De hoogmoed van frits bolkestein

Een paar jaar geleden stelde het farmaceutische bedrijf MSD aan alle Nederlandse huisartsen apparatuur ter beschikking om het cholesterolgehalte van de patiënten te bepalen.

Of de artsen zo vriendelijk wilden zijn iedereen met een te hoog cholesterol het medicijn Zocor voor te schrijven, geproduceerd door, inderdaad, MSD. Het bedrijf voert ook al jarenlang strijd om de cholesterolnormen in Nederland aan te scherpen, zodat patiënten eerder medicijnen voorgeschreven krijgen. En niet alleen artsen, ook de politiek moest bewerkt. Het bedrijf was dan ook reuze blij toen het in 1990 Frits Bolkestein in de Raad van Commissarissen mocht verwelkomen. Dat maakt de lijntjes prettig kort.
Iets te kort, weten we dank zij de speurhonden van het programma Reporter. Tot drie keer toe nam Bolkestein contact op met minister Borst, die hij toevallig nog kende van de middelbare school, om te pleiten voor het belang van MSD. In de meeste gevallen overigens tevergeefs; de minister heeft zich niet voor niets ten doel gesteld om tijdens haar ambtsperiode de invloed van de farmaceutische lobby, een van de grootste geldverslinders in de gezondheidszorg, te beteugelen. Als dank voor de bewezen diensten kreeg Bolkestein (niet hij persoonlijk, maar hij had er wel persoonlijk om gevraagd) een halve ton van MSD voor het congres van de Liberale Internationale, het congres waarop Bolkestein tot voorzitter werd verkozen.
Hoe kan een ervaren politicus als Frits Bolkestein zulke fouten maken? Om die dertigduizend gulden bruto ’s jaars die hij als MSD-commissaris ontvangt, kan het niet zijn; zolang de VVD het hoogste belastingtarief nog niet heeft weten te verlagen, houdt hij daar maar 12.000 gulden aan over. Dat komt weliswaar in de buurt van een bijstandsuitkering, maar naast de rest van Bolkesteins inkomen is het een fooi. Bovendien, commissariaten van kamerleden zijn nooit ingegeven door geldzucht, ze zijn slechts bedoeld om voeling te houden met de maatschappij, zo laten kamerleden regelmatig weten.
Waarschijnlijk heeft de VVD-fractievoorzitter in zijn hoogmoed, en ietwat dronken van zijn eigen succes, werkelijk gedacht dat dit allemaal kon. De ons-kent-onssfeer waarin zijn ex-werkgever Shell het met overheden op een akkoordje pleegt te gooien, raak je blijkbaar ook na negentien jaar politieke dienst niet kwijt.
Hooghartig liet hij vanaf zijn vakantieadres op Cyprus weten dat hij niet van plan was vervroegd terug te komen en dat hij het komende weekend eens rustig de KRO-band zou bekijken. Bolkestein gokt erop dat de tijd in zijn voordeel werkt. Volgende week is de storm wat gaan liggen. En is het feit dat hij gewoon op vakantie blijft niet het bewijs dat hij onschuldig is? Tegen die tijd hebben we het alleen nog maar over een algemene gedragscode voor kamerleden.
Het is niet de eerste smet op Bolkesteins blazoen. Begin dit jaar maakte een programma van hetzelfde KRO-team duidelijk dat Bolkestein helemaal niet zijn glanzende carrière bij Shell opgaf om de politiek in te gaan; hij had gewoon bonje bij Shell. In dat programma werd duidelijk dat de VVD-leider zelf nauwelijks bijdraagt aan de ****** Einde van blok 3 deftige intellectuele betogen die hij tot ver buiten Nederland afsteekt en op de Forumpagina’s laat plaatsen. Het denk- en schrijfwerk laat hij door anderen verrichten.
Het effect van deze ontmythologisering was gering; Bolkestein is gezegend met een dikke teflonlaag. Maar de laag begint de laatste maanden onmiskenbaar krasjes te vertonen. Steeds vaker laten ook VVD'ers zich een ‘Ach, zo is Frits nou eenmaal’ ontglippen. We moeten hem niet te letterlijk en niet altijd even serieus nemen, zo sussen ze als Frits weer eens iets te hard heeft uitgehaald jegens asielzoekers.
Bolkestein is geen gewoon kamerlid, hij is voorzitter van een fractie die deel uitmaakt van het kabinet en goed is voor 31 stemmen. Stemmen waar ook minister Borst op gezette tijden van afhankelijk is. Juist dat maakt de druk die hij op minister Borst heeft uitgeoefend onvergeeflijk. Belangenverstrengeling is erg, maar machtsmisbruik is erger. Dat de minister zich weinig tot niets van die druk aantrok, doet daar niets aan af.
Bolkesteins belangrijkste verdediging zal zijn dat hij duidelijk handelde in zijn hoedanigheid als commissaris en dat hij opkwam voor het algemeen belang. Maar als het feit dat hij toevallig ook nog VVD-leider was er helemaal niet toe deed, waarom schreef juist hij dan die brief aan 'Beste Els’? Waarom liet hij het niet over aan MSD of aan de VVD-woordvoerder volksgezondheid? Zou die niet even goed kunnen opkomen voor het algemeen belang? Er zijn politici om minder afgetreden.
Dat Bolkestein verdwijnt, is niet waarschijnlijk. Bolkestein is geen minister of staatssecretaris, en dus kan niemand anders dan zijn eigen partij hem doen aftreden. En hoe cynisch het ook is, de geschiedenis leert nu eenmaal dat fouten pas echt onvergeeflijk zijn als men de politicus in kwestie kwijt wil. De VVD wil Bolkestein niet kwijt. Nog niet.
De andere fracties, en met name Bolkesteins coalitiegenoten, houden zich ondertussen angstvallig op de vlakte. Dat kan niet anders, nu wederhoor nog niet mogelijk is. Bovendien heeft de VVD een ijzersterke retorische truc in handen door alle kritiek af te doen als kinnesinne en vroegtijdige verkiezingsstrijd: 'Het gaat ons te goed, en daarom pakken ze ons.’ Het valt te hopen dat PvdA en D66 zich daardoor niet in de luren laten leggen. De opstelling van Wallage tijdens de algemene beschouwingen was wat dat betreft hoopgevend.