Schevenings surfcollectief wijst boulevard de weg van samenwerken

De juiste golf, gáán

Haagse surf-dudes sloegen de handen ineen en begonnen FAST, een surfdorp op het Scheveningse strand waarbinnen allerlei watersportbedrijfjes floreren. ‘Het is meer dan samenwerken, het is een manier van leven.’ Kleurrijk, extravert en intuïtief.

Medium fast ingang

Nederland heeft er een hip dorpje bij. Aan het eind van de Scheveningse boulevard, pal tegen de haven en ver voorbij de snackbars, de ijskramen en appeltaartterrassen, ligt FAST, het Free Architecture Surf Terrain. Een enclave van surfers die er met toestemming van de gemeente Den Haag wonen en werken. Het stadsbestuur had het terrein bestemd als locatie voor nieuwe viswerkingsindustrie en een driesterrenhotel, maar door de economische crisis zijn die projecten voorlopig stilgelegd. Zolang dat het geval blijft, mag FAST er zijn kampement opslaan.

Het is een opvallende aanwinst voor Scheveningen. De surfers hebben hun lef, leefstijl en improvisatietalent meegenomen naar FAST. Containers in felle kleuren staan als Legoblokken over het perceel verspreid. In iedere container is een watersportbedrijfje gevestigd. Achter in een hoek staan de oranje slaapcapsule en de roze caravan. Een beachcruisefiets staat tegen de deur, de was wappert in de wind. Kleine tentjes vullen het kampeerveldje. Voor een hapje en een drankje hoeven de bewoners het terrein ook niet af: er zijn een restaurant en een bar om uitgebreid in te chillen. Verse sapjes, een vegetarische pasta van de dag of een lekkere latte.

Initiatiefnemer van het project is Roland Verbiest, voorheen de organisator van de Koninginnenach in Den Haag. De dagelijkse leiding over FAST is in handen van Geert Verhoeff (28), eveneens vanaf het eerste moment betrokken bij het surfdorp. Verhoeff vertelt: ‘Toen we hier kwamen, was het een dorre vlakte met een teringzooi aan stenen en oud ijzer. Ik werd meteen in het diepe gegooid. Bij de Rotterdamse haven hebben we de eerste containers opgehaald. Voor het hostel, het kantoor en het restaurant.

Nadat elektra, water en riolering eenmaal waren aangesloten, zijn we direct gaan draaien. Het was wel wat middeleeuws, maar het had ook zijn charme. Iedere keer werd er wat bij gebouwd en kwam er een bedrijfje of projectje bij. De plek zelf was het uitgangspunt, ontwikkelen door te dóen. Surfers zijn flexibel, ruimdenkend en sociaal. Dat wordt gereflecteerd op het terrein. Een container die koud en grauw is, toveren we om tot een persoonlijk warme werkplek met een houten vloer, surffoto’s aan de wand en een bij elkaar gescharreld en geverfd interieur.

Het is helemaal volgens het _bottom-up-_principe opgebouwd. Met weinig middelen en veel vrijheid en creativiteit bouw je iets op vanuit de kern. De tijd helpt daarbij een handje. Als dit terrein niet braak had gelegen, hadden we nooit zo'n vette plek aan de boulevard gehad. Zo'n unieke locatie creëert een kans die je anders nooit had gehad. Wij floreren vanwege de crisis.’

FAST bundelt allerlei bedrijfjes die voorheen elkaars concurrenten in de Haagse surfbranche waren. Nu werken ze waar mogelijk samen en delen onder meer Surfschool Aloha, een skateboardmaker, een zeilmaker, een reparatiewerkplaats en de Holland Surfing Association de verantwoordelijkheid voor het surfdorp. Ook een bunkermuseum en het kunstenaarsinitiatief de Satellietgroep maken er deel van uit. Door FAST worden verschillende surfarrangementen aangeboden. Ook eenmalige activiteiten zoals een skateboardwedstrijd, hippiemarkt, kledingruilmarkt, stand-up comedy in het 'amfitheater’, en dance/technofeestjes. De opbrengsten ervan worden merendeels geherinvesteerd in het terrein. Een klein deel wordt opzij gelegd voor 'later’, want het terrein moet schoon worden opgeleverd als het contract met de gemeente afloopt.

FAST is meer dan samenwerken, het is een manier van leven, zeggen de leden ervan. De meesten zijn vrienden van elkaar. Pito Janssen is eigenaar van Shark Fin Events en maakt onder meer surf- en waveboards 'op maat’. Zijn werkplek ligt vol met onafgemaakte modellen en stukken hout. 'Als ik het surfdorp zou moeten omschrijven in drie woorden zijn dat culture, ocean en sustainability. FAST is ook een community. Je werkt hier tussen de creatiefste mensen. Natuurlijk surfen we, maar we werken ook hard. Er zijn tijden dat ik maar drie uur per nacht slaap.’

