De tien schrijvers die ertoe doen

De literaire toekomst van de Lage Landen

Abdelkader Benali

Leeftijd: 27

Woonplaats: Leiden

Oeuvre: Bruiloft aan zee (1996, roman), De langverwachte (2002, roman), De ongelukkige (1998, toneel), Yasser (2001, toneel)

Uitgever: Vassallucci

Troef: Toon, stijl, compositie, analytisch vermogen en denkkracht — Benali’s talent strekt zich uit over velerlei vlak.

Gebrek: Zo jong en al zo veel gelezen — tot nu toe schoot Benali, verpletterd onder het grote gewicht van de wereldliteratuur, verdwaasd allerlei kanten op. Het is de vraag waar hij uiteindelijk gaat landen.

De toekomst: Vaag, al moet er wel een derde boek komen.

Meningen: «Benali is een originele magisch-realist die het traditionele met het moderne weet te verweven, met verbluffend en vertederend resultaat.» (The Independent on Sunday)

Arnon Grunberg

Leeftijd: 31

Woonplaats: New York

Oeuvre: Blauwe maandagen (1994, roman, bekroond met Het Gouden Ezelsoor), Figuranten (1997, roman), De troost van de slapstick (1998, essays), De heilige Antonio (1998, novelle), Het veertiende kippetje (1998, scenario), Liefde is business (1999, gedichten), Fantoompijn (2000, roman, bekroond met de Ako-literatuurprijs), De mensheid zij geprezen (2001, essay, bekroond met De Gouden Uil-literatuurprijs), Amuse-gueule (2001, verhalen) en Sterker dan de waarheid (2002, essays)

Uitgever: Nijgh & Van Ditmar

Troef: Grunberg is niet toevallig de meest gelauwerde en meest vertaalde schrijver van dit jonge tiental; op korte tijd is hij dankzij zijn onmiskenbaar eigen stem en stijl een van de belangrijkste schrijvers van dit taalgebied geworden.

Gebrek: De grote herkenbaarheid van de typische Grunberg-stijl kan mettertijd een nadeel worden, zeker als Grunberg aan hetzelfde verschroeiende tempo blijft publiceren. Sommigen noemen ’m nu al een one trick pony.

De toekomst: Grunberg schrijft dit jaar een nieuwe roman, die volgend jaar onder zijn eigen naam verschijnt. «Daarna: doorschrijven», laat hij moedig weten.

Meningen: «Als er iémand is van wie ik binnen vijf jaar een roman verwacht die eeuwig blijft, dan is het Grunberg. Hij schrijft de origineelste zinnen die na de oorlog in de Nederlandse taal zijn geschreven. Zijn toon, zijn vaart, zijn stijl, zijn genie zullen nooit herhaald worden.» (Battus, fenomeen)

Esther Gerritsen

Leeftijd: 30

Woonplaats: Amsterdam

Oeuvre: Bevoorrecht bewustzijn (2000, verhalen) en Tussen Een Persoon (2002, roman)

Uitgever: De Geus

Troef: Gerritsen bedrijft een soort minimal art à la Carver, haar toon is heel apart. Ook haar thematiek is indringend en bijzonder: de beklemming die uitgaat van het overbewust in het leven staan — «Denken is niet gezond.»

Gebrek: Haar obsessie met de pratende mens gaat wel eens met Gerritsen aan de haal, wat leidt tot saai en vaak pseudo-filosofisch gezwatel.

De toekomst: Het theatergezelschap Keesen & Co is volop aan het repeteren met de tekst Hoe komt het kalf bij zijn maat?, terwijl Gerritsen schrijft aan een lunchvoorstelling voor Belle-Vue, met de werktitel Seks en eten. Daarna begint ze aan een thriller voor Het Syndicaat, Lijk, en in de tweede helft van dit jaar hoopt ze ook nog aan proza toe te komen. «Ik ben een heel gedisciplineerd meisje, ik schrijf gewoon elke dag.»

Meningen: «Zoveel gevatte precisie op de vierkante centimeter wekt verwachtingen voor de toekomst.» (Arnold Heumakers in NRC Handelsblad)

Hafid Bouazza

Leeftijd: 32

Woonplaats: Amsterdam

Oeuvre: De voeten van Abdullah (1996, verhalen), Momo (1998, novelle), Apollien (1998, toneel), Een beer in bontjas (2001, essay), Salomon (2001, roman), De slachting in Parijs (2001, toneel) en Othello (2003, toneel)

Uitgever: Prometheus

Troef: Een grootschalig onderzoek naar de Nederlandse en buitenlandse literatuurgeschiedenis, ook buiten de platgetreden paden, heeft Bouazza een heel eigen stijl, voortgestuwd door veelal vergeten woorden, opgeleverd.

