WK voetbal

De kunst van leven en laten leven

Toen de Fransen dinsdagmorgen voor hun laatste wedstrijd van het WK voetbal 2002 naar de Marseillaise luisterden, zonden de Duitsers noodgedwongen een portret uit van doelman Kahn en de BBC het nieuws. Voor de allesbeslissende Frankrijk-Denemarken moesten Duitsers en Engelsen betalen. Gelukkig zijn Nederland en België te klein voor betaaltelevisie, anders hadden wij ook al achter een dubbele decoder naar het grootste volksvermaak ter wereld moeten kijken.

En zou Foppe de Haan dinsdagmorgen vroeg hebben gezien dat de Fransen zijn uitgeschakeld zonder dat ze een doelpunt hebben gemaakt? Foppe is op vakantie in de Dordogne. Mijn grote held van Heerenveen is tijdens zijn vakantie columnist voor NRC Handelsblad. En waarin viel Foppe tijdens het kijken naar de tweede wedstrijd van de wereldkampioen? In slaap. De wedstrijd werd ’s middags om half twee Franse tijd gespeeld, dus daar kan het niet aan hebben gelegen. Waaraan dan wel? Wereldkampioen, Europees kampioen en grote favoriet Frankrijk had de openingswedstrijd tegen Senegal verloren en moest de tweede, tegen Uruguay, winnen.

We gaan even terug naar donderdag half twee, als Foppe zijn ogen in de Dordogne nog open heeft. De Fransen beginnen sterk, ondanks het gemis van de nog geblesseerde Zinedine Zidane. Uruguay speelt Zuid-Amerikaans, sluw op de counter. Het begin offensief van Frankrijk neemt iets af als de topscorer van de Premier League, Thierry Henry, met gestrekt been een domme overtreding begaat. Hij krijgt rood zodat de wereldkampioen zestig minuten lang met tien spelers moet trachten in het toernooi te blijven. Frankrijk voetbalt als met elf en Uruguay blijft verdedigen. De beide keepers blinken uit, wat alleen kan als ze bijna zekere goals voorkomen. Frankrijk neemt de meeste risico’s, knokt en combineert. Maar het blijft 0-0 in de zoveelste meevaller van dit prachtige sprookje uit het oosten.

Tegen die tijd is Foppe allang verdwenen in een diepe slaap en heeft dus een uniek moment in het wereldvoetbal gemist: de toen al bijna zekere onttroning van een wereldkampioen in de eerste ronde. Was sinds 1966 (Brazilië) niet meer voorgekomen.

Wat is het toch met Nederlandse trainers? Neem Willem van Hanegem, de assistent-bondscoach die bijklust als columnist van het Algemeen Dagblad. Of is het andersom, klust hij bij als bondscoach? Eind vorige maand was er nog altijd geen contract tussen de KNVB en de assistent van Dick Advocaat, dat precies de rechten en plichten bepaalt van een assistent-bonds coach. Zo voortvarend wordt de KNVB op het hoogste niveau bestuurd. Maar goed, de op één na hoogst verantwoordelijke coach van Nederland greep in zijn column die andere kraker tussen een Europese en een Zuid-Amerikaanse topploeg aan om te melden dat hij er niets aan vond. Mijn kromme held dacht dat hij naar een andere wedstrijd had gekeken toen hij de enthousiaste reacties vernam na Engeland-Argentinië.

Hoe komt het dat simpele liefhebbers de eerste weken van het WK veel leuker hebben gevonden dan twee van onze voetbalhoogleraren? Dat komt door de vele verrassingen, en daar houden trainers niet van. Een trainer wil na afloop kunnen zeggen dat zijn spelers precies hebben gedaan wat hij ze had opgedragen. «Wij» willen heel andere dingen. Dat verschil in appreciatie is er blijkbaar omdat «wij» er niet voor hebben gestudeerd, en door Guus Hiddink. Zuid-Korea voetbalt zoals Van Gaal het Nederlands elftal had willen laten voetballen: aanvallend, agressief, gevarieerd en steunend op een fantastische conditie en wedstrijdinstelling.

Het spel van Zuid-Korea moet pijn doen aan de ogen van het grote leger pseudo-deskundigen in Nederland. Hiddink was toch die luie coach die er niets van kon? Dat het Nederlands elftal in 1998 voor het eerst in twintig jaar weer de halve finale haalde van een WK en alleen verloor door het stompzinnige falen vanaf de penaltystip, willen de goeroes niet zien. Het Nederlands topvoetbal is niet alleen naar de knoppen geholpen door coaches die denken dat ze het patent hebben op voetballen, door spelers die niet meer spoorden met de door hen allen gewenste coach, maar ook door journalisten die juichten na het vertrek van eerst Hiddink in 1998 en hard applaudisseerden toen Louis van Gaal het kunstje in 2002 wel even zou gaan flikken. Coaching is niet zo moeilijk als coaches ons willen doen geloven en heeft zeker bij het Nederlands elftal niets te maken met hard werken. Het gaat op dat topniveau om de kunst van het leven en laten leven. Die kunst beheerst Hiddink als geen ander.

En daarom haalt PSV-voorzitter Harry van Raay Hiddink terug als trainer. Toen Hans Kraay in 1987 niet meer functioneerde als trainer in Eindhoven omdat hij de spanning niet aankon en ging hyperventileren, werd Hiddink zijn opvolger. Bij gebrek aan beter. Het werd het beste wat PSV ooit overkwam: PSV won in 1988 de Europa Cup.

Hiddink wordt volgend seizoen weer trainer van PSV, mede omdat het voor hulptrainer Erwin Koeman psychologisch moeilijk is assistent te zijn van zijn generatiegenoten Rijkaard en Gullit, de kandidaten die om die reden zijn afgevallen. En nu heeft Hiddink in Seoul ook nog eens bewezen dat hij een elftal zonder echte topspelers kan kneden, een kwaliteit waarvan Co Adriaanse dacht dat alleen types als hijzelf dat konden.

Het belangrijkste wat Hiddink zijn niet bijzonder getalenteerde spelers heeft bijgebracht, is te simpel om waar te kunnen zijn: hij heeft hun ziel geraakt; hij leerde ze dat het dom is om puur uit angst blindelings De Leider te volgen. De bohémien leerde zijn spelers zelfstandig denken en af en toe eens iets te doen wat eigenlijk niet mag of kan. Hij emancipeerde ze. Misschien heeft het trainingskamp in de aanloop naar het WK weleens bezoek gehad van de Koreaanse Kira Eggers en haar vriendinnen.

Hiddink was het beste wat Nederland in Zuid-Korea en Japan kon overkomen, ook al verliest hij deze week wellicht van Portugal. Portugal heeft de betere spelers, Zuid-Korea de betere coach. Het is de veertiende juni kortom elf tegen één. En toch wordt het spannend.