De ierse onvrede

Ook zonder Sinn Fein valt er best over de toekomst van Noord-Ierland te onderhandelen, meent John Major. De republikeinen van Sinn Fein weten wel beter: zonder hen geen vrede. Afgelopen weekend waren ze in congres bijeen. Alleen voor de Unionisten waren er verzoenende woorden.
‘DE NOORDIERSE verkiezingen gaan 10 juni van start, met of zonder Sinn Fein.’ De Britse premier John Major zegt het keer op keer. Hij zou beter moeten weten. Elk vredesverdrag dat niet wordt ondersteund door Sinn Fein, de politieke tak van het Ierse Republikeinse leger (IRA), zal eerder tot meer dan tot minder geweld leiden. Maar de Britse regering blijft koppig bij haar besluit dat de Republikeinen van Sinn Fein niet tot de vredesonderhandelingen worden toegelaten zolang de IRA weigert een nieuw staakt-het-vuren af te kondigen.

De kansen op zo'n staakt-het-vuren zijn echter klein. ‘Zeventien maanden lang heeft de IRA zich van geweld onthouden en het heeft ons helemaal niets opgeleverd’, zeggen de meeste Republikeinen. De mogelijkheid van een nieuw staakt-het-vuren werd niet een keer besproken tijdens het Sinn Fein-partijcongres dat afgelopen weekeinde in Dublin werd gehouden. Het congres werd niet in de thuisbasis Belfast gehouden, omdat nogal wat Sinn Fein-leden worden gezocht door de Britse politie en daardoor Noord-Ierland niet in kunnen.
'HET EINDE VAN het staakt-het-vuren is de schuld van een man: John Major’, zegt Martin McGuinness, de tweede man van Sinn Fein. 'Toen de IRA zijn wapens had neergelegd en het tijd werd te onderhandelen, kwam hij steeds weer met nieuwe voorwaarden. Ik denk dat de IRA openstaat om tot een nieuw staakt-het-vuren te worden overgehaald, maar dan moeten eerst die voorwaarden van tafel.’
De belangrijkste voorwaarde is het inleveren van de IRA-wapens. De IRA piekert er niet over om ook maar een gram semtex in te leveren voordat een allesomvattende vrede is bereikt. De 83-jarige Jack McGuinness (geen familie van Martin) legt uit waarom: 'Ik behoor al sinds de jaren twintig tot de Republikeinse beweging. In 1922 sloot een aantal Ierse onderhandelaars een verdrag met de Britten dat erop neerkwam dat Ierland zou worden gedeeld. Ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Het was een uitverkoop van de Ierse belangen en het leidde tot een bloedige burgeroorlog. Als de IRA nu zijn wapens inlevert, zijn we weer overgeleverd aan de Britten. Dat mag niet gebeuren.’
Er zijn nog meer historische trauma’s die van invloed zijn op de houding van de Ierse Republikeinen. Zo is er een felle weerzin tegen de Noordierse verkiezingen die op 30 mei worden gehouden. Het wordt namelijk gezien als een terugkeer naar de periode van het Stormont-parlement, dat Noord- Ierland tussen 1922 en 1972 regeerde. De Unionisten (protestanten die bij het Verenigd Koninkrijk willen blijven horen) gebruikten hun meerderheid in dat parlement om de baas te blijven en de katholieken te onderdrukken.
'De verkiezingen zijn bedoeld om elke vooruitgang in het vredesproces tegen te houden’, zegt Martin McGuinness. 'De Unionisten zullen zeggen: wij hebben de meerderheid en dus zijn wij de baas. Ze zullen ervoor zorgen dat alles bij het oude blijft.’ Alex Maskey, Sinn Fein-bestuurslid, voegt eraan toe: 'Dat hebben ze altijd gedaan. Ze misbruiken hun meerderheid door de katholieke minderheid in Ulster van de macht uit te sluiten.’
