#28 De opmars van Matteo Salvini

De Lega komt nog steeds op voor de rijke Noord-Italianen

De rechts-nationalist Matteo Salvini is een van de populairste politici van Italië, onder meer omdat hij honderdduizenden migranten terug naar huis wil sturen. En hij vormde de regionalistische Lega Nord om tot een nationale en nationalistische partij, zo heet het. Maar dat beeld klopt niet, zegt onderzoeker Gianluca Passarelli.

Matteo Salvini is sinds vorig jaar het gezicht van de zogenoemde Italiaanse ‘antisysteemregering’ die zijn rechts-nationalistische Lega vormde met de populistische Vijfsterrenbeweging (M5S). Als minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier valt Salvini op met filmpjes op sociale media waarin hij zijn ongezouten rechts-nationalistische mening geeft over de actualiteit. Het is Salvini die de Italiaanse havens sluit voor hulpboten van ngo’s in de Middellandse Zee. Volgens hem hebben de hulpverleners ‘honderdduizenden Afrikanen naar Italië gebracht’. Vorig jaar zomer zei Salvini in een Twitter-video over Nederlandse ngo-schepen: ‘Neem die hele lading in naam van liefdadigheid maar mee naar Nederland. Neem de lange weg maar. Italiaanse havens? Geen sprake van!’

Hoogleraar en politicoloog Gianluca Passarelli is verbonden aan de Universiteit Sapienza in Rome. Samen met socioloog Dario Tuorto schreef hij het boek De Lega van Salvini. Extreem-rechts in de regering, waarin hij uitlegt hoe Salvini de partij naar zijn hand zette. Het gaat over de opkomst van Salvini die nog steeds gaande is.

Eerst was de Lega Nord op onafhankelijkheid van het rijke Noord-Italië gericht. ‘De dief Rome’ moest ophouden met stelen van het noorden, vond voorman Umberto Bossi. Vanaf de vorige eeuwwisseling wierp hij zich ook op tegen immigranten, de islam en de Europese Unie. Nadat hij in 2012 in opspraak kwam door een grote fraudezaak raakte de partij in een electorale vrije val. Salvini nam het leiderschap over en paste de partijnaam aan in Lega. De partijkleur werd veranderd van groen naar blauw, de kleur van het Italiaanse nationalisme. Salvini bouwde vervolgens aan een zorgvuldige campagne in het midden en zuiden van het land en wist daar bij verkiezingen goed te scoren.

Passarelli heeft onderzocht hoe deze transitie binnen de partij kon plaatsvinden. ‘We keken ook naar de persoon Salvini in de politieke zin. Hij is geen vredelievende gandhi-eske persoon. Strijd om de macht is hem niet vreemd.’ De wetenschappers onderzochten eveneens de overeenkomsten en verschillen tussen de oude en de huidige partij. ‘We constateerden dat de Lega eigenlijk nog steeds de oude Lega Nord is. De partij is blijven doorgaan met het behartigen van de politieke, financiële, economische en sociale belangen van Noord-Italië.
Het is een nationalistische partij, maar het is géén nationale partij. Beide zaken kunnen wel samengaan. Salvini krijgt stemmen uit het zuiden vanwege het sentiment tegen de niet-westerse migranten.’

Volgens Passarelli komt de Lega van Salvini niet op voor de noden van de arme, werkende Italianen of zuiderlingen die buiten de boot vallen. ‘De partij is er voor de belangen van de rijke noorderlingen. Het is een extreem-rechtse partij maar dat wil niet zeggen dat alle Lega-kiezers rechts-radicalen zijn. Het zijn vooral kiezers die ooit op Berlusconi stemden.’

Via de radiozender Radio Padania en het Europarlement klom Salvini op. ‘Vanuit Brussel en Straatsburg bleef hij buiten de problemen van de kliek rond Bossi. Niettemin bouwde hij een band op met leden en afdelingen, de grassroots van de partij. Dat is een van de redenen waarom hij Bossi kon opvolgen.’

Italië is geen nationalistisch land, beklemtoont Passarelli. ‘Salvini is ook niet door de leden als leider gekozen omdat hij voor Italië opkwam. Hij speelde de anti-Europese kaart en kreeg daarvoor eind 2013 de handen op elkaar. Binnen een jaar zette hij een metamorfose in door de nationalistische kaart te trekken.’ Bij de parlementsverkiezingen van 2018 was Salvini ‘de juiste man op de juiste plek’. Berlusconi was uitgerangeerd en Salvini was de nieuwe man op rechts.

Momenteel richt hij zich als minister van Binnenlandse Zaken op de grensbewaking van Italië in de Middellandse Zee. Hij is vrijwel dagelijks in het nieuws en zijn partij doet het goed in de peilingen voor de Europese verkiezingen. Had Passarelli dit verwacht? ‘Ik ben er niet van overtuigd dat de Lega het bij de Europarlementsverkiezingen goed zal doen. Die verkiezingen zijn in Italië vrij onvoorspelbaar. Als ik zijn spindoctor zou zijn, dan zou ik zeggen: luister Matteo, we krijgen veel stemmen omdat we het immigratieprobleem aan de kaak stellen. Daarmee worden we een one issue-partij. Maar Italianen willen meer. Ze willen banen, veiligheid en een goed lopende economie. Je begint de mensen te vervelen met je boodschap.’

Passarelli is ervan overtuigd dat Italianen genoeg krijgen van Salvini’s online video’s over immigranten. ‘Italië is een katholiek land waar compassie belangrijk is. Ik denk en ik wens dat kiezers in hun hart zullen kijken. Ze zullen dan denken: dit beleid van Salvini gaat te ver.’ Lega-kiezers komen echter niet massaal voor hun keuze uit. Passarelli is voorzichtig met voorspellingen – ‘maar’, zegt hij, ‘ik denk dat Salvini’s resultaat bij de Europese verkiezingen zal tegenvallen’. Voorafgaand aan de Europarlementsverkiezingen zal de Italiaan ook buiten Italië een rol krijgen in de campagne, zo is duidelijk. Afgelopen weekend maakte hij al een promotiefilmpje voor het Vlaams Belang. Volgens Passarelli moeten we hem in de gaten houden. ‘Andere leiders zoals Wilders en Le Pen zullen Salvini gebruiken. Hij is al naar Polen en Oostenrijk gereisd. Wie weet komt hij ook nog wel naar Nederland.’