Jacqueline Heerema is initiatiefneemster van de Satellietgroep. 'De flexibiliteit en ruimte die FAST biedt zijn essentieel om tot goede kunstwerken te komen. De ervaring “embedded” te zijn in deze kustgemeenschap is van groot belang. De bedrijfjes en mensen met grote kennis over de zee vormen een bijzondere input voor onze artists in residence. Zo ging filosoof Bram Esser op stap met de bunkerploeg, leerde van surfers en vissers, en schreef onder meer vijf karakterverhalen voor de Zeespiegel.’

FAST inspireert ook beleidsmakers en visionaire ontwikkelaars, in 2012 won het collectief de VPRO Droomstad-publieksprijs. Het surfdorp mag tot mei 2014 blijven bestaan, met kans op contractverlenging. Een pre is alvast dat het surfdorp ertoe heeft bijgedragen dat de middenstanders aan de boulevard door het succes ervan zijn aangestoken. Ze kijken minder vijandig naar elkaar, denkt FAST-manager Geert. 'Ik weet niet of ik het zo mag zeggen, maar ik denk wel dat wij een soort vete doorbroken hebben. In plaats van te concurreren ligt de focus ook bij andere ondernemers op de boulevard nu meer op samenwerken. Zo versterk je elkaar.’

De gemeente Den Haag staat ook open voor andere initiatieven waarin jongeren hun creativiteit en arbeidskracht bundelen. Het zou een interlokaal platform als Codum in beeld kunnen brengen. Sinds 2008 transformeert oprichter Markus Fernhout (33) leegstaande kantoorgebouwen en stadsgebieden tot plekken waar nieuw elan en nieuwe bedrijvigheid ontstaan. Inmiddels heeft Codum negen locaties met meer dan vierhonderd huurders in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem. Fernhout: 'Ik werk met mensen van wie ik blij word, en die hun werk met passie uitvoeren. Ze moeten drive en energie bezitten. Eikels laat ik niet toe. Juist in deze tijden van crisis is collectiviteit relevanter dan ooit. Er is frustratie onder de eenpitters. Een heel pand huren, kunnen ze in hun eentje financieel niet opbrengen en de makelaars komen hun bed niet meer voor ze uit.

De eerste keer nam ik een groot risico door een pand van vijfhonderd vierkante meter te huren. Maar het loopt. Juist doordat ik moest knallen en ik niet voor veiligheid kon kiezen, bleef ik scherp. Alle bij Codum aangesloten ondernemers zitten midden in de dynamiek, en zeventig procent van hen werkt iedere dag samen met anderen. Dat geeft een impuls aan de eigen creativiteit en aan de economie, doordat er meer geproduceerd wordt. De grafisch vormgever verwijst door naar de fotograaf en de fotograaf naar de websitebouwer and so on.

De crisis creëert mogelijkheden. De overheid geeft een startsubsidie, maar daarna moeten we ons zelf redden door de handen ineen te slaan. Toen ik vorige week in Berlijn was, zag ik duidelijk het verschil. Nederlanders hebben een ondernemersgeest en Berlijners niet. Het is een fantastische superkunstzinnige stad, maar de ateliers en bedrijfjes zijn afhankelijk van de overheid. Zodra een wijk is opgefleurd, trekt dat hogere inkomens aan waardoor de huurprijzen stijgen. Vervolgens kunnen de ondernemers dat niet meer ophoesten en moeten ze noodgedwongen vertrekken.

Nederlandse ondernemers zijn individuen, maar zijn wel gebrand op handel drijven en ze toetsen elkaar. Dat zie ik in FAST terug, iedereen heeft zijn eigen werkplek maar laat de deur openstaan. Ja, ik ben een dromer, maar wel een met ambitie. Ik wil gewoon toffe plekken creëren. Onderscheid en verandering aanbrengen in een stad. Daar doe ik het voor. Daarvoor is continu feedback nodig en die krijg ik hier genoeg. Want de ondernemers zijn dichtbij. Geen gelul maar dóen.’

In Scheveningen is die 'dorre vlakte met een teringzooi aan stenen en oud ijzer’ veranderd in de sprankelende werkgemeenschap FAST. De grauwheid en eentonigheid van de boulevard is er plotseling overspoeld door vindingrijke creatievelingen. Geert Verhoeff ziet er volop surfsymboliek in. Hij sprong in het diepe, zag een goeie golf en waagde zijn kans. 'Ondernemers die erin slagen de juiste golf te pakken, stromen op de kracht ervan mee.’