Het liefst zou Sinn Fein de verkiezingen boycotten. Maar de Republikeinen realiseren zich dat ze dan in een politiek isolement komen te staan. Veel hangt af van de houding van de SDLP (Social Democratic Labour Party), de andere grote katholieke partij in Noord-Ierland. 'We proberen de verkiezingen te boycotten samen met de SDLP’, zegt Martin McGuinness. 'Maar als de SDLP toch meedoet, denk ik dat wij dat ook doen.’
De verkiezingen moeten leiden tot een gekozen forum van 110 leden. De verkozen Sinn Fein-leden zullen geen zitting nemen in dat forum. Dat maakt weinig uit, want het forum zal nauwelijks meer dan een praatclub worden; de echte onderhandelingen vinden elders plaats.
Vorig jaar heerste er op het Sinn Fein-congres nog een hoopvolle stemming. Dit jaar was het vooral het congres van de boosheid. In niet minder dan vijftien moties werd de Britse regering veroordeeld. De Republikeinen zijn boos omdat Sinn Fein, dat ongeveer 36 procent van de katholieken vertegenwoordigt, van de onderhandelingen wordt uitgesloten.
'De gouden regel van vredesonderhandelingen is dat alle partijen erbij betrokken moeten worden’, zegt McGuinness. 'Dat heeft de wereldgeschiedenis laten zien. Bovendien is een ruime meerderheid van de publieke opinie, zowel in Groot-Brittannie als in Ierland, voor onderhandelingen met alle partijen. De Ierse traditie laat zien dat er geweld zal zijn zolang er een conflict is. Ja, ik ben bang dat Noord-Ierland straks zal terugkeren naar de tijden van bloedig geweld. We hebben de historische gelegenheid om dat te voorkomen en het zou een geweldige historische vergissing zijn deze kans te laten lopen.’
ZO BOOS ALS de Republikeinen zijn op John Major, zo verzoenend was de toon die werd aangeslagen tegen de Unionisten. Sinn Fein-leider Gerry Adams hamerde erop dat het land net zo goed van de Unionisten is als van de Republikeinen. Voorts riepen meerdere Sinn Fein-partijbazen hun gehoor op begrip te tonen voor de moeilijke situatie waarin de Unionisten verkeren: ze voelen zich bedreigd door de Republikeinen en verraden door de Britse regering.
Tegenwoordig worden er ontmoetingen georganiseerd tussen Unionisten en Republikeinen, van oudsher gezworen vijanden. Volgens Jim Gipney, Sinn Fein-bestuurslid, zijn die ontmoetingen uiterst nuttig. 'We wonen nu al zo lang op hetzelfde eiland en toch weten we nauwelijks iets van elkaar. We denken nog steeds in stereotypen en generalisaties. Het is belangrijk dat we in gesprek raken. We moeten elkaar onze verhalen vertellen, hoe pijnlijk ze ook zijn.’
Kunnen die onderhandelingen tot iets anders leiden dan tot de hereniging van Noord- en Zuid-Ierland?
McGuinness: 'Zelfs John Major en John Bruton (de Ierse premier - svh) hebben in een gezamenlijke verklaring impliciet toegegeven dat de Ierse deling geen succes is. Op de lange termijn moeten de onderhandelingen dus leiden tot een Ierland. Maar dat kan niet van vandaag op morgen.’
Een snelle Ierse vereniging zou waarschijnlijk tot een door de Unionisten ontketende burgeroorlog leiden. 'En dat is het laatste wat we willen’, aldus McGuinness. 'Er moet een overgangstermijn komen en dat is waar de onderhandelingen over moeten gaan.’
Onderhandelen betekent compromissen sluiten en dat zal al pijnlijk genoeg zijn. Dat blijkt uit de woorden van de Republikein Michael: 'Ik pretendeer niet compromissen te willen sluiten met de Britten. We hebben hun helemaal niets te geven. Ze hebben ons land gestolen, wat moeten we hun nog meer geven? I want them out and I want them out now!’