FILM: A respectable Family

De ideologie van opoffering

Vorig jaar oogstte de Iraanse film A Separation van Asghar Farhadi, over een vrouw die van haar man wil scheiden om met haar dochter in het buitenland te gaan wonen, groot succes ondanks de stelselmatige onderdrukking van filmmakers in dat land.

Medium une famille respectable 2 c

Nu trekt een Iraanse film opnieuw de aandacht: A Respectable Family van de debutant Massoud Bakhshi, waarin een intellectueel die na 22 jaar in het buitenland naar het stadje Shiraz terugkeert in een soort shocktoestand raakt vanwege geweld, corruptie en het radicaal religieuze denken.

Beide films slagen niet omdat de regisseur openlijk politieke en ideologische statements maakt, maar dankzij een cinematografische benadering waarin vorm en conventie voorop­staan. Je zou bijna kunnen zeggen dat het engagement verstopt zit in de structuur van het werk. Zo valt op dat allebei de films zelfbewust elementen van de thriller aanwenden om het persoonlijke dilemma van het personage uit te beelden. Deze problematiek vormt de kern van de kritiek op het totalitarisme van de macht­hebbers in Teheran.

In A Respectable Family lopen heden en verleden naadloos in elkaar over. Soms werkt dat uitdagend en verwarrend, zodat onduidelijk is in welk tijdperk de dissidente academicus Arash (Babak Hamidian) zich bevindt. Dat is effectief, want Arash, die tijdens de oorlog tussen Iran en Irak na vele jaren in het buitenland naar zijn geboorteland terugkeert, wordt geconfronteerd met herinnering en verlies. Hij kan zich niet ontworstelen aan dat verleden, gesymboliseerd door het geld dat zijn overleden vader hem en zijn moeder heeft nagelaten. Omdat de vader het geld op onrechtmatige wijze verkreeg weigert zijn moeder het bedrag te accepteren. Daar komt bij dat taxichauffeur Hamed (Mehrdad Sedighian), een neef die Arash tijdens zijn verblijf rondrijdt, een soort agent van het regime blijkt te zijn die de ‘eer’ van de familie moet redden door ervoor te zorgen dat het geld van de vader wordt aangenomen.

Die eer komt de familie toe, omdat de broer van Arash tijdens de revolutie van 1979 als een martelaar is gestorven. De flashback naar het moment van zijn begrafenis vormt de kern van de film. De beelden zijn aangrijpend, omdat zij herkenbaar zijn van het journaal, maar ook vanwege de rauwe emotie, bijvoorbeeld wanneer de volledig in het zwart geklede moeder zich op het lichaam van haar zoon in de kist werpt, hem in haar armen neemt en onbedaarlijk huilt. Door de camera tussen de rouwenden te plaatsen lijkt de regisseur de kijker te willen dwingen mee te gaan in dit religieuze ritueel dat vooral ook een ideologisch karakter heeft. Het rouwen vormt een bevestiging van de macht van de staat. De tranen van de moeder zijn intens persoonlijk, maar haar verdriet legitimeert op wrange wijze de onderdrukking. De staat buit de dood van haar zoon uit om de ideologie van geloofs­opoffering te propageren.

De kidnapping van Arash, die aan het begin van de film wordt gesuggereerd door duistere, spannende beelden van een man die ogenschijnlijk gemarteld wordt zonder dat duidelijk is om wie het gaat of wat de context is, leidt ertoe dat hij gedwongen wordt zijn eigen identiteit te onderzoeken. A Respectable Family blijft dubbelzinnig: eer valt niet te behalen door mee te gaan in de hysterische mix van religieuze en nationalistische propaganda, maar slechts door een persoonlijke keuze. De vraag blijft of deze keuze vrijwillig is, en of Arash zelfs daarin het slachtoffer is van een land waarin niemand vrij is géén mening te hebben.

Te zien vanaf 18 oktober