Het Migrantenmuseum

De klarinet

De zigeuner was ongelukkig omdat zijn klarinet was gestolen. Na een paar jaar zonder een klarinet te hebben rondgeslenterd besefte hij uiteindelijk dat hij heel lang zonder eten kon maar niet zonder een klarinet. Toen hij dit feit had aanvaard, besefte hij ook dat hij misschien een tijdje moest werken om aan geld te komen voor een nieuwe klarinet. Omdat in die jaren, en in de jaren die erop volgden, nog altijd niemand het in zijn hoofd haalde om een zigeuner in dienst te nemen, smeekte hij zijn moeder om haar drie gouden tanden, ruilde dat goud in voor geld, stak op een bootje de zee over die zijn stad in tweeën deelt en nam een bus die zijn laatste stop in het vlakke land maakte. In dit nieuwe land regende het pijpenstelen op de dag dat hij er arriveerde en op de dag dat hij drie maanden later – net genoeg geld in de zak voor de klarinet – ontslag nam bij het naaiatelier.
Zoals het een zigeunervirtuoos betaamt, kocht hij een van de goedkoopste klarinetten die toen in Breda verkocht werden om er het mooiste geluid uit te krijgen.
Vaak speelde de zigeuner in de parken, soms op straat en één of twee keer in de maand op de bruiloften van zijn landgenoten die, hoe magistraal het spel van de zigeuner ook was, op hem bleven neerkijken.
De zigeuner, die noch kon lezen noch kon schrijven, begon uiteraard heimwee te krijgen naar zijn stad, naar zijn moeder, zijn vrouw en zijn vijf kinderen. Het heimwee brandde in zijn hart, waardoor het spel van de zigeuner nog beter werd.
Zijn kinderen gingen wel naar school en schreven hem brieven. ‘Papa, wanneer kom je terug? Ben je ons soms vergeten?’ stond in deze brieven. Op de enveloppen schreven de kinderen: ‘Aan Sukru Masum – Europa’.
Een zigeuner kan misschien wel een keer sparen om er iets mee te kopen, maar een tweede spaarprestatie is werkelijk te veel gevraagd. Zo was Sukru wel al die jaren van plan geweest om voor de tweede keer van zijn leven een topprestatie te leveren en met dat geld terug te reizen naar zijn stad en zijn gezin, maar telkens als hij geld in handen kreeg van de bruiloftsmensen keek hij met het geld te diep in het glaasje.
En elke keer dat hij besefte dat zijn geld dat voor de terugreis moest zorgen al weer uitgegeven was, pakte hij de klarinet en speelde zo prachtig en zo treurig dat de muziek geen boodschap had aan de grote afstand en de oren van de kinderen bereikte als ze aan het slapen waren. De vijf kinderen putten jarenlang kracht uit de noten van hun vader en kregen het samen voor elkaar om een oude wagen te kopen om het oud papier dat ze achttien uur per dag aan het verzamelen zijn in de straten te kunnen vervoeren naar de papierfabriek.
Sukru is niet dood, beste museumbezoekers, maar hij is wel zo ziek dat hij geen geluid meer kan krijgen uit zijn instrument. Daarom hebben we de klarinet in het museum gezet. Niet omdat het een object is van ons, maar omdat het ding op een veilige plek bewaard moet worden.
‘Papa, wanneer kom je toch terug? We willen weten of je nog in leven bent.’ Zo schrijven de kinderen van Sukru soms op het oud papier alvorens het af te leveren bij de papierfabriek. Geld verkwisten aan enveloppen doen ze niet meer omdat het toch niets oplevert.
‘Sukru, je kinderen hebben je muziek nodig.’
‘Zeg ze dat als ik beter ben ik drie maanden in een naaiatelier ga werken om met het geld een vliegticket te kopen.’
De enige zigeunermigrant gaat langzaam dood, zo zeiden de artsen. ‘Je gaat binnenkort dood. Speel voor een laatste keer op je klarinet.’
Het goot weer eens in Breda. Het lukte de zigeuner om een laatste keer te spelen. Zijn kinderen kunnen weer verder met hun levens. Sukru de zigeuner heeft afscheid genomen van zijn kinderen. De muziek is op weg naar zijn stad en zal de papierverzamelaars bereiken als ze in slaap zijn gevallen.
De klarinet is weer in het museum. Niet dat het een museumobject is, maar wat moet ik er anders mee doen?