De Impressionist

KUNST
Luc Tuymans

Het nieuwe centrum voor hedendaagse kunst Wiels presenteert de eerste solotentoonstelling van Luc Tuymans in Brussel, met twintig nieuwe werken. Wiels is een mooi gerestaureerde brouwerij uit 1930 in de deelgemeente Voorst. Met het Atomium is het een van de eerste ‘modernistische’ monumenten in België die voor restauratie in aanmerking kwamen. Tuymans is een van de initiatiefnemers van het centrum.

De dag na de opening leidde Tuymans mij rond. Hij is een lange vijftiger, met een wat norse manier van doen – maar dat kan ook de kater van de vernissage zijn geweest. Als hij vertelt over zijn werk heeft hij geen gebrek aan context. De werken van Against the Day, zegt hij, vormen het derde deel van een drieluik, dat begon met Les Revenants, over de macht van de jezuïeten, en Forever: The Management of Magic, over Walt Disney. Met Against the Day zet Tuymans ‘zijn onderzoek naar de illusie en manipulatie van beelden verder en biedt er met zijn schilderkunst antwoorden op’. Aldus de wandtekst.

Zo wijst Tuymans op Sniper, een beeld uit een YouTube-filmpje, gemaakt door het tele-scoopvizier van een sluipschutter in Bagdad vlak voor zijn schot afging; op ‘CCTV’, een vrouw, van boven op de rug gezien, kennelijk gevangen in een lift. Ook op Big Brother, een beeld van de slaapkamer van de vrijwillige televisiegevangenis, gezien in de kleuren van de nachtkijker. Het is het discours van de belangrijke kunstenaar van vandaag. Het is interessant, en Tuymans vertelt er met een zekere vastberadenheid over, en toch leek het mij, met alle respect, eigenlijk allemaal over iets heel anders te gaan.

Tuymans’ beeldtaal is vaag, en zaait twijfel. Je weet niet precies waar je naar kijkt. Hij zegt zijn gezichtspunten met opzet ‘oneigenlijk’ te houden – een kop wordt van bovenaf gezien, of van achteren. De voorstelling is op afstand nog wel te herkennen, maar dichterbij wordt zo’n schilderij iets heel anders. Het beeld is niet ‘onduidelijk’ of ‘twijfelachtig’ om daardoor een uitspraak te doen over het morele gehalte van het onderwerp, of over zoiets als de hysterie van moderne communicatie, maar meer om de kijker met zachte drang over te halen te kijken naar wat het vooral is: schilderkunst. Tuymans blijkt van nabij een tedere schilder te zijn. Hij werkt met een losse, intuïtieve toets en zeer lichte, voorzichtige kleuren, beginnend met de helderste. Van daaruit componeert hij een heel delicaat arrangement van tonen waarin het onderwerp nauwelijks van belang is. In een schilderij als Neck zie je een nek, een hoofd, vanachter. Maar een echt hoofd is ’t niet – het oor zit er raar aan, het volume is slordig, en het schilderij heeft links en rechts een onafgewerkte baan. Het gaat niet om de anekdote, het is maar gedeeltelijk een beeld: het is een ding, een schilderij.
Het overnemen van een korrelig plaatje van YouTube of het maken van beelden met een telefoon lijkt hyperactueel, maar de functie is vergelijkbaar met het toeknijpen van je ogen en kijken door de haren van je wimpers: details vervagen, pixels vervloeien, tinten blijven over. Dat klinkt als impressionisme, en dat is het ook: van dichtbij gezien is de schilder Tuymans een Monet van onze tijd. Zo’n nachtkijker mag dan een ding van het slagveld zijn, maar wat hij toont is een landschap bij clair de lune.

Against the Day. Luc Tuymans. Wiels, Brussel, t/m 2 augustus. www.wiels.org