Grensconflict in Amsterdam-West

De Marokkanenstrook

Ahmed Marcouch verklaart een ‘bloeiende moslimgemeenschap’ te willen in het nieuwe superstadsdeel Nieuw West. Hij wil bovendien de ‘Marokkanenstrook’ erbij tussen de spoorlijn en de A10. PvdA Amsterdam is hierover verdeeld. Op 10 juni beslist de gemeenteraad.

DE GEMEENTE Amsterdam buigt zich over de herindeling van de stadsdelen. Dat is goeddeels een intern bestuurlijk verhaal. Maar de gevolgen ervan kunnen groot zijn. Zo kan het tot een harde grens komen, bij de westelijke rondweg A10. Een grens tussen een blank, rijk deel en een arm, voornamelijk islamitisch deel. In verband hiermee zag stadsdeelvoorzitter Marcouch kansen voor de door hem gewenste ‘bloeiende moslimgemeenschap’. Het resultaat zal nog verder toenemende segregatie zijn. Iets wat velen bij de PVDA niet willen.
De discussie over de herindeling gaat over een gebied dat al vaak landelijke aandacht kreeg. Een strook in Amsterdam-West, oostelijk afgesloten door de A10, westelijk door een spoordijk. In die strook liggen de drie meest problematische buurten van de stad: de Kolenkitbuurt, de slechtste Vogelaarwijk van Nederland, het Overtoomse Veld, rondom het beruchte August Allebéplein, waar Marcouch de scepter zwaait, en de ook geteisterde Delflandpleinbuurt. Neem een gemiddeld televisie-item over problemen met Marokkanen, over de islam, over stedelijke armoede, en de kans is groot dat het in deze strook gedraaid is, het Amsterdamse brandpunt van het multiculturele drama.
In gemeenterapporten valt te lezen dat in de strook het grootste deel van de bevolking, tussen de tachtig en 86 procent, van allochtone afkomst is. De Marokkanen vormen de grootste groep. Het overgrote deel van het woningbestand is sociale huur. Er staan flats uit de jaren vijftig, door kinderrijke gezinnen bewoond. De meest gehoorde klachten van de bewoners zijn vuil op straat, overlast van duiven en ratten, gebrek aan medische voorzieningen, vernielingen, geweld, ongewenst gedrag (schreeuwen, beledigingen) en hanggroepen.
Als je van noord naar zuid door de strook fietst, vanuit het bedrijvencentrum Teleport Sloterdijk, kom je na een sportveld direct de Kolenkitbuurt binnen, met die typische flatjes. Op straat groepen allochtone kinderen. Vrouwen met hoofddoekjes, sommigen van boven tot onder in zwart textiel verpakt. Schotels. Op de hoeken groepjes schreeuwende Marokkanen in trainingspak, de koppen opgeschoren.
Wat ook opvalt zijn de bouwactiviteiten. Bij de metrostations verrijzen moderne woonblokken. Her en der zijn rijen flats met de grond gelijk gemaakt. Daar zijn nu zandvlakten. Tussendoor liggen ook grote sportvelden, bedrijventerreinen, een ziekenhuis, een garage voor de stadsbussen. De strook is een gebied zonder samenhang. Er zijn torenflats, gloednieuwe bedrijven, parkachtige stukken en het gebied wordt ruw doorsneden door doorgangswegen.

