Televisie: Alleen tegen de staat

De kinderen

© BNNVARA

Het is allemaal nog veel erger dan gewone burgers denken te weten (‘ja, jullie zijn zielig’). Zegt Badriah (37), moeder van twee, in Alleen tegen de staat. Dat ik deze ‘kale’ documentaire over de toeslagenaffaire dringend aanbeveel (een uur louter talking heads) is omdat die Badriah’s gelijk verpletterend aantoont. Aanbeveling ook uit schuldgevoel. Ik ben die burger die denkt het wel te weten en het ook weer vergeet (klimaat, Taliban, Tata). En die denkt, hoopt of zichzelf wijsmaakt dat met terugbetaling herstel mogelijk is. Vergeet het. De schade valt niet te herstellen. Dat is wat Derya, Janet, Nazmiye, Naoual en Badriah in beurtzang aantonen: on-herstel-baar.

Hun vroegere, overwegend gelukkige zelf bestaat niet meer en komt nooit meer terug. Omdat ze zwaar beschadigd zijn door een discriminerende, incompetente, liegende, neerbuigende overheidsdienst. Maar ook om wat dat met de relatie tot hun omgeving deed. Die met partner, indien aanwezig. Met ouders: ‘Schulden? zo heb ik mijn kinderen niet opgevoed.’ Met vrienden, kennissen, buren. Collega’s die oud-collega’s worden. Want waar rook was moest wel vuur zijn. Vuur van fraude of onkunde (‘ik voelde me zó dom’). En vrienden raak je geheid kwijt als je een regeling krijgt waarvan je nauwelijks kunt eten, laat staan te eten vragen. Vergeet horeca. Maar het allerergste is wat ouderstress en armoe met de kinderen doen. Eerst is daar de armoe puur, waardoor niets meer kan van wat kon. En er kon in de meeste gevallen veel, want als iets duidelijk wordt, dan dat we hier van doen hebben met wat en wie je de ruggengraat van de (Nederlandse!) samenleving kunt noemen (let op die voornamen Geert, Thierry, Joost – Nederlandse namen, wen er maar aan; maar hun achternaam werd hen wel fataal).

Helder formulerend, goed opgeleid, stevige banen, alleenstaand of als tweeverdieners, hard werkend, verre van disfunctionele gezinnen vormend. En dus met evenwichtige kinderen. Maar als er door schulden die geen schulden zijn spanningen ontstaan tussen partners of exen, maar ook ‘gewone’ zorgen omdat de kinderen niet meer krijgen wat ze nodig hebben – van uitje, sportclub, en kleding tot eten; en erger nog – als moeder in de stress belandt, het gezin niet meer kan runnen, of het kind zelfs kwijtraakt – ziek wordt, fysiek en psychisch – dan heeft dat fnuikende invloed op de kinderen. Direct en indirect als ze taken op zich moeten nemen die je van hen niet kunt, mag verwachten.

Van alle pijn is die van de kinderen de ergste, diepste. Waarover ze zich, verdomme, schuldig voelen. Het is vreselijk je vertrouwen in mensen, zelfs je naasten, te verliezen en dat omdat overheidsinstanties niet te vertrouwen bleken. Die ondanks toegegeven verantwoordelijkheid nog altijd niet in staat blijken om wat aan herstel mogelijk is (financieel) afdoende te regelen. Laat staan broodnodige psychische hulp. Vernedering, machteloosheid, verbittering, woede, eenzaamheid. Ze hebben, schrale troost, alleen nog elkaar. Hoe moet het dan zijn met de Derya’s en Naouals die letterlijk en figuurlijk minder mondig zijn?


Stijn Bouma, Alleen tegen de staat, BNNVARA 2Doc, maandag 20 september, NPO 2, 20.25 uur