De klimaatcrisis is hét verhaal van deze tijd

Als we ons niet snel aanpassen aan het veranderende klimaat, staat ons een hoop rampspoed te wachten en dus organiseerde de Nederlandse regering vorige week ’s werelds eerste Climate Adaptation Summit. De line-up was indrukwekkend: via videoverbinding spraken onder meer VN-baas António Guterres, de kersverse Amerikaanse klimaatgezant John Kerry en filantroop Bill Gates het virtuele publiek toe. Hun boodschap klonk inmiddels vertrouwd: klimaatverandering is een ernstig probleem en we hebben geen tijd te verliezen. Tot nu toe waren internationale klimaattoppen altijd gericht op ‘mitigatie’, het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen om verdere klimaatontwrichting te voorkomen, maar omdat de wereld daar ondanks alle mooie beloftes niet in slaagde, wordt het hoog tijd om na te denken over ‘adaptatie’.

Je kunt zeggen: een logische stap. Zelfs als morgen de CO2-uitstoot daalt tot nul, wordt het de komende eeuw warmer op aarde. Dat leidt tot stijgende zeespiegels, fellere bosbranden en dodelijke hittegolven. Daar kunnen we ons maar beter op voorbereiden. Je kunt ook zeggen: gepraat over adaptatie leidt af van wat prioriteit nummer één moet zijn: broeikasgasemissies naar beneden brengen. Anders blijft het dweilen met de kraan open. Dan heeft het iets wrangs dat Cora van Nieuwenhuizen, die zich als minister van Infrastructuur en Waterstaat hard maakte voor meer vliegverkeer, nu mooie sier mag maken als gastvrouw van een klimaattop.

Journalisten zijn terecht beducht voor het verwijt van activisme

We kunnen niet doen alsof we verrast zijn door de dreigende catastrofes. Dit is precies waarvoor klimaatwetenschappers al sinds de jaren tachtig vrijwel unisono waarschuwen. Toegegeven: het wetenschappelijke jargon in hun rapporten verbloemt voor de gemiddelde lezer misschien de alarmerende boodschap, maar gelukkig waren er wetenschapsjournalisten die deze inzichten konden vertalen naar het grote publiek. Toch was het moeilijk om die urgentie echt over te brengen, zo blijkt uit onze reconstructie van het Nederlandse klimaatdebat van de afgelopen twintig jaar. Wanneer een mediageniek figuur als Al Gore de noodklok luidde, klonken er onmiddellijk sussende stemmen die vonden dat dit soort onheilsboodschappers de boel schromelijk overdreven.

Volledige zekerheid bestaat niet in de wetenschap. Maar ‘onzekerheid’ in het wetenschappelijke domein heeft een andere lading dan in het algemene taalgebruik. Daar speelden pseudosceptici die de klimaatwetenschap verdacht maakten handig op in. Keer op keer ontkende of bagatelliseerde een relatief klein clubje querulanten de ernst van de klimaatcrisis. Tegenover iedere twee klimaatwetenschappers op een krantenpagina stond gemiddeld één pseudoscepticus die hun bevindingen betwistte. Hun drogredeneringen en verdraaide feiten vertroebelden het klimaatdebat waardoor krantenlezers ten onrechte de indruk konden krijgen dat de wetenschap er nog niet over uit was. De laatste jaren krijgt deze ‘twijfelbrigade’ in de meeste media minder makkelijk voet aan de grond. De hoeveelheid artikelen over klimaatverandering is flink toegenomen. Dat is mede te danken aan de actievoerders en klimaatspijbelaars die aandacht vragen voor de ecologische noodtoestand. Zij vinden ook dat media nog veel te terughoudend zijn in hun verslaggeving over deze crisis. Journalisten zijn terecht beducht voor het verwijt van activisme. Onafhankelijkheid, een belangrijke voorwaarde voor integere journalistiek, betekent dat je een open blik houdt, voorkomt dat je gaat lijden aan tunnelvisie.

Maar is het activistisch om de klimaatcrisis te behandelen als het belangrijkste verhaal van deze tijd? Journalisten streven naar waarheidsvinding en de waarheid is dat de toekomst er een stuk grimmiger uitziet als we niets doen aan de oorzaken van de klimaatontwrichting. De verhalen van vertegenwoordigers van Afrikaanse landen en kleine eilandstaten op de Climate Adaptation Summit waren wat dat betreft ontnuchterend. Droogte, overstromingen, superstormen – voor veel inwoners van kwetsbare landen is klimaatontwrichting nu al een verwoestende realiteit. Twee derde van de wereldbevolking beschouwt klimaatverandering als een mondiale noodsituatie, bleek vorige week uit een peiling van de VN. Het is aan journalisten om daar recht aan te doen.