Hoofdcommentaar

De macho-economie

OVERDREVEN OPTIMISME, extreem risico nemen, hebzucht en een gebrek aan vertrouwen: deze typisch mannelijke karaktertrekken liggen volgens Esther-Mirjam Sent, hoogleraar economische theorie en economisch beleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen, ten grondslag aan de kredietcrisis. Haar stelling, die ze deze week presenteerde, is dat het machogedrag van veel mannen een van de belangrijkste oorzaken is van de ingeklapte economie.
Daar valt weinig tegen in te brengen. Op de werkvloeren van de neoliberale economie voerden y-chromosomale ingrediënten lange tijd de boventoon, maar het bleek hoogmoed die voor de val kwam. Hier is eenvoudig een lange lijst namen aan te verbinden van leidinggevende mannen die bedrijven in de afgrond hebben gestort of stuntten met andermans kapitaal
In Vanity Fair (juni) staat een profiel van Bernie Madoff, de Amerikaan die 65 miljard liet verdampen in investeringsfondsen en zelfs zijn eigen arrestatie nog doodleuk wist te orkestreren. Zijn credo was ‘my reputation is my business’. Die reputatie kwam neer op het prototype van de übermacho. Achter deze brallende charmante man, voor wie alle vrouwen door de knieën gingen, ging een Wall Street-jakhals schuil.
Of Roel Pieper. Hij stortte zich jarenlang telkens opnieuw op ‘bedrijfjes’ en wimpelde ieder fiasco weg. Dat hij met zijn bedrijf Eclipse dacht duizend very light jets per jaar te bouwen is net zo overmoedig als het met publieksgeld zelfbankierende college van Noord-Holland. De provincie dreigt door het faillissement van de IJslandse Landsbanki 78 miljoen euro te verliezen. Maar de motivering van de gedeputeerde Ton Hooijmaijers (Financiën, VVD) voor zijn aftreden getuigt, net als de verklaringen van Pieper, van geen enkel schuldbesef. ‘De politieke druk is nu van het debat af. We hebben een signaal willen afgeven dat het geld er mogelijk niet meer zal komen.’ Let wel: er zijn waarschijnlijk miljoenen verspild en ze treden schoorvoetend af vanwege hun politieke geloofwaardigheid.
Dé vraag van dit moment is hoe roekeloze bedrijfsvoering voorkomen kan worden. Volgens premier Balkenende ligt menselijk falen ten grondslag aan de economische crisis. Bedoelt hij eigenlijk mannelijk falen? Uit een Deal or No Deal-experiment van Sent blijkt wat grote onderzoeken al langer aantonen: vrouwen kunnen onder grote druk veel beter risico’s inschatten, terwijl mannen het spoor bijster raken en vervolgens in hun eentje ‘doorknoeien’.
Dat vraagt dus om meer vrouwen in de raden van bestuur van grote bedrijven. Eén vrouw is niet genoeg, want die wordt gedwongen zichzelf aan te passen aan de mannelijke bedrijfscodes. Denk aan legendarische machofiguren als Nina Brink en Margaret Thatcher. Maar dat betekent niet dat vrouwen niet debet zijn aan het mannengedrag. De echtgenote van Bernie Madoff is een karikatuur van de nerveuze controlfreak en grootgebruiker van modeartikelen en botoxbehandelingen. Ze toonde zich ongenaakbaar jegens werkende vrouwen. Het klassieke keiharde kindvrouwtje dat ‘het mannetje’ opjaagt tot almaar méér.