HET AMSTERDAMSE gemeentebestuur heeft het plan van de commissie-Mertens aangenomen, dat voorziet in halvering van het aantal stadsdelen. De huidige stadsdelen lijken een maatje te klein voor veiligheidshandhaving. Zo vertelt Jasper Tuijnman, woordvoerder van de bewoners van de Kolenkitbuurt, die onder het stadsdeel Bos en Lommer valt: ‘Bij het metrostation hadden we een groep Marokkaanse hangjongeren. Die groeide uit tot zo’n dertig man. Mensen liepen liever een stukje om, vooral mensen die voor hun werk in uniform liepen – en dat werkte als een rode lap op een stier. Het werd echt gevaarlijk toen nota bene een Marokkaans meisje met een hoofddoek door hen bont en blauw was geslagen. We zijn naar het stadsdeelbestuur gegaan: “Waarom breng je de hele club niet naar het bureau met drie ME-busjes?” Maar daar kon het bestuur niet zelf over beslissen. Ze hadden er bovendien de medewerking van een zwaar onderbemande politiemacht voor nodig. Uiteindelijk hebben we als bewoners voor elkaar gekregen dat, met medewerking van het bestuur, een particuliere Marokkaanse beveiliger, Bensallam, werd ingeschakeld die die jongens ook begeleidt. Dat hielp.’
Aan de westkant van de stad zijn in het plan van Mertens twee superstadsdelen bedacht: West en Nieuw West. De grens ertussen wordt gevormd door de A10. In het noorden zal de Kolenkitbuurt, die nu nog onder Bos en Lommer valt, afgesneden worden en onder Nieuw West gaan vallen. Het zuidelijker gelegen Overtoomse Veld en Delflandplein horen nu nog bij het stadsdeel Slotervaart, dat samen met de stadsdelen Osdorp en Geuzenveld zal opgaan in Nieuw West. Tenzij de gemeenteraad anders beslist.
Een bijzondere rol is daarbij weggelegd voor Ahmed Marcouch. Hij wil dat de strook bij Nieuw West blijft. In bestuurskringen weet men dat Marcouch de koning van Nieuw West wil worden. Hij heeft zelfs onlangs een appartement gekocht in het Overtoomse Veld. Om in Nieuw West verkiesbaar te kunnen zijn, zo vertelt men.
De ambities van Marcouch gaan verder dan alleen het bestuurlijke domein. Zijn interne notitie, tegen zijn bedoeling naar buiten gebracht, dat het nieuwe stadsdeel een ‘bloeiende moslimgemeenschap’ moet worden, maakte veel los bij de PVDA Amsterdam. Erwin Spijker, PVDA-fractievoorzitter in Osdorp: ‘Met de ambities van Marcouch zal de segregatie in Amsterdam alleen nog maar verder toenemen. Marcouch benoemt de problemen op Wilders-achtige wijze. Hij heeft het over “de Marokkanen”, waar wij het over “de Osdorpers” hebben. Zijn aanpak wordt onder zijn achterban helemaal niet gewaardeerd. Ook in Geuzenveld zijn ze bang voor de aardverschuiving die Marcouch teweeg kan brengen door het telkens over “Marokkanen” te hebben. Natuurlijk zijn we jaloers op de pr van Marcouch. Onze opbouwmethode in Osdorp werkt goed, dat wordt in bestuurlijke kringen ook opgemerkt. Maar dat is natuurlijk niet zo spectaculair voor de media. Goed nieuws is geen nieuws.’
Jasper Tuijnman, de woordvoerder uit de Kolenkitbuurt: ‘Marokkanen hebben in steeds grotere mate niets met die uitspraken van Marcouch. Marcouch spreekt met twee tongen, is wat je veel hoort. Tegen Turken zegt hij bijvoorbeeld andere dingen dan tegen Marokkanen. Ik denk dat zijn aanpak gettovorming gaat veroorzaken. De voorstellen die hij onlangs deed om een homobar in Slotervaart te maken, vond ik werkelijk belachelijk. Ik ben zelf homo, maar ik zal het wel uit mijn hoofd laten om in een homobar in Slotervaart te gaan zitten, met de agressie die dat zou kunnen uitlokken.’
Clyde Moerlie is raadslid in Slotervaart. Hij stapte met twee andere raadsleden uit de PVDA-fractie, toen Marcouch het plan lanceerde om islamonderwijs op de openbare scholen te geven. Moerlie: ‘Toen Marcouch begon over die bloeiende moslimgemeenschap in Nieuw West zei men in de buurt: “Is die man gek geworden?” Hij wil in Nieuw West een zuil creëren, wat je had in de jaren vijftig, zestig. Op die manier wordt het een probleemstadsdeel. Dat past precies in de wijze waarop de PVDA in Amsterdam de macht wil houden, via etnische enclaves. In de Bijlmer met de Surinamers, in Nieuw West met de Marokkanen. Daarom wil Marcouch die strook. Daar zit veel kiezerspotentieel. De segregatie waar de PVDA op uit is, is precies wat we niet nodig hebben in Amsterdam.’
Bianca Driesen, PVDA-raadslid van stadsdeel De Baarsjes, is voorzichtiger: ‘Als Marcouch het heeft over een bloeiende moslimgemeenschap zijn dat zijn woorden. Ik zou bij een stadsdeel liever de diversiteit benadrukken. Dat doen we in De Baarsjes ook. In heel Amsterdam wordt hard gewerkt aan een betere verdeling van de sociale huurwoningen en koopwoningen. Voor ons als PVDA is dat juist belangrijk, dat de mix goed is.’

