De jeugd van tegenwoordig

Van nu af aan tweewekelijks in De Groene: de serie ‘Filmlezen’. Niet gehinderd door enige kennis van filmzaken formuleren auteurs hun gedachten bij actuele films. Als eerste de zogenaamd ‘verontrustende’ film ‘Kids’
‘EEN ONAANGENAME film over een stelletje abjecte personen en hun hopeloze bestaan.’
‘Een portret van amorele jongeren die hun heil zoeken in drugs en seks, niet uit opstandigheid maar om een leegte op te vullen in een hol en zinloos leven.’

‘Schokkend. Kids is met gemak een van de meest verontrustende films die ik ooit heb gezien.’
'Een gevarieerde groep jongens en meisjes met een gemeenschappelijk kenmerk: ze zijn the worst nightmare van elke goede ouder en morele waarden hebben ze nada. Mag ik u meteen maar waarschuwen: om als ouder deze voorstelling te zien was ongeveer net zo aangenaam als kokende olie over mijn lichaam uitgegoten krijgen. De grofste horrorfilms zijn niets in vergelijking hiermee.’
'Ik kan me nauwelijks nog herinneren wanneer een film voor het laatst zo'n negatieve uitwerking op me had dat ik misselijk, hopeloos en ongenuanceerd kwaad weer naar huis ging.’
'Deze jongeren kennen geen grenzen, geen schaamte, geen spijt, en doen alsof aids niet bestaat. Een van de meest verontrustende films die ik ooit heb gezien.’
'Deze tieners lijken rond te dolen in totale duisternis; hun nihilisme doet zelfs het beroemde pessimisme van Generation X verbleken.’
'De jongens beginnen ’s morgens met drinken en ’s middags met drugs gebruiken… Dit zijn verloren zielen, die op een gruwelijke dood afstevenen, en ons een blik gunnen op het einde van de beschaving.’
'De meest beangstigende film over de hedendaagse Amerikaanse jeugd - en er komt niet een pistool in voor.’
'Maar deze film is niet bedoeld als anderhalf uur vermaak - het is een waarschuwing, een oproep tot actie. Ga hem zien, en als je weer thuis bent, bid dan dat jouw kids niet als deze Kids zijn.’
DAT IS KLARE TAAL. Eens in de zoveel tijd weet een kunstwerk niet alleen de cultuur maar zelfs de gewone, dagelijkse samenleving in beroering te brengen. Soms zonder dat de maker ervan iets anders voor ogen had dan een zuiver artistiek doel, initieert een boek, toneelstuk of film een brede maatschappelijke discussie. De film Kids, die in februari van dit jaar zijn Nederlandse bioscooppremiere kende, is zo'n spraakmakende creatie. Bij de introductie in ons land werd voortdurend verwezen naar de ontzaglijke hype die in de Verenigde Staten had gewoed, waarschijnlijk in de hoop (van producent en distributeur) dat Kids in Europa een zelfde impact zou hebben.
Amerika schrok zich wezenloos van Kids. Verbijstering en afgrijzen maakten zich meester van met name diegenen die kinderen hadden in de moeilijke leeftijd van 12 tot 18. Alsof men voor de eerste keer ontdekte dat jonge mensen tegenwoordig anders leven (en anders over het leven denken) dan hun ouders, verdrong men zich om 'oh’ en 'ah’ en 'boe’ en 'satan’ te roepen en snel een familieabonnement op het maandblad van de moral majority te nemen. Men was, kortom, geschokt.
Want de hedendaagse jeugd van Amerika is een losgeslagen, nihilistisch, tot op het bot verdorven zootje ongeregeld, dat alleen is geinteresseerd in seks, drugs, skaten en nare harde lawaaimuziek. Steeds jonger zijn ze steeds rijper en vooral rotter. Nee, het gaat helemaal niet goed met de jeugd - en dus de toekomst - dat laat Kids ondubbelzinnig zien. Kids heeft een duidelijke boodschap: grijp in nu het nog kan! Red onze kinderen!
DE REGISSEUR VAN Kids werd van lieverlee gebombardeerd tot onheilsprofeet. Dankbaar onderkende het Amerikaanse volk dat hij hen nog net op tijd had gewezen op misstanden waarvan ze zelf geen benul hadden, zodat iedereen weer gerechtigd was die bekende verzuchting te slaken: 'Where did we go wrong?’
