Zomergasten #2: Inez Weski

De kunst van het zwijgen

Inez Weski wilde bij Zomergasten geen persoonlijke ontboezemingen doen, maar dat was allesbehalve een smet op de avond.

© VPRO

Ze wilde nog net vertellen dat ze vijf katten heeft, al ging zelfs dat niet van harte. Wie voorafgaand aan de tweede aflevering van Zomergasten had gedacht de persoon Inez Weski veel beter te leren kennen, of een van haar beruchte cliënten, had niet alleen een slechte avond, maar had zich blijkbaar ook niet echt verdiept in de gast. Weski is nooit de vrouw geweest die inzicht geeft in haar diepste zielenroerselen. Sterker nog: de strafrechtadvocaat is er behoorlijk wars van om alles persoonlijk te maken. Weski heeft een flinke afkeer van wat zij het ‘hedendaags exhibitionisme’ noemt. ‘Je kunt niet zappen of iemand laat zijn binnenste zien.’

Maar was dat erg? Geenszins. Het was Zomergasten zoals je hoopt dat het is: een boeiende gast die heeft nagedacht en de regie houdt over (enkele) rode draden door de avond, en een interviewer voor wie het gesprek niet vanzelf gaat en die af en toe moet trekken en sleuren. 

De poort naar persoonlijke ontboezemingen bleef potdicht. 

Zoals na het fragment over de Neurenberg-processen, toen Weski er fijntjes op wees dat er weinig lessen zijn getrokken uit die inktzwarte bladzijde van de geschiedenis en waarschuwde voor wat er volgens haar aan de hand is, namelijk ‘een volkomen terugtrekking van mensenrechten’, om vervolgens een mooi pleidooi te houden voor de rule of law. Maar toen Weski geen antwoord wilde geven op de vraag waarom ze de kopstukken van het nazi-regime zoals bij de Neurenberg-processen uit Prosecuting Evil niet kon verdedigen, moest Janine Abbring weer aan de bak. ‘We zitten niet bij RTL Boulevard, ik ben niet benieuwd naar met wie je in bed ligt, maar wel naar je wereldbeeld en waar dat vandaan komt.’

Weski hapte niet, noemde het later ‘de kunst van het zwijgen’, zoals ze ook niet wilde vertellen wat ze haar kleinkinderen voorleest. 

Of moet je zeggen: wie tussen de regels door las, zag meer dan Weski bij eerste aanblik wenste bloot te geven. Zoals haar betoog voor wat zij ‘de derde dimensie’ noemt: humor, muziek, kunst en het recht. ‘Het ware gevoel voor het recht en de rechtsstaat en mensenrechten houdt nauw verband met het vermogen het eigen belang te overstijgen, het consumentisme. In die dimensie moet je aanbod hebben, het moet je gegund worden om dat gevoel en besef te ontwikkelen. Als dat er niet is, is er eigenlijk niks anders dan een tweedimensionale wereld van consumentisme.’ Iets wat haar met de paplepel was ingegoten, bleek ook uit het feit dat ze op haar achtste al Dostojevski las. 

De avond had toen al vormgekregen als een aanklacht tegen groepsdenken en het gevaar van de kudde (‘de meute kan je vermorzelen’) via Fantastic Mr. Fox, een stop-motionanimatiefilm uit 2009 gebaseerd op het kinderboek van Roald Dahl en Dawson City: Frozen Time, over de door goudkoorts ingegeven massale trek naar de Canadese regio Klondike eind negentiende eeuw. Net als het fragment dat de collectieve psychose laat zien die ontstaat als Mussolini als volksmenner een menigte toespreekt en meteen daarna beelden van diezelfde Mussolini, maar dan ondersteboven aan een paal voor net zo’n massa die nu weer staat te joelen om zijn dood. Het sloot naadloos aan bij de beklemmende scènes die ze liet zien uit This Is England en het indrukwekkende Afro-American Work Songs in a Texas Prison uit 1966.

Ze had lang getwijfeld en zelfs haar zus geraadpleegd: moest ze nou wel of niet iets uit de documentaire over Ossip Zadkine laten zien, de beeldhouwer die in de Tweede Wereldoorlog was gevlucht naar Amerika? Want: hij was familie. Meteen werd ook duidelijk waarom ze bij de beelden van de Neurenberg-processen zei dat ze die verdachten niet zou kunnen bijstaan omdat ‘je alleen de zaken moet doen waarin je je vrij voelt om onafhankelijk te kunnen verdedigen en ik denk niet dat dit zou kunnen’. Haar afkeer van kuddegedrag en die enkeling die juist opstaat, de reden dat ze strafrecht tot ‘de derde dimensie’ rekent; het werd in een klap een stuk duidelijker.