De koffie staat klaar

De voormalige revolutionairen zijn keurige parlementariers geworden. Volks & fris: niet alleen gaan de SP'ers elke week naar het volk toe, ze halen het ook met bussen en klachtenlijnen naar Den Haag. En de koffie staat altijd klaar.

HET FRACTIEBERAAD van dinsdagochtend is kort en krachtig. Jan Marijnissen zit voor: ‘Alles gekopieerd, stemmingslijsten klaar?’ Anton Thie: 'Nee, daar heb ik geen tijd voor gehad omdat ik die 06-lijnen moest bemannen. Het is een hele rits, hoor.’ Marijnissen: 'Ik stel voor dat het de volgende keer af is. Gewoon af.’
De kameragenda wordt er in rap tempo doorgejaagd. De twee kamerleden van de Socialistische Partij, Jan Marijnissen en Remy Poppe, worden bijgestaan door acht medewerkers. In tegenstelling tot andere politieke partijen heeft de SP geen voorlichter. Althans, partijsecretaris Anton Thie wil zo niet worden genoemd.
Na de lunch in het restaurant van de Tweede Kamer - broodje kroket, broodje smeerworst, melk - loopt Marijnissen in de gang parlementair journalist Sjuul Paradijs van De Telegraaf tegen het lijf. Ze slaan elkaar amicaal op de schouders. Begin deze maand onthulde De Telegraaf dat Rients de Boer, voorzitter van het Centraal Bureau Arbeidsvoorziening, jaarlijks zes ton gaat bijverdienen met advieswerk - twee dagen per week - voor de nieuwe provincie Rotterdam. PvdA- staatssecretaris Van de Vondervoort en haar partijgenoten in het Rotterdamse gemeentebestuur Peper en Kombrink gingen hiermee zonder tegenwerpingen akkoord. SP-fractiemedewerker Agnes Kant kwam achter de vertrouwelijke notulen waarin het honorarium van De Boer was goedgekeurd en speelde deze door naar De Telegraaf. De volgende dag kondigde Remy Poppe in diezelfde krant aan dat hij hier kamervragen over zou stellen.
Marijnissen: 'Daar kan ik me zo verschrikkelijk kwaad over maken. Die man moeten ze putjes laten scheppen met z'n zes ton.’ De SP- kamerleden zelf zijn consequent: de helft van hun salaris komt ten goede aan de partijkas.
De Socialistische Partij staat op goede voet met de parlementaire pers. Was scepsis aanvankelijk nog het mildste waarmee de media zijn partij tegemoettraden, nu is dat bijgedraaid. Mede door de verkiezingskreet 'Stem tegen! Stem SP!’ nam bijna niemand de SP serieus, beaamt Marijnissen. 'Daarom hebben we bij ons aantreden in de Kamer een persconferentie gegeven waarin we onze strategie uiteen hebben gezet. Het gedoe rond de ver kiezing van de kamervoorzitter was daar de aanleiding toe. Op twee blanco stemmen na werd Deetman toen met algemene stemmen gekozen. Een bepaalde journalist nam aan dat die twee blanco stemmen wel van ons zouden zijn, maar dat was niet waar. Toen ging bij mij een belletje rinkelen: we moesten heel duidelijk maken hoe wij hier wilden opereren.’
De nieuwe ijkpunten van de SP zijn: menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit.
Over zijn kamerlidmaatschap heeft Jan Marijnissen 'ambivalente gevoelens’. Of de SP zoveel zal kunnen veranderen? 'Iedere oppositiepartij die dat denkt, overschat zijn rol enorm.’ Dat houdt echter niet in dat hij bereid is compromissen te sluiten: 'Kijk maar naar GroenLinks. Die partij concentreert zich altijd op het haalbare en ze bereikt er hoegenaamd niets mee. Ik loop al heel wat langer mee in de politiek dan menig kamerlid van GroenLinks en ik weet dat je beter een straffe oppositie kunt organiseren dan je op voorhand al bereidwillig te gaan opstellen. Dat is onderhandelingstechnisch veel slimmer.’
