat hij bofte: hij kon wel getest worden toen hij klachten kreeg. ‘Maar dat kwam door mijn schoonmoeder die hier werkt, die haalde er een laborant bij. Alle anderen in de rij worden doorverwezen naar de privékliniek.’ Amade voelt zich inmiddels beter, maar heeft zieke familieleden en vrienden, zegt hij. ‘Die hebben hier ook in de rij gestaan en kregen te horen dat de “gratis testen op waren”. Dus ze zieken nu thuis uit. Ze eten gemberkoekjes.’ Gember wordt geacht het immuunsysteem te helpen.

Pemba’s ziekenhuisdirecteur Antonio Carvalho zegt dat hij wel af en toe voorraden van mondkapjes en tests ontvangt, maar dat die ‘snel opraken’ en dat het altijd maar afwachten is of er daarna nog wat komt. ‘De provincie heeft een distributieplan’, zegt hij, maar hij voegt daaraan toe dat hij niet weet wat dat plan is. Hij lijkt niet op de hoogte van het feit dat zijn land voor honderden miljoenen dollars Covid-19-hulp heeft ontvangen. ‘Er is onlangs wel een dependance van het ziekenhuis in het zuiden van de stad bij gekomen, maar die is gebouwd door Artsen zonder Grenzen en het Rode Kruis. En de olie- en gas- bedrijven Total en ENI hebben een nieuw lab en een vleugel met 32 bedden gedoneerd.’

De provincie Cabo Delgado heeft volgens een rapport van het Ministerie van Financiën in elk geval rond de 200 000 dollar ontvangen uit het Covid-19-budget om daarmee de meest dringende benodigdheden aan te schaffen. Maar de lijst van door Cabo Delgado ‘gecontracteerde bedrijven’ laat nauwelijks aanschaffingen van medische goederen zien. Vrijwel het hele bedrag is uitgegeven aan workshops voor functionarissen in hotels, plus aan boodschappen in de VIP Supermercado en aan benzine, vermoedelijk voor de functionarissen op weg naar de hotels.

Het Hotel Sarima in Pemba, een tamelijk kleine en niet al te luxueuze gelegenheid, wordt specifiek genoemd als een ‘jaarcontractor’ voor workshops. Het heeft het leeuwendeel van de twee ton ontvangen: ongeveer 172 000 dollar. Wel wat veel voor workshops, zelfs als je die elke dag zou houden.

Volgens manager Anifa Gonzaque van Hotel Sarima heeft de provincie maar drie workshops in haar hotel gehouden. ‘En die leveren we voor vijfhonderd dollar per stuk, met catering en al. Dus de provincie heeft dus nog heel wat workshops van ons tegoed.’ Gonzaque geeft echter aan dat het hotel niet de volle mep van de 172 000 dollar heeft ontvangen. ‘We kregen twaalf procent. De rest is nog bij de provincie.’

Wat ‘de provincie’ doet met de resterende reserve van meer dan anderhalve ton aan Amerikaanse dollars? Provinciaal directeur van gezondheid, Anastacio Lidimba, die het contract met Hotel Sarima persoonlijk heeft ondertekend, reageert niet op telefoontjes, en niet op Whatsapp. Na een aantal pogingen onzerzijds Whatsappt ze alleen dat ze voor een interview toestemming nodig heeft van de woordvoerder van het ministerie van gezondheidszorg in Maputo, Nelson Belarmino.

Belarmino is een naam die we kennen: we hebben hem al een keer of drie geschreven en gebeld met andere vragen over het Covid-19 hulp-budget: bijvoorbeeld waarom uit een totaal van 113 miljoen voor het ministerie van gezondheidszorg niet eén Mozambikaanse provincie budgetten voor ziekenhuizen heeft gekregen1, waarom de ‘workshops’ en ‘catering’, samen met opdrachten voor ‘muziek’ en ‘jingles’ ook in de andere gebieden de hoofdmoot lijken te vormen. Ook op de vraag of we Lidimba mogen interviewen krijgen we nul op het rekest.

In totaal blijkt uit het algemene Covid-19-uitgavenrapport, opgesteld door het Ministerie van Financiën, dat, naast de 113 miljoen voor het ministerie van gezondheidszorg, en 46 miljoen voor ‘behoeftige families’2, 511 miljoen dollar is uitgegeven aan algemene budgetsteun voor de regering ‘vanwege de naar verwachting lagere inkomsten voor de overheid vanwege de pandemie’.

Dat extraatje zal vooral zijn verwelkomd door het Mozambikaanse leger, want dat had volgens een eerder rapport van het Ministerie van Financiën zijn budget van 168 miljoen dollar vorig jaar juni al voor de helft uitgegeven. Het tekort van naar schatting 84 miljoen werd volgens de gezaghebbende Club of Mozambique newsletter veroorzaakt door de - mede door de grote armoede en het sociale onrecht in Cabo Delgado aangewakkerde- jihadistische opstand. Dat tekort is nu aangevuld door ‘interne reallocatie’, schrijft woordvoerder Alfredo Mutombene van het ministerie in antwoord op een email. Nieuwe helikopters en gepantserde voertuigen van het Mozambikaanse leger werden eerder dit jaar waargenomen in Cabo Delgado.


  1. Het enige ziekenhuis dat genoemd wordt in het COVID 19 uitgavenrapport van het ministerie van financiën is het Polana Caniço ziekenhuis in de luxe wijk Sommerschield in de hoofdstad. Dat ziekenhuis kreeg US$ 10 miljoen. 

  2. Het INAS instituut ‘voor sociale actie’ van de Mozambikaanse regering, dat de steun aan behoeftige families coordineert, maar geen woordvoerder of telefoonnummer publiceert op de website, reageerde niet op een contact-emailformulier.