De Litouwse trots dreigt in te storten

Vilnius – De bevolking van de hoofdstad van Litouwen is trots op de Gedimino pilies bokštas, oftewel de Gediminastoren. Dit hoekige laat-middeleeuwse bouwwerk, een restant van een kasteel van de Litouwse groothertogen die eens de scepter zwaaiden over een groot deel van Oost-Europa, staat boven op een heuvel in het centrum van Vilnius. Bovenop wappert fier de nationale vlag. Toeristen kunnen zichzelf wagen aan een klautertocht omhoog, over een keienpad, of kunnen de speciale kabeltrein nemen.

De vraag is hoe lang dat nog mogelijk zal zijn. Zowel de toren als de heuvel verkeert in een erbarmelijke staat. Vorig jaar deed zich een verzakking in de heuvel voor, met als gevolg dat ook de toren verder is aangetast. De kritiek op de gemeente zwelt aan omdat zij de laatste jaren veel te weinig geld heeft uitgetrokken voor de broodnodige herstelwerkzaamheden. De mooie bomen op de heuvel, die daar eind-negentiende eeuw waren geplant, werden in maart 2012 zowaar gekapt. Deze kaalslag (‘Zo zag de heuvel er oorspronkelijk ook uit’, sprak een gemeentewoordvoerder) heeft de erosie mogelijk bevorderd. Een onzalig project van de nazi-bezetter – een tunnel dwars door de heuvel (na de oorlog weer opgevuld) – en de diefstal van versterkende stenen spelen mogelijk ook een rol.

De emeritus-hoogleraar geologie Algimantas Grigelis wijt de problemen echter vooral aan processen die zich dieper in de bodem afspelen: ‘Het was niet mogelijk die te stoppen.’ De wortels van de esdoornbomen hebben de kwaliteit van de aarde van de stadsterp misschien zelfs aangetast, ‘maar er had wel andere beplanting voor in de plaats moeten komen’. Het gedreun van het verkeer dat over de nabijgelegen Mindaugas-brug dendert, is evenmin erg bevorderlijk geweest voor de stabiliteit van de heuvel. De jarenlange trillingen als gevolg van bouwwerkzaamheden verderop, ten behoeve van het protserige groothertogelijk paleis dat het EU-voorzitterschap van Litouwen in 2013 moest opluisteren, waren dat ook niet.

Toren en heuvel kwamen ook op een andere manier in het nieuws. De New Wave-band Antis lanceerde op Facebook een initiatief gericht op de wederopbouw van de complete burcht van Gediminas. Historicus Alfredas Bumblauskas, auteur van een standaardwerk over de geschiedenis van Litouwen tot 1795, moet echter niets hebben van dit idee: ‘Het preserveren van de authentieke overblijfselen van het kasteel is belangrijker dan het herbouwen van het geheel.’