Minstens een keer in de week gaat Marijnissen ergens in het land de boer op. Immers: 'Het is een buitengewoon grote misvatting om te denken dat wat in dit gebouw gebeurt het echte leven is.’ Vorige week bezocht hij bejaarden die van thuiszorg afhankelijk zijn, gisteren debatteerde hij met een VWO-klas die voor de gelegenheid naar Den Haag was gekomen. 'Dat ging vooral over de toenemende criminaliteit. De meeste kinderen waren voor zwaardere celstraffen. Ik heb ze verteld dat die gedachte nergens op gebaseerd is. Amerika heeft de doodstraf en het hoogste percentage gevangenen ter wereld, maar daar wordt de criminaliteit alleen maar erger. Ik heb die discussie met glans gewonnen, kreeg een dik applaus. We moeten gewoon de kans krijgen ons verhaal te vertellen.’
In de hal wordt Marijnissen gefeliciteerd met het succes van de week daarvoor georganiseerde klachtenweek. Naar aanleiding van de Wet Voorziening Gehandicapten belden ruim vierduizend mensen naar het SP-alarmnummer in Den Haag. Sinds 1 april kunnen gemeenten grotendeels zelf beslissen over de voorzieningen voor gehandicapten, maar de verschillen tussen hoe de gemeenten dat doen bleken ernorm. Zo geeft Rotterdam f300,- vervoersvergoeding, en Nijmegen f1625,-. Marijnissen lacht: 'Kijk maar uit dat het niet succesvol wordt!’ De SP betaalt zelf alle gesprekken, dus reken maar uit. Het alarmnummer ('Praat mee in Den Haag!’) is een van de meest succesvolle uitvindingen van de Socialistische Partij. De telefoontjes stromen nog steeds binnen. Marijnissen laat een kranteknipsel zien: het Algemeen Dagblad bericht dat de overheid vanaf volgend jaar zelf een 06-nummer in gebruik zal nemen, zodat burgers hun klachten en vragen rechtstreeks kunnen melden. Hij trekt zich niets aan van het verwijt dat de SP zich hiermee weer eens van haar populistische kant laat zien. 'Wat is nou populistisch? Het betekent “volks” en daar ben ik trots op. Als populistisch betekent dat wij proberen moeilijke vraagstukken begrijpelijk neer te zetten, hoef ik dat niet als verwijt op te vatten. We proberen gewoon contact te houden met de mensen.’
DE MENSEN. Marijnissen spreekt vaak over de mensen. Met een warmte in zijn stem alsof het een uitstervende diersoort betreft. Hij bedoelt: de gewone mensen, de burgers, de bevolking. De Socialistische Partij schaart zich aan hun zijde. Aan de andere kant van Marijnissens politieke spectrum staan de neoliberalen, ook wel aangeduid als de rijken, de middenklasse, de kapitalisten. Marijnissen meent dat zijn partij de enige is die zich nog wil inzetten voor de zwakkeren: 'De SP is de eerste partij die in de Kamer heeft gezegd dat het neoliberale gedachtengoed als een rode draad loopt door alle verslechteringen die het kabinet voorstelt. Op het punt van het neoliberalisme zijn PvdA, D66, VVD, CDA en zelfs GroenLinks het helemaal eens. Veel mensen hebben bij de afgelopen verkiezingen toch op de PvdA gestemd in de veronderstelling dat die partij de sociale dimensie van onze samenleving overeind zou houden.’
Fractiesecretaresse Esther Volkers zit vijf dagen per week achter de telefoon. Een gehandicapte man belt op. Esther schrijft zijn klacht op en zegt: 'Het enige wat u op dit moment kunt doen, is dit 06-nummer bellen zodat we kamerleden concrete voorbeelden kunnen laten zien van de effecten van hun beleid.’ De man vertelt dat de vervoersvergoeding in zijn gemeente zo laag is geworden dat hij zijn net afbetaalde auto voor de deur moet laten staan. Het nu verplichte Vervoer op Maat-systeem werkt voor geen meter, de busjes zijn te laat of komen helemaal niet opdagen. Esther maakt een aantekening om de plaatselijke SP-afdeling in te lichten.
