De idealen van de krant

Idealisme en kapitalisme staan op slechte voet met elkaar, tenzij er voor idealisme een markt is. Zo kun je een krant maken voor alle katholieken in Nederland en die krant zal best goed gelezen worden zolang er genoeg katholieken zijn. Nemen die katholieken af, dan moet je de krant opheffen of je ideaal bijsturen. Bijvoorbeeld een krant maken voor katholieken die zich liever niet zo willen noemen. Daar zijn in Nederland voorbeelden van te vinden.

Kranten zijn vaak ontstaan uit idealisme; men wilde ander nieuws brengen, of het nieuws anders. Tegenwoordig is idealisme van toen tamelijk onverkoopbaar, want idealisme is per definitie vergankelijk. Zodra het ideaal is bereikt, ben je nutteloos geworden. Dus moeten kranten zich aanpassen, willen ze nog verkopen. Maar aan wie of wat? En hoe doe je dat? Waar haal je zo gauw nieuwe idealen vandaan?
Kranten die in nood zijn, doen altijd hetzelfde: ze gaan uiterlijkheden veranderen. Dat kan eigenlijk ook niet anders. Immers: Je kunt als eigenaar of hoofdredacteur niet tegen je redacteuren blaffen: ‘Vanaf heden wil ik dat jullie beter gaan schrijven!’ Beter dan wat? Dan voorheen? Maar hoe doe je dat dan? Je kunt ook niet iedereen ontslaan en 'betere’ journalisten nemen, dan gaat zelfs de NVJ verstandige stukken in de Volkskrant schrijven.
Je kan dus niet anders dan het uiterlijk veranderen.
Het uiterlijk veranderen van een blad dat slecht gaat, kan mooi zijn, maar in weerwil van wat de reclamejongens zeggen, geloof ik dat het volstrekt nutteloos is. Een verandering moet vanzelfsprekend zijn, moet voortkomen uit de inhoud: je hebt zo veel dingen te vertellen en zo anders, dat je een andere vormgeving nodig hebt. 'Andersom veranderen’ is een vorm van hoerige mascara opbrengen, het is het bedonderen van je publiek - dat werkt op den duur altijd tegen je. Een verandering zal altijd uit de inhoud moeten voortkomen.
Maar wat gebeurt er nu wanneer je een krant hebt die goed is, die winst maakt, zij het een kleine, en die je wilt verkopen vanwege het geld? Dan doe je iets stoms. Althans, je doet iets wat het fundament van de krant onderuit haalt. Dat fundament is dat aangepaste ideaal. Wanneer dat zo aangepast blijkt te zijn dat iedereen het voor geld kan overnemen, dan ben je je uitgangspunten verloren. Je bent je ideaal aan het verkwanselen aan de hoogste bieder. Dat kan met een produkt als schoenen, wasmiddelen en computers, maar dat kan net niet met kranten. De lezers van die krant denken namelijk nog steeds dat die krant voor iets staat wat andere kranten niet hebben.
Wat gaat er met de NRC gebeuren? Als de krant wordt verkocht en niet zelfstandig blijft, zal je merken dat er na een jaar kleine veranderingen gaan plaatsvinden. Ander papier bijvoorbeeld, want men heeft een andere drukker. Dan krijg je de eerste berichten over een zekere terugloop, waarover nog gelogen wordt. Dan wordt een kleine terugloop verklaard uit de algemene tegenvallende conjunctuur. Dan krijgen we gedeeltelijk een andere opmaak. Dan komt er een nieuwe hoofdredacteur. Vervolgens is de krant 'stabiel’ - wat dat ook moge zijn. Dan komen er weer veranderingen. Vervolgens dienen zich 'ombuigingen’ aan. Die ombuigingen houden wat langer aan, wegens de papierkosten die onvoorzien zijn opgelopen.
En op een dag zullen ze bij NRC Handelsblad en het AD de cijfers zien van Het Parool, Trouw en de Volkskrant en beseffen dat de invloed die ze hebben in tien jaar tijd verminderd is.
Tijdens een vergadering besluit de NRC-hoofdredactie de krant 'hier en daar’ wat te veranderen…
Nee, NRC moet vechten voor zelfstandigheid. De krant graaft haar eigen graf als ze naar de Perscombinatie, Telegraaf, Wegener of VNU gaat.