De hype regeert

Wordt Iran dit jaar een steeds ernstiger bedreiging voor de wereldvrede? Het hangt ervan af wat de rest van de wereld ervan maakt. Als de machthebbers in Teheran van plan zouden zijn in het Westen een verwoestende hype te ontketenen, zijn ze in ieder geval goed begonnen.

De dreiging de Straat van Hormoez af te sluiten, gepaard aan televisiebeelden waarop een paar raketten worden afgeschoten, heeft in het Westen grote verontwaardiging veroorzaakt, gepaard aan dat curieuze gevoel van triomf, het zie je wel, ze zijn niet te vertrouwen.

En dan komt het vervolg van de hype, de speculaties over een militair ingrijpen, welke invloed de Amerikaanse verkiezingscampagne daarop zal hebben, met als concreet resultaat: het stijgen van de olieprijs. Weten ze in Teheran wat een goed geregisseerde hype kan aanrichten? Misschien zijn ze het in de praktijk aan het leren. Een mondiale hype kan in deze tijd doeltreffender zijn dan een kernwapen.

Hoe ver ze in Iran met het werk aan de bom gevorderd zijn, weten we niet. Heeft de CIA of de Mossad die kerngeleerden vermoord? Was die neergeschoten drone werkelijk bezig met het fotograferen van Iraanse geheimen, of een verdwaald exemplaar? Het blijft bij vermoedens, maar dat maakt in dit geval geen verschil. Het is allemaal voer voor de hype. En deze tornado in wording begint nu haar invloed uit te oefenen in de Amerikaanse verkiezingsstrijd. Premier Netanyahu maakt er al jaren geen geheim van dat als Iran er werkelijk in zou slagen de bom te maken hij onmiddellijk een preventieve aanval zou uitvoeren. Volgens de laatste geruchten zou hij misschien nog preventiever te werk willen gaan: aanvallen vóór de bom klaar is.

Ook deze geruchten worden weer een onderdeel van de hype. De media gaan zich voorstellingen maken van die gevolgen die zo'n aanval zou kunnen hebben. De beste samenvatting wordt, dunkt mij, gegeven door de columnist Roger Cohen, in de International Herald Tribune (17 januari). Het volk van Iran, dat nu verscheurd wordt door allerlei binnenlandse tegenstellingen, wordt van het ene ogenblik op het andere tot een woedende eenheid, met Ahmadinejad en de moellahs als onbetwiste leiders. Het Syrische regime, nu op de rand van de afgrond, krijgt de beste kans om zich te herstellen. De hele Arabische wereld mobiliseert zich tegen Israël. Een nieuwe strijdlust maakt zich van Hamas en Hezbollah meester, wat tot de volgende escalatie in de bezette gebieden leidt. Verder moeten we met terroristische aanvallen op de Amerikaanse strijdkrachten in de regio rekening houden. De volgende fase in de escalatie is niet uitgesloten. Intussen schieten de olieprijzen verder omhoog. Daarvan profiteert ook Iran. En ten slotte: zullen de machthebbers daar voorgoed van hun kernplannen afzien? Of met des te meer verbittering het werk hervatten? Klinkt dit veelbelovend? vraagt Cohen.

Een van de eigenschappen van een hype die de naam verdient, is de eenzijdigheid, of het totalitaire karakter. Niet alleen wordt één kant van het probleem tot wanstaltige proporties opgeblazen, maar aan de andere kant wordt iedere reserve, kritiek, poging tot objectiviteit verdacht gemaakt. Dat is er een essentieel onderdeel van. En in dit stadium is er een toenemende kans dat de kwestie van de bom een belangrijke rol zal gaan spelen in de Amerikaanse verkiezingsstrijd. Mitt Romney heeft Iran ‘de grootste bedreiging’ genoemd. Newt Gingrich maakt een vergelijking met de Sovjet-Unie aan het einde van de Koude Oorlog. Toen hebben Ronald Reagan en Margaret Thatcher de overwinning behaald. Als president zou Gingrich aan die twee een voorbeeld nemen.

En zoals het in dergelijke gevallen gaat, wordt Obama verweten dat hij laf is, een politiek van appeasement volgt. Hij mag dan Osama bin Laden en Kadhafi naar de andere wereld hebben geholpen zonder dat daarbij een Amerikaanse soldaat is gesneuveld, maar als de hype eenmaal op gang is, zijn dergelijke wapenfeiten waardeloos geworden. In dit stadium doet de behandeling van het probleem Iran steeds meer denken aan de voorbereidingen tot de aanval op Irak. Ook toen is er een propagandacampagne op touw gezet die zich al vlug tot een onweerstaanbare hype heeft ontwikkeld. Er waren uitstekende alternatieven om Saddam Hoessein in bedwang te houden. De politiek van containment was verre van mislukt. Maar wie toen in Amerika dat standpunt verdedigde, werd door de grote meerderheid als landverrader beschouwd. En zo was, ook door de dwingende hype, die rampzalige oorlog niet meer te vermijden. Dat is negen jaar geleden.

Gaan we nu met Iran dezelfde kant op? De tijden zijn veranderd. We weten niet hoe de Arabische lente zich verder zal ontwikkelen, maar er is wel een flinke kans op stagnatie als er een oorlog zou uitbreken. En dan: zet je schrap voor de volgende oliecrisis. Die zou in het Europa van nu heel andere gevolgen kunnen hebben dan die van 1973. Containment van Iran blijft de beste oplossing. Maar de hype is begonnen en die woedt verder, tot 6 november. Dan weten we wie de volgende Amerikaanse president is.