De SP is ooit kampioen verdediger van de verzorgingsstaat genoemd. Is Marijnissen het met die betiteling eens?
'We hebben altijd gezegd dat de verzorgingsstaat voor ons second best is en dat idealiter de omstandigheden zo moeten zijn dat de mensen geen behoefte hebben aan een verzorgingsstaat. Menselijke waardigheid be tekent dat mensen werken voor hun eigen brood. Een verzorgingsstaat die werklozen een uitkering geeft is beter dan het brute kapitalisme, maar het is nog beter als iedereen werk heeft. We hebben altijd gezegd dat tachtig procent van de WAO'ers kan en wil werken - ook al toen alleen de VVD dat durfde te zeggen.’ Melkerts banenplannen vindt hij halfzacht. 'Als je meer handen hebt dan er werk is, wat ligt dan meer voor de hand dan arbeidstijdverkorting?’
Donderdag. In de hal van het SP-hoofdkantoor te Rotterdam symboliseert een telefooncel met alarmnummer de trots van de partij. Knalrood linoleum bedekt de vloer van het kantoor van Marijnissen. Na een paar telefoontjes pakt Marijnissen zijn paraplu en loopt hij richting Coolsingel. Onderweg praat hij over de wereldvreemdheid van de Haagse politici en de ellende die hij verder verwacht van paars: 'Het CDA had tenminste nog dat element van solidariteit en christelijke medemenselijkheid.’
VANDAAG ZAL EEN klachtenboek over de consequenties van de WVG aan burgemeester Peper worden aangeboden. Alle SP- afdelingen in het land hebben zo'n zwartboek samengesteld en staan op dit moment bij hun eigen gemeentebestuur op de stoep. Voor het Rotterdamse stadhuis heeft zich een handjevol rolstoelers frontaal opgesteld. De bruine klapstoeltjes achter hen raken langzaam bezet. Een oude stadsbus, uitbundig beschilderd met het SP-logo, staat op het trottoir geparkeerd. Vrijwilligers in wit pak en rode bodywarmer verspreiden pamfletten. Anderen vouwen een spandoek uit. Marijnissen praat in de regen nu eens met een rolstoeler, dan weer met een bejaarde demonstrant. Daarbij verbleekt de slecht gespeelde vriendelijkheid van de burgemeester als die na een half uur verschijnt. Peper hoort de toespraakjes aan om daarna wat toezeggingen in de microfoon te mompelen. Even plotseling als hij kwam, is hij weer verdwenen.
Jan Marijnissen krijgt het woord. Hij spreekt van een 'asociaal beleid’ en een 'massieve aanval op de sociale zekerheid’: 'Wij van de SP zijn van mening dat we in Nederland zo langzamerhand moeten toegroeien naar grootscheeps verzet.’ Applaus. Men breekt op. Als de laatste rolstoelers het stadhuis binnenrijden voor een kopje koffie - aangeboden door de SP - loopt SP-raadslid Chris van Heumen op Marijnissen af. Hij heeft zojuist een debat achter de rug dat de volgende dag de kranten zal halen. H. Freling van het rechtsextremistische CP'86 betoogde dat 'buitenlanders’ als Gaston Taument en Regi Blinker niet in Nederland thuishoren. Waarop Chris van Heumen, zoon van een Antilliaanse moeder en een Nederlandse vader, vroeg of hij dus ook zijn koffers moest pakken. Ja. De verontwaardiging was groot. Morgen wordt er waarschijnlijk verder gepraat. Marijnissen tegen Chris: 'Goed gedaan, joh. Ik ben trots op je.’
