De maffia komt

ZIEGLER NESTELT zich comfortabel in een fauteuil in de lobby van een chic Brussels hotel. Typisch het soort etablissement waar ook de hoofdrolspelers van zijn laatste boek Heren van de misdaad graag vertoeven. Een luxe, rustige omgeving met beschaafde omgangsvormen. Ideaal om zaken te doen. Of voor een gesprek over de opmars van de oostelijke criminelen en het ‘Killerkapitalismus’.

Vier jaar deed Jean Ziegler (62), hoogleraar sociologie en socialistisch parlementslid in Zwitserland, research voor zijn boek. Bijgestaan door vijf medewerkers van de universiteit van Genève, sprak hij met procureurs-generaal, rechters, rechercheurs, functionarissen van geheime diensten, douaniers en politici uit Zwitserland, Duitsland, Frankrijk, Italië en vijf Oost-Europese landen. Hij spuwt cijfers, namen, voorbeelden, analyses en stellingen.
Ziegler: ‘Ik had verwacht dat het moeilijk zou zijn om toegang te krijgen tot bronnen van justitie en politie. Het pakte heel anders uit. De frustratie onder Europese politiemensen en magistraten die trachten de georganiseerde misdaad te bestrijden, is erg groot: ze zijn gefrustreerd over de algehele desinteresse, over de gebrekkige middelen, over de corruptie op alle niveaus. We kregen veel medewerking en inzage in vele geheime rapporten. De meesten hadden zelfs geen bezwaar om met naam en toenaam geciteerd te worden.’
DE 'HEREN VAN de misdaad’ verdienen hun brood op 'klassieke wijze’: drugshandel, afpersing, ontvoering, grootschalige smokkel, wapenhandel en handel in nucleair materiaal. Verder is de mensenhandel nog nooit op zo'n grote schaal uitgebouwd als door de Oost-Europese maffia. Ziegler: 'Volgens een studie van Europees commissaris voor justitie Anita Gradin zijn er in heel Europa zeker 500.000 vrouwen die als seksslaven werken voor de georganiseerde misdaad. Een vrouw brengt in extreme uitbuiting een miljoen Zwitserse frank (ongeveer 1,35 miljoen gulden - red) per maand op. Je ziet ze overal: in Brussel, Parijs, Berlijn. Die vrouwen deserteren vrijwel nooit, het is bekend dat sommige kartels computerbestanden aanleggen van de families van de vrouwen. Een vrouw weet dat leden van haar familie koudweg geliquideerd kunnen worden als ze naar de politie zou stappen. Deze middeleeuwse toestanden komen voor in de grote steden van beschaafde westerse landen!’
Deze vorm van georganiseerde misdaad ontkiemde al voor de perestrojka, maar gedijde volgens Ziegler pas echt op de ruïnes van het Sovjet-imperium. Het criminele geld werd massaal in de legale economie geïnvesteerd. Vooral tijdens de chaotische privatiseringen in de jaren tachtig wisten duizenden kartels voet aan de grond te krijgen in strategisch belangrijke sectoren.
'De grootste en snelste winsten zijn vooral te boeken in de export en handel in olie, gas, goud, edelstenen en andere delfstoffen - grondstoffen die voornamelijk in de voormalige Sovjet-republieken worden geproduceerd. Maar er is veel meer. Het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken en Interpol inventariseerden vorig jaar dat er sinds de val van de Muur vanuit de Russische federatie 5700 maffiagroepen internationaal actief zijn. In Rusland beheren zo'n tweeduizend kartels samen 85 procent van de privébedrijven via bijvoorbeeld langetermijnkredieten. Verder controleren ze zo'n veertigduizend bedrijven met een nationaal belang en bijna driekwart van de banksector. In totaal is zo'n veertig procent van het bruto nationaal product in handen van de Russische maffia.’
