De ingehouden kracht van lebed

Met veel geraas is Lebed teruggekeerd naar zijn voormalige hoedanigheid van outsider. Hij staat nu weer buiten de gevestigde politieke orde. Dezelfde rellerigheid die hij in Jeltsins hofhouding introduceerde, kenmerkte ook zijn aftocht. Zelfs zijn ontmaskeringen van staatsgrepen keerden zich tegen hem: de aanleiding voor zijn ontslag werd de verdenking dat hij zelf een machtsovername aan het voorbereiden was.

Het lawaai dat Lebed op alle niveaus veroorzaakt, vormt zijn kracht. Maar de sovjetgeschiedenis heeft wel vaker laten zien dat wie de confrontatie zoekt, niet ver van het schavot verwijderd is. In het sovjetsysteem stond iemand die opviel gelijk aan iemand die absoluut zeker was van zijn zaak. Met het oog op de spot en de hoon die automatisch zouden volgen bij falen, was de veiligste opstelling te zwijgen en af te wachten. De slachtoffers van het voortijdig en overmatig spreken in de sovjettijd zijn legio. Chroesjtsjov werd beschimpt en vertrapt door zijn medestanders vanwege zijn grote voortvarendheid. Ook Jeltsin werd eertijds met nietsontziende kritiek overladen en uit het politbureau gezet.
Jeltsin trok echter na zijn val ten strijde met hetzelfde rumoer en dezelfde snelheid als Lebed nu doet. Door zich ongebroken te betonen, kreeg hij het aureool van een man met een missie die weet wat hij doet. Een groot deel van de bevolking koos zijn kant, wat voor een uitgestotene een hoogst opmerkelijk succes was. Uiteindelijk verdreef hij met zijn manier van optreden Gorbatsjov. Zjirinovski herhaalde een aantal jaren later op kleinere schaal het kunstje van Jeltsin, met dit verschil dat hij er niet in slaagde om de zittende machthebber te verdrijven.
En nu is het Lebed die de president luidruchtig uitdaagt en vervolgens de vruchten plukt in de vorm van een groeiende populariteit. Lebeds ontslag uit het Kremlin en met name zijn reactie daarop versterken zijn positie in de ogen van de bevolking. Hij is bespot en vernederd, maar niet gebroken. Hij heeft zijn nek uitgestoken maar is goeddeels zichzelf gebleven. Het is echter zeer de vraag of Lebed zijn aanhang onder de Russen lang genoeg kan vasthouden om met succes een nieuwe aanval te ondernemen. Om met steun van de bevolking president te worden, dient hij zo lang als dat nodig blijkt zijn pose van onaanraakbare kracht voort te zetten. Dat betekent dat hij zich verre moet houden van allen die zijn reputatie als koene strijder tegen het morele verval in de politiek kunnen schaden. Daarnaast moet hij het momentum van een stijgende lijn naar de macht zien vast te houden.
Gezien Lebeds carrière zullen deze beperkingen hem danig opbreken. In zijn streven naar onmiddellijk succes neemt hij enorme risico’s en begaat hij grote fouten. Zijn aanstelling als Jeltsins veiligheidsadviseur was een risico; zijn verbond met de louche generaal Korzjakov is een fout. Naarmate de tijd voortschrijdt, zal Lebed steeds roekelozer acties ondernemen om het uitzicht op Jeltsins zetel te behouden. In een zigzagkoers zal hij veel dingen doen die bij de bevolking in de smaak vallen. Maar tegelijk zal hij een aantal stappen doen die hem in diskrediet brengen. De tijd is de grootste vijand van Lebeds ambities.