De koningin en de koningin der aarde

De Marinekazerne te Amsterdam, zaterdag 27 november. Een majesteitelijke tien minuten te laat betreedt koningin Beatrix de zaal waar het Genootschap van Hoofdredacteuren zijn veertigjarige jubileum viert. Wanneer de koningin is geïnstalleerd, heet voorzitter en hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Broertjes haar welkom. Eerst steekt hij de hand in eigen boezem. Door ‘het oprukkende rendementsdenken in de wereld van de media’, stelt Broertjes, boeten kranten, radio en tv de laatste jaren aan geloofwaardigheid in. Maar de hoofdredacteur van de krant die afgelopen zomer de eer genoot het volk kandidaat-koningin Maxima voor te stellen, besluit als volgt: ‘Mijn persoonlijke wens is dat de media in de komende eeuw, met de erkenning dat het ook in de monarchie gaat om mensen van vlees en bloed, op iets meer openheid van uw kant mogen rekenen.’

Hebben deze woorden Hare Majesteit wellicht mishaagd? Na afloop liet zij haar tanden zien in een gesprek met enkele winnaars van het Gouden Pennetje, de prijs die Het Genootschap jaarlijks uitreikt. De koningin - ‘Het raakt me en het emotioneert me’ - gebruikte verrassend grote woorden om duidelijk te maken wat ze van de Nederlandse pers vindt. Die is de afgelopen twintig jaar enorm in niveau gedaald, stelde ze. De koningin constateerde 'onzorgvuldigheden’, 'slordigheden’, 'spelfouten’ en 'eenzijdigheid’. Gevolg is dat 'de leugen regeert’.
’s Avonds, aan het einde van het diner, deed Pieter Broertjes nog enkele dienstmededelingen alvorens te onderkennen dat de koningin ’s middags nogal vrijpostig was geweest. Maar hij ging ervan uit dat zijn collega’s niet zouden publiceren. Toen daarop gejoel losbarstte, herhaalde Broertjes zijn oproep en stelde dreigend: 'Het zou onverstandig en ondiplomatiek zijn om te publiceren.’
Het gevolg was maandag te lezen: Trouw en Brabants Dagblad parafraseerden en NRC citeerde de koningin. Daarmee was de ongeschreven regel gebroken die voorschrijft dat men ten aanzien van het staatshoofd slechts de indirecte rede gebruikt. ’s Avonds in Nova gaf Broertjes aan dat hiermee een nieuwe situatie is ontstaan. Hij zei: 'Er zijn nu kranten die de regel die wij tot nu toe eerbiedigden overboord gooien.’
En terecht! De koningin misbruikte jongstleden zaterdag zonder meer haar positie door idiote kritiek te verkondigen, zonder argumenten te geven en zonder haar gehoor de gelegenheid te geven tot een weerwoord. Ze projecteerde haar eigen kleine universumpje, de meest recente relatie van haar zoon en een niet nader verklaarde 'kwestie van een vriendin’, op de hele journalistiek. Met een paar uithalen schoor ze duizenden individueel werkende journalisten, honderden redacties en verschillende soorten media over één kam. Door zo te generaliseren deed ze precies wat ze de journalistiek verwijt: ze was onzorgvuldig, slordig, eenzijdig en wij zouden zelfs geneigd zijn dat omineuze woord 'leugenachtig’ te gebruiken als wij niet zo goed waren opgevoed.
Toen een van de prijswinnaars opperde dat Beatrix te allen tijde, net als elke andere lezer, kon reageren op onjuistheden in artikelen, antwoordde de koningin: 'Zo is mijn positie niet.’ Ja, en ondertussen wel in functie journalisten uitfoeteren en uitmaken voor leugenaars zonder voorbeelden en feiten te noemen, zeker. En je vervolgens verschuilen achter de Rijksvoorlichtingsdienst.
Twee dagen nadat Beatrix de Nederlandse dag- en weekbladen de oren had gewassen stortte kroonprins Willem-Alexander zich weer eens in het watermanagement. Het interesseerde de aanwezige verslaggevers zichtbaar weinig, waarmee de journalistiek, de koningin der aarde, andermaal de toorn van Huis ten Bosch trotseerde. De dames en heren journalisten waren véél nieuwsgieriger naar Willem-Alexanders visie op de wijze waarop zijn moeder tegen het journaille tekeer was gegaan. Hij wist van niets, zei de kroonprins. 'Ik heb niks gelezen of gezien.’
En andermaal verbaasden wij ons over de vorstelijke capriolen. Zitten wij straks opgescheept met een koning die geen kranten leest? Zelfs niet op het moment dat zijn bloedeigen moeder zich in de nesten heeft gewerkt? Wij weigeren het te geloven. De familie Van Oranje beschouwt de regerende leugen blijkbaar als het prerogatief van de troon.