Kids is de eerste film van fotograaf Larry Clark, bekend van twee fotoboeken (ook al als 'verontrustend’ omschreven), Tulsa (1971) en Teenage Lust (1993), waarin ook tieners-aan-de-zelfkant centraal stonden. Clark, die zichzelf uitriep tot outlaw-fotograaf, meende de achterkant van Amerika’s vooruitgang vast te leggen, met speciale aandacht voor de verscheidene goten die door jonge mensen werden bevolkt.
Waarom Larry Clark op zijn drieenvijftigste Kids wilde maken? In 1974 schreef hij al eens: 'Toen ik jong was wenste ik altijd dat ik een camera bij me had gehad. Neuken op de achterbank… Gang-bangs… Een verkrachtinkje…’ Toen hij de middelbare leeftijd had bereikt, wilde hij een teen movie maken waarin 1. jongeren acteerden van dezelfde leeftijd als de personages, 2. aan het slot niet al het onrecht netjes werd hersteld, en die 3. geworteld was in de realiteit.
Met Kids is hij in die opzet geslaagd. De film werd door sommige kijkers aangezien voor een documentaire. Alle personages zijn echter acteurs, debutanten weliswaar, en in werkelijkheid een paar jaar ouder dan in de film, maar toch. Ze lijken toevallig te zijn gefilmd bij hun dagelijkse beslommeringen. De taal die ze spreken is niet jongeren-straattaal zoals nagebootst door een volwassene, maar een authentiek lingo vol hiphop-jargon en skatersuitdrukkingen. Daarmee hebben we meteen het enige sterke punt van Kids gehad. Scenarist van de film is Harmony Korine, een vroegtijdige schoolverlater die negentien jaar oud was toen hij het script schreef. Afgezien van de dialogen is er weinig verheffends aan zijn werk. Een zwakke plot, waarin de spanning niet kan worden vastgehouden, vol personages die op geen enkele manier tot de verbeelding spreken.
EEN ETMAAL LANG volgen we Telly, Casper, Jennie, Ruby en hun gabbers. Het is hartje zomer, het is bloedheet, het is New York City. Lopend of per metro trekken de kids door de stad, niet echt doelloos maar ook niet echt op weg ergens heen. Telly en Casper, twee opgeschoten pubers, pikken een flesje drank en twee sinaasappels. Met tien dollar die Telly zijn moeder afhandig maakt, willen ze later wiet gaan kopen. Zowel de jongens als de meisjes komen bij elkaar om te praten, tv te kijken en een blowtje te roken. De gesprekken zijn vrijwel identiek en handelen voornamelijk over seks, zoals te verwachten is bij jongeren van om en nabij de zestien. Bij de meisjes wordt er behalve over ontmaagd worden ook nog gepraat over de aids-test die Ruby en Jennie een week eerder hebben laten doen. Eigenlijk ging Jennie alleen maar met Ruby mee, maar toen ze er toch was liet ze ook maar wat bloed afnemen. Omdat ze pas een keer met een jongen naar bed was geweest, mini-Casanova Telly, de virgin surgeon, maakte ze zich nergens zorgen om.
Op de dag dat de film speelt krijgt Jennie de uitslag. Ze is positief, dus besmet met het hiv-virus. Door Telly. Ze weet meteen wat haar te doen staat: Telly vinden voor hij nog meer mensen de dood in jaagt.
Telly is dol op fucking, maar doet het alleen met maagden. Niet per se uit veiligheidsoverwegingen, maar vooral om een monument voor zichzelf op te richten: 'Het is net als beroemd worden. Als je morgen doodgaat, dan denken over vijftig jaar al die maagden nog aan je.’ Na ’s morgens een jong meisje naar haar ontmaagding te hebben gepraat (door liefde en trouw te beloven), zet hij zijn queeste voort. ('Maagden? Volgens mij raak ik er verslaafd aan.’) Hij heeft zijn oog laten vallen op Darcy, een snoesje van dertien. Behendig palmt Telly haar in; hij fluistert haar zo veel sweet nothings in het oor dat hij haar later op de avond zal kunnen pakken.
