De houdgreep van Wilders

MAG GEERT WILDERS zijn koekje houden en het tegelijk opeten? Oftewel: mag hij de successen opeisen en de lastige maatregelen op het conto van de VVD en het CDA schuiven? Zo dom zullen Mark Rutte en Maxime Verhagen toch niet zijn, om hem die ruimte te gunnen?
Ruim vier maanden geleden publiceerde De Groene Amsterdammer een uitgebreid artikel over de Volkspartij - het Deense equivalent van de PVV - en de manier waarop die partij al negen jaar een minderheidsregering door gedoogsteun in het zadel houdt. Het heeft de partij geen windeieren gelegd. De Volkspartij draagt formeel geen verantwoordelijkheid voor het regeringsbeleid maar kan ondertussen wel invloed uitoefenen.
Wilders lijkt de lessen uit Denemarken uitstekend te hebben geleerd. Hij zal zijn eisen stellen op een paar voor hem cruciale punten: immigratie en hardere straffen, bijvoorbeeld. Hij zal een paar ‘agree to disagree’-punten overeenkomen, liefst op impopulaire maatregelen. Denk aan de AOW-leeftijd: die mogen de VVD en het CDA best met hulp van andere partijen verhogen. En hij zal kleine successen claimen. Zo zal hij instemmen met de bezuinigingen, maar ondertussen in de nieuwe begroting een paar miljoen vrijmaken voor ouderenzorg. En dat met veel bombarie presenteren als verdienste van de PVV.
De VVD en het CDA lijken veel minder goed naar het advies uit Denemarken te hebben geluisterd. Veel politici vinden dat de Deense Conservatieve en Liberale Partij - zeg maar het CDA en de VVD - zich hebben laten gijzelen door de Volkspartij. Omdat ze zo nodig een regering wilden vormen, zijn ze afhankelijk geworden. En terwijl ze bang waren voor een groei op rechts hebben ze het tegenovergestelde bereikt. Precies wat de VVD en het CDA nu lijken te doen.
Dat is niet alleen slecht nieuws voor de VVD en het CDA, maar ook voor andere partijen die stiekem hoopten dat regeringsdeelname van de PVV omgekeerd evenredig zou zijn aan de populariteit van Wilders. Een soort LPF. Dat lijkt een leuke droom, maar ze kunnen beter wakker worden. In de huidige uit-de-wind-constructie is het eerder te verwachten dat Wilders kan consolideren en verder groeien. Hoeveel hangt af van de ruimte die hij krijgt van Rutte en Verhagen, en de manier waarop zij opereren. Het lijkt erop dat ze Wilders willen inkapselen met akkoorden, heel Nederlands. Maar Wilders zal - net als toen hij nog VVD'er was - de grenzen opzoeken. En hij weet dat de drempel om hem te wippen nu veel hoger is dan toen.
Een echt minderheidskabinet opereert zelfstandig en krijgt - al dan niet vooraf overeengekomen - steun van andere partijen in het parlement. Maar zo'n kabinet maakt zich niet volledig afhankelijk van de steun van die partijen en hoeft ook niet noodzakelijkerwijs alles van tevoren af te stemmen. Een houdgreep is niet hetzelfde als een minderheidskabinet.