Gebrek: Van Bouazza wordt wel eens beweerd dat zijn ongelooflijk talent hem formidabel in de weg zit: zijn woordenliefde zou hem doen verzuimen al die rare woorden die hij opduikelt, op hun plaats te laten vallen.

De toekomst: Bouazza legt de laatste hand aan het libretto Het monster met de twee ruggen. Daarna begint hij aan een roman die volgend najaar moet verschijnen.

Meningen: «Het toffe is dat een Nederlandse schrijver van Marokkaanse afkomst, Hafid Bouazza, ons eraan komt herinneren dat we de Verlichting gehad hebben en dat we niet mogen doen alsof dat nooit bestaan heeft.» (Guy Verhofstadt, premier van België)

Ilja Leonard Pfeijffer

Leeftijd: 35

Woonplaats: Leiden

Oeuvre: Van de vierkante man (1998, dichtbundel, genomineerd voor de VSB-poëzieprijs en bekroond met de C. Buddingh’-prijs), De antieken: Een korte literatuurgeschiedenis (2000), Het glimpen van de melkwiek (2001), Rupert (2002, roman), Dolores (2002, dichtbundel)

Uitgever: De Arbeiderspers

Troef: Klassieke scholing. Tevens: «Gebrek aan zelfvertrouwen is een karakterfout die ik niet bezit.» (Vrij Nederland)

Gebrek: Zucht tot «imitatio» die uit zijn grote troef voortkomt, de klassieke scholing. Zegt zelf meer te jatten dan critici kunnen ontdekken. Bijvoorbeeld van klassieke dichters als Pindaros.

De toekomst: Het geheim van het vermoorde geneuzel, een bundeling van Pfeijffers essays over poëzie.

Meningen: «In die vrijheid attaqueert zijn taal een wemeling aan onderwerpen. De grote thema’s komen langs, de liefde en de dood, de schoonheid en de dichtkunst zelf. Maar ook de televisie en de krant, een sekspop, bier en kroegen, de frus traties van hedendaagse classici, een middagje strand, een blits maker met geld te veel of Sjonnieboy, een ‹breedgeluimde schuimspuiter› die houdt van ‹wijvenreten om het even vreten› en ‹voor de keet een tyfus turk steken›. (Hans Goedkoop in NRC Handelsblad)

«Die Pfeijffer is gewoon een hypocriete zak.» (Collega-dichter Bart FM Droog in het Nieuwsblad van het Noorden)

Miguel Declercq

Leeftijd: 26

Woonplaats: Gent

Oeuvre: Person@ges (1997, gedichten, bekroond met de Hugues C. Pernath-prijs), Wat Chloë overkwam (1999, roman) en Zomerzot/Somersault (2001, gedichten)

Uitgever: De Arbeiderspers

Troef: Declercq is een uitzonderlijk taalvirtuoos, die moeiteloos met registers, stijlen en vormen goochelt. Vergelijkingen met Hugo Claus waren niet van de lucht. «Die hype was misschien een slechte start, omdat plots van me verwacht werd dat ik letterenland omver ging blazen.»

Gebrek: De virtuositeit van Declercq strandt wel eens in citeerwoede, maniërisme of spielerei. Dat maakt zijn werk tot nog toe te vrijblijvend, wat het pijnlijkst duidelijk werd in de belabberde columns die Declercq een poos voor de Belgische krant De Standaard schreef.

De toekomst: Declercq werkt aan een nieuwe roman, waarin autobiografische elementen zich verknopen met het leven een minder bekend Amerikaans sciencefictionauteur. Dat boek zou eind 2004 in de winkel moeten liggen. «Ik werk er langer aan omdat er tegenwoordig te veel aan schrijverij gedaan wordt en er veel te veel gepubliceerd wordt. Ik wil geen boek schrijven zoals er jaarlijks een stuk of tien gepubliceerd worden.»

Meningen: «Miguel Declercq is één van Vlaanderens schaarse momenten van literaire hoop in bange dagen.» (Jeroen Overstijns in De Standaard)

Paul Mennes

Leeftijd: 35

Woonplaats: Antwerpen

Oeuvre: Tox (1994, roman, bekroond met de ASLK-prijs voor het Beste Debuut), Soap (1995, roman), Web (1997, verhalen), Kaufhaus Inferno (1999, toneel, samen met Eric Joris) en Poes poes poes (2001, roman)

Uitgever: Nijgh & Van Ditmar

Troef: Mennes introduceerde met veel seismografisch vernuft een nieuwe toon in onze letteren: hij combineerde onderkoelde directheid à la Bret Easton Ellis met apocalyptische cultuurkritiek à la Douglas Coupland. Een zin uit Poes poes poes — «Soms had ze er toch wel een beetje spijt van dat ze geen feng-shui, tai chi, macrobiotiek of biseksualiteit gekozen had voor haar spirituele groei» — werd bekroond met de Tzum-prijs voor de mooiste zin van 2001, goed voor 24 euro prijzengeld.

