Menno Hurenkamp

De kleinste Nederlander

Wie wordt sneller genaturaliseerd? De omgekomen onderduikster Anne Frank of de springlevende Ivoriaanse eredivisie-topscorer Salomon Kalou? Het was hoe dan ook ongezonde scoringsdrift om over de rug van Anne Frank reclame te maken voor het televisieprogramma De Grootste Nederlander. Van de KRO hoeft dat eigenlijk niet te verbazen. Dat de Tweede Kamer er van links tot rechts hijgend achteraan gaat is treurig. «Eventjes de oorlog goedmaken jongens, laten zien dat wij wél dapper zijn.» Want de grootste Nederlander is eigenlijk… Hilbrand Nawijn, nee, Sven Kockelman, neenee, Jeltje van Nieuwenhoven.

Een betere illustratie voor de tragische discussie over de Nederlandse identiteit is eigenlijk niet mogelijk. Nauwgezetheid of terughoudendheid kan hier niet bestaan. Dat komt doordat er de ene keer veel te winnen lijkt. Brullend van enthousiasme wordt de nieuweling ontvangen als succes op de loer ligt: hoera, een nieuwe aanvaller voor het Nederlands elftal! Hoera, een dooie heldin op de hitlist van de KRO! Als je Anne Frank of Kalou een paspoort geeft, is iedereen even een winnaar. En men gromt van verontwaardiging als de werkelijkheid bewerkelijk wordt. Als iemand niet kan voetballen, bovendien gewoon nog leeft en tot overmaat van ramp een rare Arabische naam heeft. Dan lijkt het alsof alleen maar iets te verliezen valt bij het delen van onze identiteit. Het kan zijn dat hij en zijn vader een Nederlands paspoort hebben, Hassan is anders. Als-ie nou voetballer of dood was, dan kon hij misschien één van ons worden. Gewoon hier geboren worden, gaat te ver. Hassan is immers een moslim en dat is zoals bekend een onbehaaglijke identiteit. Dat hij en zijn generatiegenoten in dit land wellicht nooit in de moskee komen doet er niet toe, dat Hassan en zijn maten zichzelf vooral zien als professioneel hangjongere of IT-specialist doet er niet toe. Het gaat er nu om dat moslims geen zelfonderzoek doen. Dát stelt Nederland voor problemen. En als zo’n non sequitur door de Islamdeskundige Paul Scheffer in een lezing wordt verkondigd, komt dat op de voorpagina. Weten die vreemdelingen meteen hoe het zit: éérst over jezelf nadenken, dán naar de KRO kijken. Vervolgens mag je áltijd over de oorlog beginnen – maar niet eerder, zoals schrijfster Nazmiye Oral dacht toen ze bekende dat ze sinds 9/11 soms bang is afgevoerd te worden. Die kreeg prompt een bad standing van road captain Scheffer.

Het is tragisch genoeg bijna onvermijdelijk dat een dagelijks migrantenleven uit andere zorgen over tolerantie en onbehagen bestaat. Wat wint Hassan als hij zegt: verrek, ik kom uit een achterlijke cultuur die al sinds eeuwen geweld verheerlijkt en stilstand predikt? Neem het Utrechtse gezin dat op verdenking van terrorisme ’s nachts met een stormram gewekt werd. Ik weet wie hier intolerant is, mompelen die Utrechters na een paar nachtjes cel. Kortom, tegenover Grote Zorgen die het nieuwe Nederlanderschap bij intellectuelen oproept, over de Teloorgang van de Tolerantie en de Bedreiging van de Beschaving, staat dat het Nederlanderschap weinig beloftes aan de nieuwelingen biedt. Alleen maar verliezers – misschien ook iets voor de KRO, om met alle betrokkenen een show over de kleinste Nederlander te maken?