De nacht dat Lenin viel in Oekraïne

Dnipro – ‘Daar stond Lenin.’ Nina Jelojeva wijst naar de plek waar ooit het standbeeld van de grote revolutionair stond, in het centrum van Dnipro. Momenteel ligt er een ijsbaantje. ‘Ik weet nog hoe we hem sloopten… Het duurde tot twee uur ’s nachts. Mijn zoon deed mee en ik was zo bezorgd.’ De gepensioneerde kinderarts beschrijft hoe demonstranten van Euromajdan het monument zes uur lang met touwen te lijf gingen – tevergeefs. Pas toen ze een van zijn benen met een slijptol doorzaagden gaf Lenin zich ten slotte gewonnen.

Het was de nacht van 21 op 22 februari 2014. Terwijl de activisten in Dnipro worstelden met Lenin vochten die in de hoofdstad Kiev een veldslag uit tegen de militaire politie van president Janoekovitsj. Toen ’s ochtends de rook optrok bleek dat Janoekovitsj in een helikopter op de vlucht was geslagen. De revolutie was een feit.

De Leninopad – of Leninval – was een van de meest iconische beelden van Euromajdan. De protesten begonnen toen Janoekovitsj onder Russische druk last minute afzag van een associatieverdrag met de EU, maar gingen al snel over veel meer: corruptie, willekeur, de wreedheid van de staat. Euromajdan was een afrekening met het verleden, uitgeleefd op de grondlegger van de Sovjet-Unie.

Vijf jaar later staat er in Oekraïne geen Lenin meer overeind. Onder de noemer decommunisatie heeft de nieuwe president, Petro Porosjenko, alle sovjetsymboliek uit het straatbeeld laten verwijderen: hamer-en-sikkels, in brons gegoten politbureauleden, keramieken van juichende arbeiders, et cetera. Ook toponiemen moesten eraan geloven. Zo verloor Dnipro, dat negentig jaar lang Dnipropetrovsk heette, zijn laatste twee lettergrepen; naamgever Petrovsky was immers een bolsjewiek. Driehonderd straten in de stad zijn van naam veranderd: de Karl Marxlaan heet nu naar een Oekraïense historicus, de Oktoberstraat naar een kunstschilderes.

Was de afrekening met het verleden niet al te radicaal? Jelojeva vindt van niet: ‘Toen ik jong was, in de Sovjet-Unie, geloofde ik oprecht in al die leugens. Ik vond dat we in het beste land ter wereld leefden. Nu pas begrijp ik wat voor een gesloten, bezopen land het was. Sorry voor mijn taalgebruik.’ Eén monument in Dnipro heeft de decommunisatie overleefd: een bas-reliëf van secretaris-generaal Leonid Brezjnev, die hier zijn politieke carrière begon. Over het hoofd gezien? Of is men stiekem nog trots op de succesvolle stadsgenoot? Als ik Jelojeva het vraag schrikt ze: ‘Brezjnev? Waar? Ah, dat heb ik gezien ja. Weet je, daar besteed ik geen aandacht aan.’