Iedere vrijdagmiddag ontvangt de SP-fractie een afdeling uit een bepaalde gemeente. Een groepje raadsleden en plaatselijke SP'ers wordt door de SP-bus opgehaald voor een middagje Tweede Kamer, om met eigen ogen te zien waar Jan en Remy kantoor houden en wat ze zoal doen in het parlement. De bus met de afdeling Eindhoven is een uur te laat. Agnes, die de rondleiding altijd op zich neemt, wordt zenuwachtig. Vroeger was ze wetenschappelijk medewerker aan de universiteit, een baan die ze opzei om tegen een veel lager loon voor de SP te kunnen werken. De vraag of het gemakkelijk is op te klimmen in de partijhierarchie, beantwoordt ze met een fel 'nee’: 'Opklimmen is een verkeerde term. Carrieremotieven spelen bij ons geen rol. Dit is puur idealisme.’
Als de groep eindelijk arriveert, loodst ze de mensen snel mee naar de zaal. De koffie staat al klaar, een Eindhovenaar gaat rond met een kartonnen doos kadetjes. Nadat Agnes heeft verteld dat ze het werk in Den Haag een 'behoorlijke overgang’ vindt, gaat de video Werk in Uitvoering aan. 'Na twintig jaar strijd zit de Socialistische Partij in de regering.’ Het politieke bestel wordt uitgelegd, we zien Jan Marijnissen twee keer naar de interruptiemicrofoon lopen, de voice-over illustreert het nut van de oppositie aan de hand van het beruchte IRT-kamerdebat, toen de oppositiepartijen met een meerderheid van twee stemmen het aftreden van de ministers Hirsch Ballin en Van Thijn bewerkstelligden. Tot slot: 'Te vaak houdt politiek Den Haag zich doof voor de bevolking. Met de SP in de Kamer verandert dat.’ Tijdens de rondleiding luistert iedereen vol ontzag naar Agnes’ verhaal. Even klinkt verontwaardiging op, als men hoort dat het kunstwerk naast de Kamer een kwart miljoen heeft gekost: 'Wat je daar niet allemaal mee kunt doen…’
Bij de balustrade die uitzicht biedt op de kamers van de SP wordt gezwaaid naar Remy en Jan. Marijnissen komt naar de zaal om de dag te beeindigen met een speechje en een vragenronde. Altijd goed voor fraaie aforismen. Werkloosheid: 'Werkgevers zijn niet geinteresseerd in werk geven.’ Milieu: 'Huishoudens produceren geen afval, ze houden het over.’ Neoliberalisme: 'Alle politieke partijen aanbidden de totem van de markt.’ Hij spreekt over hoop, zelfvertrouwen en verzet.
Tijd voor vragen. Een veertiger, de armen over elkaar, merkt op dat hij meer strijdvaardigheid van de SP had verwacht: 'Jullie optreden in de Kamer komt een beetje soft over.’ Marijnissen: 'Als nieuwe partij moet je oppassen dat je je niet overschreeuwt. Voordat we alle registers opentrekken, willen we weten hoe de nuances van de andere partijen liggen. Wat u tot nu toe hebt gezien, is niet representatief voor de komende jaren.’
Een bezorgd kijkende man begint de inhoud van zijn boodschappentas uit te stallen: lege jampotjes, lege blikken kattevoer en leeg schoonmaakmiddelplastic. Deze afvaloogst van een week van een tweepersoonshuishouden moet aangeven hoezeer het milieuprobleem hem frustreert. De man is bijna niet te stoppen, maar Marijnissen onderbreekt hem.
'Hoe lang bent u al lid van de SP?’
'Nou, onderhand al zeven jaar.’
'Dan zou u toch moeten weten dat juist de SP zich inspant voor milieu-issues.’ Marijnissen belooft dat Remy Poppe contact met hem zal opnemen.
Hoe ziet Marijnissen zijn rol in het parlement, wil iemand weten. 'Ik wil provoceren tot discussie. Politici moeten bereid zijn de consequenties van hun beleid te aanvaarden. Ga maar voor de mensen staan en leg het ze maar uit.’
De dag loopt ten einde. Jan Marijnissen loopt mee tot de deur van het parlementsgebouw. Agnes geeft iedereen nog een kleinigheidje mee: een telefoonkaart. Voor als de mensen een ander nummer dan dat van de SP willen bellen.