’s Avonds is er een feestje bij iemand wiens ouders weg zijn. Voor het zover is, hebben Telly en Casper nog een hoop rond te hangen. Ze dolen door de straten van New York, pratend over seks. Nergens een volwassene te bekennen, de kids leven in hun eigen wereld. In Washington Square Park komen ze bij elkaar. Iemand gaat een beetje skaten, iemand drinkt iets, een ander rookt wat en gezamenlijk schelden ze twee homo’s uit. Ze worden pas mean als een zwarte jongen per ongeluk tegen Casper aan botst, wat hij moet bekopen met een aframmeling-met-skateboard. Hij blijft gewond liggen.
Voor de Amerikaanse kijker waarschijnlijk de meest 'verontrustende’ scene is die waarin Telly en Casper wiet kopen en oproken, genietend, met hun maten. Bij een zeer verdachte kleurling worden de verdovende drugs gescoord. Met een geheimzinnigheid die een kilometer verderop nog herkenbaar is als een deal wordt een dime gekocht - een zakje met tien dollar aan marihuana. Vervolgens wordt een stoomcursus jointjes draaien gegeven: met overdreven close-ups en een LOI-achtige voice-over laat Larry Clark hier zijn kids de poorten van Sodom en Gomorra binnengaan. Het dekblad van een sigaar wordt gevuld met wiet, dichtgelikt en aangestoken. Een ritueel dat voor de groep zichtbaar Grote Spanning betekent. En Sensatie. Maar vooral ook fun.
Op het feestje wordt gepast gedronken, geblowd en gevreeen. Jennie, die in de disco een euforisch-doch-comateusmakend pilletje in haar mond gestopt kreeg, komt ook eindelijk binnen, nog steeds op zoek naar Telly. Als ze de deur van de ouderlijke slaapkamer opent, ziet ze dat ze te laat is: Telly heeft de lieve Darcy al ontmaagd. Haar pijnkreten interesseren hem niet.
Als de gedesillusioneerde Jennie ook nog in haar coma condoomloos wordt verkracht door Casper, is het einde aangebroken. Het laatste shot van de film is Casper die the morning after warrig om zich heen kijkt en uitroept: 'Jesus Christ, what happened?’ De kijker moet waarschijnlijk hetzelfde denken. Einde film.
IN DE REACTIES werd gerept van: 'een verveelde tocht langs parken, knokpartijen, clubs, party’s en bedden in Manhattan op een hete zomerdag’, 'expliciete scenes met seks, multi-druggebruik, drankmisbruik, vrouwelijk naakt, vechtpartijen en obscene taal’, 'tieners die leven in een wereld vol seks, drugs, geweld, skateboarden en aids’, 'deze film toont dat tieners tegenwoordig in een hel leven’, 'ze blijven weg tot vier uur ’s nachts, misbruiken alcohol en ongelooflijke hoeveelheden drugs.’ Onzin.
Als je eerst de kritieken in de Amerikaanse media zou hebben gelezen, zou je op z'n minst een valiumpje of twee hebben geslikt voor je naar de bioscoop ging om Kids te zien. Lees je de recensies pas na de film, zoals ik deed, dan kun je niet anders dan de slappe lach krijgen en je voor de zoveelste keer verbazen over dat volkje aan de overkant van de oceaan. Rare jongens, die Amerikanen…
Alsof de recensies over een heel andere film gaan, alsof de critici in de Verenigde Staten en masse hadden besloten de moral majority een nieuwe impuls te geven, alsof het conglomeraat professionele filmkijkers door de Republikeinen betaald werd om de bevolking alvast op te warmen voor een herstel van oude waarden… De recensies die Amerika aan Kids wijdde, zijn verbijsterend stompzinnig, kortzichtig en tendentieus. Want er is helemaal niets 'verontrustends’ aan die film.
Geweld? Een keer wordt er iemand in elkaar gemept. Seks? Ze praten er voortdurend over en doen het soms zonder condoom, ja. Drank? Een paar biertjes. Drugs? Twee of drie jointjes in de hele film. Terwijl op dit moment een angstaanjagende hoeveelheid heel jonge mensen zichzelf naar de verdoemenis helpt in een nieuwe heroinegolf, zeurt men over een paar blowtjes. Je zou bijna vergeten dat Amerika de laatste paar jaar films produceerde als Bad Lieutenant, Reservoir Dogs, Pulp Fiction en Natural Born Killers.
