De man met de bolhoed

Tot en met 8 december in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, woensdag t/m zondag van 12.00 tot 18.00 uur.
Ghost Story is de titel van het filmpje dat de beeldend kunstenaars A.P. Komen en Karen Murphy maakten voor de tentoonstelling Unbelievable Truth in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. Het lijkt een item uit een actualiteitenrubriek. Of nee, een filmpje uit zo'n waar-gebeurdprogramma. Het gaat over een huis waarover gezegd wordt dat het er spookt. Dit huis staat ergens in Groot-Brittannië, in Glasgow misschien, waar de twee Amsterdamse kunstenaars op uit nodiging van galerie Tramway heb ben gewerkt.

Komen en Murphy interviewden de vroegere en de huidige bewoners van dit spookhuis. Korte fragmenten, soms maar enkele zinnen gebruiken de kunstenaars uit deze interviews. Tussen die fragmenten door wordt het beeld steeds even zwart. Dat kortaffe ritme geeft de film een intrigerende spanning. Als kijker ben je je bewust van de organiserende, monterende hand van de makers. Die hebben er niet naar gestreefd om uit de verschillende verhalen een ‘waarheid’ te reconstrueren, daar zijn Komen en Murphy niet in ge¾nteresseerd.
Eerder maakten ze bijvoorbeeld de video-installatie Panic Wagon (1994), waarin drie vrouwen vertellen over een gebeurtenis in een auto die meer dan twintig jaar geleden heeft plaatsgevonden. De vrouwen moeten dezelfde vragen beantwoorden, maar vertellen ieder een ander verhaal. In Ghost Story zijn de getuigenissen niet toegespitst op een zo'n moment. Ze zijn in een ogenschijnlijk los verband gerangschikt, waarbij er grote sprongen in de tijd worden gemaakt. De geïterviewde personen vertellen over de mysterieuze man met de bolhoed die door het huis spookte. De meeste geïnterviewden hebben deze geest niet met eigen ogen aanschouwd. De enige die hem wel heeft gezien, wil niet in beeld.
Dat hebben de makers van Ghost Story mooi opgelost. Geen knulligevermommingen of vervormde stemmen, zoals dat op televisie de gewoonte is. De interviewers laten de camera rusten op een meisje dat wel in beeld wilde, en dat al eerder haar ervaringen vertelde. Terwijl we naast haar de stem horen van de onzichtbare getuige, duikt het meisje giechelend en griezelend in elkaar. De getuige is gauw klaar. Hij zegt dat hij zich rotgeschrokken is, en dat hij zoiets nooit meer wil meemaken.
De andere geïnterviewden hebben voornamelijk geluiden gehoord, op zolder. In de kamer waar nooit iemand kwam. Alleen de huidige bewoner van het huis weet van niks. Met een ironische glimlach laat hij de interviewers de trap zien. Hier hebben ze dus een man gezien, twintig of dertig jaar geleden. Hij heeft wel een verklaring voor het fenomeen. 'Er is waarschijnlijk iets gebeurd in die kamer, iets gewoons. Een kind dat gestorven is, of zoiets. En toen wilde de moeder daar niet meer komen.’
Deze uitspraak doet de man aan het begin van het filmpje. In de getuigenissen die volgen, lijkt de man met de bolhoed centraal te staan. Maar langzamerhand komt er een andere figuur uit naar voren. Een meisje van twaalf jaar. Eerst wordt zij als getuige opgevoerd door haar oom. Die vertelt dat dit meisje, dat opgroeide met de verhalen over de man met de bolhoed, op een zondagmiddag met een eigen verhaal kwam. Ze beweerde zojuist de geest te hebben gezien. We horen de 'nanny’ van het meisje over haar vertellen. Vaag ontstaat er een beeld van dit meisje. Pas tegen het einde van het filmpje blijkt dat zij is gestorven toen ze twaalf jaar oud was. Door een trap van een paard. Ghost Story eindigt met de nanny die een foto ophoudt van het meisje. Die foto zien we niet van dichtbij. Het meisje is de eigenlijke geest die in dit filmpje wordt opgeroepen. Dan begint het filmpje weer overnieuw, met de nuchtere man die denkt dat er iets 'gewoons’ is gebeurd in het huis. Hij is de enige die naast de waarheid zit.