Film: Cloaca

De incestueuze vaderlandse filmwereld

De CV-constructie. Daarom draait het tijdens het Nederlands Film Festival in Utrecht. De stimuleringsmaatregel van het ministerie van Financiën heeft immers een hoop moois opgeleverd, roept de filmbranche. Mede dankzij het beleid van het Nederlands Fonds voor de Film, dat erop is gericht om commerciële publieksfilms te promoten. Kijk naar de bezoekersaantallen: gestegen van 0,5 naar 12 procent. Kijk naar de Oscarnominaties: mooi om mee te wapperen.

De Nederlandse film heeft weer glamour en dus zul je geen onvertogen woord horen. Ook al is er op het voorbije Film Festival maar één artistieke productie te zien: De arm van Jezus van regisseur André van der Hout, over een mijnwerkerszoon die op zoek gaat naar zijn verdwenen vader.

De schreeuw dat het zo goed gaat wordt ingegeven door een angstig voorgevoel. Het einde van de stimuleringsmaatregel, volgens een rapport van Economische Zaken al met al zo’n 170 miljoen euro in vijf jaar tijd, lijkt in zicht. De maatregel werd bedacht om een levensvatbare filmindustrie op te zetten. Uit onderzoek is nu gebleken dat het een onrealistisch streven was. Streep erdoor, aldus het kabinet-Balkenende.

En dus werd op initiatief van de Federatie Filmbelangen in Utrecht door met name producenten gediscussieerd over de toekomst. De zaal bleef half leeg. Anders dan het International Film Festival Rotterdam en het documentairefestival Idfa in Amsterdam, waar cineasten uit de hele wereld elkaars inspiratie opjagen, voert het Nederlands Film Festival in Utrecht vooral gezelligheid in het vaandel. Een kritische opmerking staat er gelijk aan vloeken in de kerk. Ook de meerderheid van het journaille neemt er een empathische houding aan.

In de incestueuze vaderlandse filmwereld moet op eieren worden gelopen. Zoekend naar iets dat goed valt, grijpen producenten naar hapklare brokken: De passievrucht, De oesters van Nam Kee, Ik omhels je met duizend armen en het nostalgische Ja zuster, nee zuster of Pipo de clown. Huur een behendige regisseur in, plus een paar soapsterren, en succes lijkt verzekerd.

Volgens Toine Berbers, directeur van het Filmfonds, is de gunst van het Nederlandse publiek van cruciaal belang. «Er is een periode, eind jaren tachtig, begin negentig, geweest dat er vrij veel mislukte films zijn gemaakt. Dat heeft het publiek massaal de zaal uit gejaagd. Destijds zag men kunstzinnige auteursfilms als het hoogste goed. Maar achteraf bleken die films niet de cinematografische waarde te hebben die was verwacht.» De artistieke film moet dus mee kunnen in het kielzog van de succesvolle publieksfilm. Wacht maar, zegt het Filmfonds, alles komt goed.

Erik de Bruin wacht sinds zijn goed ontvangen artistieke film Wilde mossels (30.000 bezoekers) al drie jaar op de honorering van zijn volgende project. In de tussentijd doet hij commercials. Hij is niet de enige. «Het Filmfonds probeert betere kansen te scheppen voor beginnende filmmakers», bezweert Berbers. «Zo ontwikkelden we samen met de omroepen No More Heroes voor nieuwe filmmakers.» Nu werkt men aan soortgelijke projecten. Eén ervan is One Night Stand. Ironisch. Uit onderzoek van het Filmfonds zelf blijkt dat er in de afgelopen tien jaar 74 regisseurs waren die slechts één film hebben gemaakt.

Donderdagavond was de première van Cloaca (script Maria Goos, regie Willem van de Sande Bakhuyzen). De genodigden waren de doelgroep van Cloaca, een film over mensen van middelbare leeftijd die zich in de nesten werken. De film is best goed, maar had venijniger gekund. Te vaak krijgt de grap de voorkeur boven de pijn. Maar de angst om uit de gratie te raken bij het grote publiek is nu eenmaal raadgever geworden.

Het wordt tijd dat er meer eigenzinnige filmmakers opstaan die blijven schreeuwen tot ze worden gehoord. Daarvoor moet de overheid geld geven. Geld dat komt van het ministerie van Cultuur en niet van Financiën. Zonder omslachtige subsidiemolens, zodat er meer films te zien zijn als De arm van Jezus, die zonder subsidie nooit gemaakt zouden worden. Voor films die je in de ziel raken. Volle Maan, Phileine zegt sorry en Pietje Bell redden het wel met de wet van vraag en aanbod. Snoepjes koop je in de winkel, medicijnen verkrijg je op recept.