In Nederland ging Kids in premiere tijdens het Filmfestival van Rotterdam, begeleid door tv-interviews met de regisseur. Ik herinner me nog hoe vreselijk oprecht Larry Clark wilde overkomen terwijl hij zijn verhaal vertelde over 'de jeugd van tegenwoordig’. Alsof hij het alleenrecht had op alles wat tussen de twaalf en de achttien was, wees hij erop dat Amerika niet in de gaten heeft wat er allemaal aan de hand is met haar jongeren. En wat er precies aan de hand is, moest iedereen maar in de bioscoop gaan bekijken. Kids gaf, vond de regisseur, een 'zeer verontrustend’ beeld van jongeren in het hedendaagse Amerika.
Dat een film zo veel kan losmaken als Kids heeft gedaan, is een wonder op zich. Tegelijkertijd mag het pas echt verontrustend heten dat zo'n halfzachte regisseur nodig is om een publieke discussie te initieren die de samenleving zelf al veel en veel eerder had moeten voeren. Het is beschamend dat pas nu, na Kids, Amerikaanse ouders zich druk gaan maken over hun kinderen. Interesseerde het ze voordien niet? Hadden ze geen tijd? Geloofden ze dat het allemaal wel goed ging?
ALS JE KIDS PUUR op zijn filmische kwaliteiten beoordeelt, ben je snel klaar. Het is een uitermate slappe film. Ik geloof niet dat Larry Clark een 'bijna-documentair’ beeld geeft van 'de jongere in het hedendaagse Amerika’. Kids geeft weer hoe een fotograaf van drieenvijftig de jeugd van tegenwoordig ziet.
Waar ik helemaal niet in geloof, is dat de regisseur deze film heeft willen maken om a. te waarschuwen, b. zijn vaderland te bekritiseren, c. het op te nemen voor jongeren of d. een eerlijk beeld te schetsen van hun bestaan. Ik ben ervan overtuigd dat hij heel goed heeft aangevoeld hoe hij e. een hoop aandacht kon genereren voor zijn werk, wat hem f. geen windeieren zou leggen en waarbij hij g. zelf heel handig buiten schot kon blijven omdat hij h. alleen maar 'laat zien wat er aan de hand is’. Hem is dus i. niets kwalijk te nemen, maar zijn personages des te meer.
Een doorn in het oog van elke Amerikaan, natuurlijk: jongeren die het tof vinden om rond te hangen, niks te doen, een beetje te skaten, jointjes te roken, iemand in elkaar te rammen, te zuipen en nihilistische praat uit te slaan: 'We gaan toch allemaal dood, ik ga me de tering neuken’, 'Als je gelukkig wilt zijn moet je niet nadenken’, 'Het maakt niet uit, het is gewoon lekker’.
De mensen die het hardst roepen dat deze film een realistisch beeld geeft van de wereld der tieners, zijn vijftig of ouder. Echte kids reageerden heel anders. Trina zei (op een Internet-site): 'Mijn leven was vrijwel hetzelfde als dat van de jongeren in “Kids”. Elke dag party’s en elke avond geneukt worden. Volgens mij moeten mensen beseffen dat het niet de schuld is van de ouders. Ik had fantastische ouders. Ik was gewoon een beetje te veel lol aan het hebben.’
En ik sluit me geheel bij Eric Barry aan: 'Toen ik naar buiten kwam vroeg ik me af wat “Kids” nou wilde, behalve epater la bourgeoisie. (…) De film, gemaakt in een nep-documentaristische stijl, pretenderend universeel te zijn door die titel (hoewel hij handelt over een ontzettend klein en marginaal deel van de tieners in New York) gaat in wezen over het beeld dat de media van jongeren creeren. Daarom loopt het blankste en rijkste personage in de film, Jennie, aids op bij haar enige seksuele ervaring en wordt vervolgens verkracht omdat ze met de verkeerde mensen omgaat - inderdaad de grootste angst van suburban mama’s en papa’s. Deze film is bedoeld om deel uit te maken van het politieke debat over de teloorgang van morele en family-waarden. Is iemand het met me eens dat “Kids” een intellectueel geperverteerde film is?’
Larry Clark heeft met Kids weinig goeds gedaan voor de jeugd. Gezien de overspannen reacties en hysterische discussies is het te verwachten dat binnenkort maatregelen genomen zullen worden om de 'verontrustende’ excessen die Kids zo handig exploiteert, uit te bannen. Voor jongeren in Amerika zal het leven vanaf vandaag een stuk vervelender worden. Terwijl ze juist zo'n hoop lol hadden. Poor kids…