Televisie

De moskeegrond

TELEVISIE Documentaires

Het seizoen mag afgelopen heten, nog steeds gaan er documentaires in première. Neem TijnTino van Carina Ellemers. In de trein naar Schiphol raakt Tijn van Dijk, recent afgestudeerd fotograaf, aan de praat met Rijnmondse dames en vertelt dat hij in Indonesië op zoek gaat naar zijn biologische moeder. Of hij Spoorloos al geprobeerd heeft? Dat heeft hij, vergeefs. Dan bekennen ze dat ze hem ook wel hadden willen adopteren: ‘Je hebt een lief gezicht.’ Dat is ontroerend en pijnlijk, omdat hij net afscheid heeft genomen van zijn Hollandse moeder, bewerend dat een adoptie is afgerond bij het bereiken van volwassenheid. Die sputtert tegen, zegt dat het met kinderen nooit klaar is, dat hij helemaal in het gezin was opgenomen, maar hij geeft geen sjoege. Zelfs niet als ze half vragend zegt: ‘Je hebt het niet slecht gehad.’ In Indonesië heeft hij een dubbel project: naast de moederzoektocht maakt hij gezinsportretten om te onderzoeken hoe zijn leven zonder adoptie zou zijn geweest en om iets te vinden van wat hij pijnlijk mist: familie op basis van biologie en cultuur. Prachtige foto’s zijn het.
De jongen leeft zijn eigen Spoorloos, net zoals de regisseur een Spoorloos maakt, maar dan van superieur niveau – alleen verklaarbaar uit een diepe vertrouwensband tussen filmer en object. Al zoekend wordt Tijn Tino Djumini; wordt moslim (niet op de zelotenmanier van poldermoslima’s maar als consequentie van het bevechten van een identiteit, het horen bij een gemeen-schap); vindt de gezochte, van wie hij zich weer afkeert als ‘de vrouw die zich mijn moeder noemt’; trouwt en krijgt een zoontje, waarmee hij zijn diepste verlangen vervult: een bloedverwant. Zijn adoptiemoeder sterft in zijn derde jaar in het beloofde land. Ze hebben elkaar niet meer gezien. Ellemers stelt en be-antwoordt geen vragen die de kijker uiteraard wél bestormen. Ze tóónt en laat hersens malen. Een indrukwekkend document over een jonge man die vriendelijk lachend radicale keuzes maakt waarvan de sporen in Nederland diep moeten zijn. Een argument in het adoptiedebat.
De moeite waard ook een tweeluik van Human en Ikon: Profiel van Haci Karacaer; en Aya SofiaAmsterdam. De we-reld van Milli Görüs dus en de tragische soap rond hun gedroomde megamoskee in Hollandse baksteen. Bij de plechtige proclamatie van dat gebouw door Donner vloeiden blijdschapstranen van Karacaer en Fatih Dag, de huidige voorzitter van het moskeebestuur en hoofdpersoon in Aya Sophia. Menige frustratietraan moet gevolgd zijn, al dan niet op die enorme lege plek in De Baarsjes – in beide documentaires de plaats waar de hoofdpersonen hun gemoed luchten. Karacaer ontmoeten we ook in Aya Sophia, op bezoek bij de familie Dag. Een geweldige scène dankzij die zieke patriarch die beschrijft hoe hij in zijn kist in de staart van het vliegtuig onder de wc’s naar Turkije zal vliegen om begraven te worden. De familiescènes zijn trouwens geweldig. De politieke, religieuze en financiële machinaties rond de beoogde bouw blijven ondanks vakwerk van de maker toch in nevelen hangen. Waarom zit Kabaktepe, ex-directeur, niet in de bajes als hij de moskeegrond voor eigen gewin heeft verkocht? Geen van beide programma’s wijdt bovendien een woord aan het ‘islamitisch’ piramideschandaal dat in de oude moskee bloeide. Maar van harte aanbevolen.
WALTER VAN DER KOOI
Carina Ellemers, Tijn… Tino. Donderdag 31 mei, 22.50 uur, Nederland 2. HollandDoc. Human. Jack Janssen, Aya Sophia: Moskee in het Westen. Maandag 4 juni, 22.50 uur, Nederland 2. Ikon. Dorothée Forma, Profiel Haci Karacaer. Human. www.uitzendinggemist.nl