HET ADVIES DAT Che Guevara Ziegler in 1964 gaf, bleek profetisch. 'In april 1964 wilde ik naar Cuba. Ik ging Che opzoeken die zich met een delegatie had geïnstalleerd in hotel Intercontinental in Genève. In de rook van sigaren hebben we de hele nacht gediscussieerd, ik wilde dat hij me meenam naar Havana en probeerde hem te overtuigen van het nut daarvan. Toen de dageraad aanbrak, ging hij voor het raam staan en keek naar de façades van de banken en verzekeringsmaatschappijen. Hij zei: “Zie je deze stad? Jij bevindt je hier in de hersenen van het monster. Jouw strijdtoneel is hier.” Hij had gelijk.’
Met de publicatie in 1990 van zijn boek Zwitserland wast witter opende Ziegler een frontale aanval op het monster. Hij beschuldigde de banksector van zijn eigen Zwitserland van bancair banditisme. De banken helpen immers de miljarden van 'agenten van de dood’, dictators en maffiosi wit te wassen. Zwitserse politici durven hier vrijwel niets aan te doen, afhankelijk als ze zijn van de bankiers. Ziegler: 'Zwitserland heeft geen primaire grondstoffen, maar is wel het tweede rijkste land ter wereld. De enige grondstof die Zwitserland heeft, zijn grote sommen frauduleus geld. Jaarlijks wordt naar schatting honderd tot vijfhonderd miljard dollar witgewassen.’
Vorig jaar veroorzaakte Ziegler met zijn boek Hitlers bankiers een nieuwe schokgolf die tot in de Helvetische bankkluizen voelbaar was. In dat boek werd beschreven hoe Zwitserse banken tegoeden van in de holocaust overleden joden onbereikbaar hielden voor de nabestaanden. Ziegler kreeg acht processen en verschillende miljoenenclaims aan zijn broek en hij en zijn gezin werden meermalen met de dood bedreigd. Hij is dus wel enige druk gewend, antwoordt hij op de vraag of hij iets te vrezen heeft als gevolg van zijn nieuwe boek. 'Toen ik in januari de drukproeven liet nalezen door de hoogste magistraat van Zwitserland, belde ze mij ’s avonds laat op: “U noemt namen van de discreet in Europa levende prinsen van de Russische maffia. Als u die namen laat staan, kan ik uw veiligheid in Genève niet meer garanderen.” Dat is toch absurd! Het gaat hier niet om Albanië ofzo, maar om Genève!’
Veel namen werden uiteindelijk toch vervangen door fictieve initialen.
VOLGENS ZIEGLER zijn er grote verschillen tussen de nieuwe misdaadkartels uit Oost-Europa en de traditionele georganiseerde misdaad, zoals de Siciliaanse Cosa Nostra of de Chinese triades. 'Ze zijn op drie vlakken radicaal anders en gevaarlijker. De Russische kartels beschikken over financiële mogelijkheden die tot nog toe geen enkele criminele organisatie ooit heeft gehad. Daarmee kopen ze invloed in strategische sectoren van de bovenwereld: in de politiek, in de media. Ze kopen de beste technici, informatici, financiële experts, spionagedeskundigen, pr-mensen. Ten tweede beschikken ze over privé-legers. Het Rode Leger is in totale chaos uit elkaar gevallen en vormt nu voor de heren van de misdaad een onuitputtelijk reservoir van getrainde huurmoordenaars en militaire experts. Ten derde zijn de nieuwe kartels etnocentrisch, hetgeen een zeer krachtig bindmiddel is. De symbiose van deze drie eigenschappen, vergroot de efficiëntie en slagkracht.’
Oude democratieën beginnen onder druk te komen van de georganiseerde misdaad uit Oost-Europa, meent Ziegler. Overheden falen al in de verdediging, laat staan dat ze kunnen aanvallen. In het eerste hoofdstuk 'Het ultieme kwaad’ citeert Ziegler Eckart Werthebach, voormalig hoofd van de Duitse contraspionage, die zegt: 'Door haar gigantische financiële macht staan ons hele economische leven, de sociale orde, het openbare bestuur en de rechtspraak onder invloed van de georganiseerde misdaad. In sommige gevallen legt zij haar wet, haar waarden op aan de politiek. Op deze manier verdwijnt langzaam maar zeker de onafhankelijkheid van de rechtspraak en de geloofwaardigheid van de politiek. Uiteindelijk tast dat het functioneren van de rechtsstaat aan. De georganiseerde misdaad is uit op deze afbraak van legitimiteit. Uiteindelijk houden we een geïnfiltreerde staat over, die misschien zelfs wordt geleid door de georganiseerde misdaad. Daarin zal corruptie een onontkoombaar en algemeen geaccepteerd verschijnsel zijn. Het resultaat is dat de georganiseerde misdaad stap voor stap wordt geïnstitutionaliseerd. Als deze ontwikkeling doorzet, is de staat weldra niet meer in staat de burgerlijke vrijheden van haar burgers te waarborgen.’