MAAR MET de A10 als harde grens tussen de superstadsdelen West en Nieuw West zal zo’n vorming van een mix niet bevorderd worden. Integendeel. Erwin Spijker, architect en fractievoorzitter van de PVDA in stadsdeel Osdorp: ‘Als ik het heel hard zeg: buiten de A10 kan het zwart worden, binnen de A10 wit. Buiten de Ring schommelt de gemiddelde huizenprijs tussen de tweeduizend euro en 2300 euro per vierkante meter. Direct aan de andere kant van de Ring, in stadsdeel De Baarsjes, ligt de prijs per vierkante meter nu al zo’n duizend tot 1500 euro hoger.’
Bianca Driesen: ‘In De Baarsjes heeft veryupping plaatsgevonden. Er zijn veel starters gekomen. Het zijn relatief kleine woningen, maar wel met een buiten. We hebben aangestuurd op splitsen om huurwoningen om te zetten in koop. De wijk is veranderd. De problemen op het Mercatorplein zijn bijvoorbeeld verdwenen. De buurt is veiliger geworden.’
Jeroen Broeders, stadsdeelvoorzitter van Bos en Lommer: ‘De A10 is een grote barrière. West binnen de Ring is rijker en witter geworden, ook in ons stadsdeel. We hebben de A10 voor een deel overbrugd, nog steeds een gouden greep. Er is in Amsterdam een go west-beweging gaande, ook vanuit trendy gebieden als Westerpark. De kunst is om dat te laten doorrollen. Ik denk dat de spoordijk gemakkelijker te overbruggen zou zijn dan de A10, dus ben ik er, zeg maar als burger, wel voor dat de grens tussen West en Nieuw West bij de spoorlijn komt, en niet bij de A10.’
Hoe zal de beslissing in de gemeenteraad vallen? Off the record vertellen bestuurders en politici dat van de 27 leden tellende PVDA-fractie in de gemeenteraad er zes voor de grens bij de A10 zijn, zeven voor de grens bij de spoorlijn en van de rest is het nog niet bekend. Het kan nog alle kanten uit. Wel is de kans groot dat de Kolenkitbuurt toch bij het nieuwe stadsdeel West zal komen en niet, zoals gepland, bij het Nieuw West van Marcouch. Jasper Tuijnman, van de bewoners in de Kolenkit: ‘Nu lijkt het erop dat zowel de PVDA als de VVD een draai heeft gemaakt. Ik schat de kans dat de Kolenkit niet bij Nieuw West komt op tachtig procent.’ Jeroen Broeders, de stadsdeelvoorzitter van Bos en Lommer: ‘De PVDA zei dat ze ernstig overwoog de Kolenkitbuurt bij West binnen de Ring onder te brengen. De VVD schaarde zich aanvankelijk achter b. en w. maar lijkt nu te twijfelen. De SP wil zo veel mogelijk de oude grenzen handhaven en voor de nieuwe stadsdelen geen oude grenzen opknippen. CDA en D66 lijken nog te worstelen.’
En wat als de gemeenteraad toch besluit om van de A10 de harde grens te maken tussen een blank Amsterdam binnen de Ring en een zwart deel erbuiten? Jasper Tuijnman: ‘Als de Kolenkit bij Nieuw West komt, zullen de meeste mensen het gevoel hebben terug te moeten naar af, de tijd voordat de sanering van de buurt werd ingezet. Veel mensen hebben inmiddels hun weggetjes naar het stadsdeelkantoor gevonden. In de Kolenkit wonen ook huizenbezitters. Als de buurt bij Nieuw West komt, bestaat de kans dat de huizen in prijs zakken. In een nieuwbouwproject als Scala zou er zomaar 25 procent van de prijs af kunnen gaan.’
Het gaat voor veel Amsterdammers dus nog een spannende datum worden, 10 juni.