Gebrek: Met Soap heeft Mennes het ultieme boek in dat genre al geschreven, zodat hij op zoek moet naar nieuwe horizonten. Poes poes poes en Lits jumeaux waren alvast meer dan beloftevolle aanzetten.

De toekomst: Achtereenvolgens gaan de komende maanden in première: Overloper/XL/M/S, geschreven samen met Jeroen Olyslaegers; Lits Jumeaux, in een regie van Stefan Perceval; en Poes poes poes, een door Frank Van Passel gedraaide soap naar het gelijknamige boek, die vijf maandagen na elkaar in ongeveer vijftig theaterzalen in ons taalgebied vertoond wordt. Na die drukte begint Mennes aan een nieuw boek, «een roman, omdat iedereen tegenwoordig kookboeken, thrillers en kinderboeken schrijft». Mennes maakt ook de soundscapes voor de theatertournee van Tom Lanoye in het najaar.

Meningen: «Mennes is het meest belovende Vlaamse literaire talent van dit moment.» (Ronald Giphart, schrijver)

Ramsey Nasr

Leeftijd: 28 jaar

Woonplaats: Antwerpen

Oeuvre: De monoloog De doorspeler (1995), waarvoor hij de Philip Morris Scholarship Award ontving, 27 gedichten en geen lied (2000, debuutbundel, werd genomineerd voor de C. Buddingh’-prijs), Kapitein Zeiksnor en de twee culturen (2001) en Twee libretto’s (2002)

Uitgever: Thomas Rap

Troef: Zijn vormvaste toneelvertellingen zijn een goede voedingsbodem voor groot schrijverschap waarin veel registers worden opengetrokken.

Gebrek: Heeft al bewezen ook heel slecht te kunnen schrijven. Kapitein Zeiksnor en de twee culturen is een ongekend zeikverhaal, waar Nasr desondanks even de toptien van best verkochte boeken mee haalde.

De toekomst: Werkt momenteel in Rome aan een roman.

Meningen: «Het gedicht ‹De graaf van Coûfontaine› verenigt op prachtige wijze de vergankelijkheid van de mens en het eeuwige voortbestaan van de banale werkelijkheid. Nasr durft wat, hij neemt zich niet tegen zichzelf in bescherming door ironie of nuance.» (Ons Erfdeel)

Hagar Peeters

Leeftijd: 30 jaar

Woonplaats: Amsterdam

Oeuvre: Genoeg gedicht over de liefde vandaag (1999, debuut) en Gerrit de Stotteraar: Biografie van een boef (2002, biografie)

Uitgever: Tot eind vorig jaar Podium, nu De Bezige Bij

De toekomst: De Bezige Bij heeft haar overgenomen, maar zegt tevens dat er niets «in de pijplijn» zit.

Troef: Belofte maakt schuld.

Gebrek: Universitaire studie leidde Peeters af en gaf haar zelfs het idee dat haar «persoonlijke fascinatie» voor Gerrit de Stotteraar een mooi boek zou opleveren. Goede scriptie en tevens matig boek weerhield haar van het echte werk.

Meningen: «Peeters zet de taal naar haar hand.» (Collega-dichter Arie van den Berg)

Saskia de Coster

Leeftijd: 1976

Woonplaats: Leuven

Oeuvre: Vrije val (2002, roman)

Uitgever: Prometheus

Leuk om te weten: Als kind viel zij regelmatig, zo leert De Cos ters mooie website www.vilt.net/vrijeval waarop zij onder meer meewerkt aan de recensie die Marja Pruis in De Groene over haar roman schreef.

Troef: De jonge De Coster heeft laten zien in staat te zijn in prikkelende zinnebeelden een unieke, bevreemdende wereld neer te zetten van waaruit ze de meest wonderschone, losse zinnen op de lezer afvuurt.

Gebrek: De Coster mag het beu zijn te worden gezien als epigoon van Peter Verhelst, maar zolang Verhelst in leven blijft, bestaat er altijd nog een schrijver die haar verre overtreft.

De toekomst: Werkt aan roman die dit najaar bij Prometheus zal verschijnen.

Meningen: «Een tijd geleden kreeg ik een lang verhaal van Saskia de Coster te lezen.

Ik hou ervan als mensen een eigen taal proberen te ontwikkelen. Een eigen logica.» (Peter Verhelst)