Ziegler: 'Deze man stelt dat de georganiseerde misdaad reeds aanwezig is in de Duitse Bundestag, in de Duitse media, de bankwereld en wellicht zelfs in de regering. De procureur-generaal van de Russische federatie zegt dat de nieuwe maffia-organisaties in de Doema zeer veel invloed hebben.’
Duidelijker en zichtbaarder is de infiltratie in de economie. 'Tracfin, de Franse financieel-economische recherche, bracht in kaart dat 85 procent van de onroerendgoedmarkt aan de C“te d'Azur in handen is van de Russische georganiseerde misdaad.’ Voor Ziegler is het zonneklaar dat de hausse van de beurskoersen op de internationale financiële markten deels te danken is aan de enorme geldvoorraden die de georganiseerde misdaad herinvesteert in de legale economie. 'Bedrijven die het moeilijk hebben, worden aan de lopende band opgekocht door criminele kartels.’ Bijna verontschuldigend: 'Ik verzin dit niet. Het zijn zaken die uitvoerig in vele rapporten staan beschreven en die on the record zijn gezegd door onze 360 gesprekspartners.’
Het werd deze week nog eens uit onverdachte hoek bevestigd. Tijdens de vergadering van de Oost-Europa bank (BERD) in Kiev waarschuwde het bestuur ervan dat 'het vooruitzicht voor groei in veel Oost-Europese landen fragiel is door grootschalige corruptie, inefficiënte belastingstelsels en georganiseerde misdaad’.
Ziegler gaat nog een stapje verder en noemt de georganiseerde misdaad het ultieme stadium van het kapitalisme. 'Het kapitalisme heeft via het kolonialisme al een geschiedenis van uitbuiting en slavernij en bereikt nu een symbiose met de georganiseerde misdaad. Door de alomtegenwoordige macht van de financiële markt en de globalisering waarin miljarden binnen seconden de wereld rondvliegen, groeit er een heimelijke verstandhouding tussen de heren van de misdaad en de kapitalist, zonder dat die laatste zich daar bewust van is.’
Ziegler analyseert waar het misloopt in de strijd tegen de misdaad maar komt ook met remedies. Het bekende recept komt neer op meer justitiële en politionele bevoegdheden, samenwerking en vooral het versterken van de wettelijke mogelijkheden om witwassen te bestrijden. Grijnzend: 'Ik kreeg van socialistische kameraden de kritiek dat ik een politiestaat aan het promoten ben. Maar er moet effectief een evenwicht zijn tussen wezenlijke rechten en vrijheden van de burger en een efficiënte strijd tegen de misdaad.’
Volgens hem zal een louter repressieve aanpak niets uithalen als het allesoverheersende winstbejag de norm blijft: 'Ik ben altijd al gefascineerd geweest door de wortels van kapitalisme. De logica ervan is al eeuwenlang dat er mensen worden vernietigd door een klein groepje machtigen. Ook in het Westen hebben kapitalistisch geweld en maffiageweld de neiging steeds meer in elkaar over te lopen. Door tegen het ene te strijden, wordt tevens het andere bestreden. Meer overheidscontrole en een diepgaande democratisering van de economie zijn daarbij efficiënte wapens.’
Ziegler erkent dat hij een pessimistisch boek heeft geschreven. 'Mijn taak is om te schrijven over wat verborgen is. Het enige waaraan ik kan bijdragen is het geven van informatie en het voeden van het kritische bewustzijn van mensen. Want dat is in de geschiedenis uiteindelijk het enige dat echt telt.’