De man met de schoen

Johannesburg - Op de voorpagina van het dagblad The Star stond vorige week een foto van een getergde, rennende zwarte man met een schoen in zijn hand. Hij werd belaagd door drie politieagenten. Volgens het onderschrift ging het om ‘een buitenlander die door het politiecordon trachtte te breken’. Het leek op een real life-rugbywedstrijd. Vooral die schoen, een zwarte instapper, maakte het plaatje fascinerend. Alsof de getergde man met die schoen een try wilde drukken.

De arrestatie van deze ‘buitenlander’ vond plaats in Hillbrow, de flatjungle net buiten de binnenstad van Johannesburg, die bekendstaat als poel des verderfs, verzamelplek voor prostituees, straatkinderen, illegalen en drugshandelaren. Hier ligt het huisvuil hoog opgestapeld en zijn hele gebouwen ‘gekidnapt’, dat wil zeggen: ingenomen door criminelen die de bewoners nu huur aan hen laten betalen in plaats van aan de huiseigenaar. Dat Hillbrow tegelijkertijd een heel levendige pan-Afrikaanse wijk is waar mensen wonen en hun kinderen naar school sturen, wordt er nooit bij verteld.
De chaos van Hillbrow geeft al heel lang inspiratie aan liedjesschrijvers en film- en documentairemakers. Johannes Kerkorrel zong begin jaren tachtig het naïeve Gee jou hart vir Hillbrow. De Britse televisiemaker Louis Theroux woonde er voor zijn documentaire Law and Disorder een ontruiming van een hijacked building bij, overigens niet door de politie maar door het beveiligingsbedrijf Bad Boyz. En de bikkelharde Zuid-Afrikaanse gangsterfilm Jerusalema speelt zich voor een belangrijk deel in ‘the Brow’ af.
De politie-invasie in Hillbrow (er deden bijna duizend agenten aan mee) vond plaats onder de naam Operation Duty Calls. Niet alleen Hillbrow was het doelwit, ook zijn Pretoriaanse evenknie, Sunnyside, en de zwarte township Tembisa. De actie, die zelfs door de nationale politiecommissaris en minister van Veiligheid werd bijgewoond, was goed getimed. Want volgens een recent nieuwsbericht is maar liefst twintig procent van de Johannesburg Metro Police Department corrupt. Bovendien staan de feestdagen en zomervakantie hier voor de deur, hetgeen altijd gepaard gaat met een piek in de criminaliteit (ook gangsters willen een kerstgratificatie). Dus met wat tactische acties poogde de politie om weer wat goodwill te kweken.
Of het iets helpt is een tweede. Volgens mensenrechtenorganisaties was het ‘een mediacircus’ en richtte de politie zich vooral op illegale Zimbabwanen die in de gekidnapte flats verbleven. En het zijn nou net die Zimbabwanen die van het ministerie van Binnenlandse Zaken tot het eind van het jaar de gelegenheid hebben gekregen om een tijdelijke verblijfsvergunning aan te vragen. Het machtsvertoon van de politie zet de wankele gemeenschappen in een wankele buurt volledig op hun kop en creëert alleen maar extra problemen, aldus de mensenrechtenactivisten.
Waarschijnlijk hebben ze gelijk. Maar dat van die schoen blijft knagen. Een prachtige metafoor. Maar voor wat?