De Mussolini in de Italianen

Rome – Het begin van de film Sono tornato (‘Ik ben terug’) is Benito Mussolini die uit het heelal komt vallen en zich achter een steen op het Piazza Vittorio in Rome van het touw om zijn voeten ontdoet. Het laatste beeld van de Duce op het Italiaanse netvlies is de dictator bungelend aan zijn voeten op het Piazzale Loreto in Milaan, 28 april 1945. Kort ervoor was hij gefusilleerd door het Italiaanse verzetsgerecht samen met zijn minnares Claretta Petacci. En dat touw zit nog steeds om zijn voeten als Mussolini anno 2017 terugvalt op aarde. Een vermakelijke gimmick.

In het vermakelijke zit hem ook direct het probleem van deze Italiaanse remake van Er ist wieder da uit 2015, waarin Hitler terugkeert in een hedendaags Berlijn. Net als het Duitse origineel gaat Sono tornato over het Italië en de Italianen van nu. ‘Italianen!’ roept Mussolini in een microfoon uit het fascistische tijdperk die speciaal voor hem in de tv-studio is geplaatst. ‘Jullie waren een volk van analfabeten. Ik keer terug na tachtig jaar en jullie zijn nog steeds een volk van analfabeten!’ Het klapvee in de studio is doodstil en kijkt onzeker naar de buurman.

Twee dagen nadat de film in Italië uitkwam, schoot een aanhanger van de xenofobe Lega Nord in Macerata op zes immigranten uit Afrika vanuit het raampje van zijn zwarte Alfa Romeo. De man die ‘psychische problemen’ zou hebben had een wapenvergunning en de vraag is hoe dit kan. De zes gewonden waren bedoeld als vergeldingsactie voor een gruwelijke moord op een achttienjarig Italiaans meisje door een Nigeriaanse drugsdealer, die haar lichaam in stukken had gehakt en in twee trolleys had gepropt. Een Nigeriaan zonder kans op de door hem aangevraagde vluchtelingenstatus, die desalniettemin in een luxe-residence in Macerata woonde en vanuit daar zijn handel dreef.

De sfeer in Italië is na deze ‘delicten van Macerata’ op zijn zachtst gezegd weinig vermakelijk. De toon van de verkiezingscampagne (Italië gaat op 4 maart naar de stembus) is aanzienlijk verhard. Het rechtse paard van Troje, Silvio Berlusconi, belooft nu dat hij ‘minstens zeshonderdduizend clandestiene Afrikanen linea recta zal terugsturen naar het land van herkomst’. Berlusconi is niet eens kandidaat, maar dat lijken de meeste Italianen niet door te hebben. Net zoals ze in de film niet door lijken te hebben dat het gevaar niet schuilt in Mussolini, maar in il Mussolini che vive in noi (de Mussolini die in ons zit).