De motieven van IS

Kort gezegd: IS moet de wereld uit. Maar hoe?

Deze week is het dertien jaar geleden dat de torens van het WTC in New York door handlangers van de terroristische organisatie al-Qaeda werden vernietigd. Een paar dagen geleden heeft president Obama een rede gehouden waarin hij uitlegde wat Amerika en zijn bondgenoten zullen ondernemen om de terroristen van IS, de Islamitische Staat die een wereldkalifaat wil stichten, te verslaan. Obama bin Laden is dood, al-Qaeda roert zich nog wel maar heeft veel aan kracht verloren. In plaats daarvan heeft IS zich binnen een paar maanden tot wereldschrik ontwikkeld. Wat gaan we nu ondernemen? Boots on the ground, een inzet van landstrijdkrachten is na de jarenlange ervaring die we daarmee in Afghanistan en Irak hebben opgedaan, uitgesloten. Opnieuw zal de oorlog voornamelijk uit de lucht worden gevoerd.

Waarom geen landoorlog meer? Misschien wel omdat die zich in het Midden-Oosten tot een perpetuum mobile van de krijgsverrichtingen had ontwikkeld. Ik citeer de Amerikaanse columnist William Pfaff nog eens. Kort na 9/11 schreef hij: ‘Zolang het conflict tussen Israël en Palestina niet is opgelost, is het een illusie te denken dat er een duurzame vrede tussen de Arabische wereld en het Westen kan bestaan.’ Als reactie op de overval van 9/11 begon president George W. Bush de oorlog tegen Afghanistan, met de bedoeling Osama bin Laden te doden. De terrorist was onvindbaar, de oorlog daar werd niet afgemaakt en Bush begon een nieuwe, tegen het Irak van Saddam Hoessein.

Het begon met veel geweld uit de lucht, de operatie Shock and Awe, en daarna kwam de landoorlog. Volgens de beste tellingen heeft die door de jaren heen ruim een miljoen Irakezen het leven gekost terwijl er 4,1 miljoen ontheemd zijn. Ook zijn 4155 Amerikanen gesneuveld. Bush en zijn gezelschap van neoconservatieven hadden het beste met de Irakezen voor: ze wilden het land democratiseren, als voorbeeld voor het hele Midden-Oosten, zoals de nationale veiligheidsadviseur Condoleezza Rice verzekerde.

In de oorlog werden door de Amerikanen natuurlijk ook krijgsgevangenen gemaakt. Die waren niet allemaal even meegaand. De lastigsten werden opgesloten in de speciale gevangenis Abu Ghraib. De behandeling daar was niet zachtzinnig. In 2004 publiceerde het Amerikaanse televisiestation CBS beelden van mishandelingen en regelrechte martelingen. Daarna kwam het schandaal van Guantánamo Bay, de Amerikaanse gevangenis op Cuba. Ook daar een staalkaart van gruwelen. Deze gevangenis bestaat nog.

Is het een wonder dat na al die ervaringen niet alleen Amerika maar het hele Westen door de volken in het Midden-Oosten met het diepste wantrouwen wordt bekeken? IS maakt zich schuldig aan gruwelen, daar zijn we het in het Westen over eens. Het is van levensbelang dat er een eind wordt gemaakt aan het bestaan van dit terroristisch wereldkalifaat in wording. Maar er zijn historische omstandigheden waardoor deze schokkende wreedheid verklaarbaar wordt.

Zo heeft Amerika met Abu Ghraib en Guantánamo Bay bewezen dat het geen schone handen heeft. De toepassing van de doodstraf in sommige Amerikaanse staten kunnen we trouwens op zichzelf beschouwen als een misdaad tegen de menselijkheid. Dat zou voor de terroristen van IS een rechtvaardiging kunnen zijn om zich te revancheren. Als we het strikt objectief bekijken, de westerse praktijk van deze eeuw in Irak in aanmerking nemen, is het niet zo verwonderlijk dat er een partij is ontstaan die zich tegen onze gewapende aanwezigheid verzet.

Maar ik geef het toe, dit zijn geen argumenten die van invloed zijn op de strategie van vandaag en morgen. Binnen een paar maanden heeft het fundamentalistische IS zich tot een ernstige internationale bedreiging ontwikkeld. De Koerden en Jezidi’s worden als vijanden beschouwd. Ongetwijfeld heeft IS zijn eigen opvattingen over de olie-export en spelen de fundamentalisten een rol in de Syrische chaos.

Dan is het niet de vraag of ze wegens recente westerse misdaden recht van spreken hebben. Kort gezegd: IS moet de wereld uit. Maar hoe? Als een landoorlog voor de Amerikaanse publieke opinie onaanvaardbaar is geworden en ook de strategen door de ervaringen van deze eeuw onoverkomelijke bezwaren hebben gekregen, dan is een luchtoorlog de enige optie voor het Westen. Dat worden veel drones, denk ik. Het werk op de grond wordt aan de bondgenoten onder de plaatselijke bevolking overgelaten. Er is een coalitie gevormd waarvoor Nederland, tot grote Haagse boosheid, niet is uitgenodigd.

Nog drie jaar oorlog tegen IS, gelooft Obama. Toen we in 2003 tegen Irak begonnen, leek het probleem na een paar maanden opgelost. De vijand van nu is een andere, een groeiende macht, overtuigd van zijn zaak. Krijg je die met bommen op de knieën? Over drie jaar weten we het, hopen we nu.