De nederbalkan

IEDEREEN die in 1981 en 1983 heeft meegelopen in de massale anti-kruisrakettendemonstraties in Amsterdam en Den Haag, zal zich de afgelopen maanden hebben verbaasd over de wonderlijke capriolen van Mient-Jan Faber, secretaris van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en indertijd de felste bestrijder van de plaatsing van Navo-kruisraketten in Nederland. Met zijn kruistocht tegen de raketten bracht Faber 21 november 1981 maar liefst een half miljoen mensen op de been - een ongekende prestatie waar tot diep in het Pentagon met angst en beven op werd gereageerd.

Maar niemand maakte Dylans adagium van de veranderende tijden meer waar dan dezelfde Faber, toen hij zich in de hitte van het ontluikende conflict op de Balkan tot schrik van menigeen opstelde als pleitbezorger van het gebruik van diezelfde kruisraketten. Volgens de voormalige vredesapostel was geweld het enige nog resterende middel in het bezweren van het Groot-Servische gevaar op de Balkan. ‘Laten we opstaan uit de machteloosheid die onze hypocrisie zo kenmerkt’, aldus Faber op 7 oktober 1998 in de Groene Amsterdammer, verwikkeld in een debat met Clingendaels Rob de Wijk over de toen al woedende crisis rond Kosovo. Faber betoonde zich een warm voorstander van bombardementen. 'Je kunt stellen dat we met een geweldige ethische crisis te maken hebben’, zei hij. 'Daar moeten we uit zien te geraken. Bombarderen dus.’ Een kordate uitspraak die een half jaar later al even kordaat in realiteit werd omgezet door Fabers vroegere favoriete bête noire de Navo. Nog voordat de grootschalige bombardementen op Belgrado begonnen, meldde het Amerikaanse leger al dat de voorraad kruisraketten er goeddeels doorheen was geschoten en dat er snel nieuwe orders moesten worden geplaatst om de verdubbelde oorlogsijver bij te kunnen houden. Maar de Navo zal dat inmiddels weer zonder de zegen van het IKV moeten doen. Want het grote nieuws van de speciaal aan de oorlog op de Balkan gewijde bijeenkomst van GroenLinks, afgelopen zaterdag in de Utrechtse discotheek Seven, was dat Mient-Jan Faber weer honderdtachtig graden is gezwenkt als het om de bommen op de Balkan gaat. Faber riep hier juist weer op tot het onmiddellijke stopzetten van de kruisrakettenregen. DE NACHT voorafgaande aan de partijbijeenkomst waren de eerste bommen in het centrum van Belgrado gevallen, onder meer op het ministerie van Binnenlandse Zaken, op tweehonderd meter van een ziekenhuis met kraamkliniek gelegen. Op basis van een telefonische marathon door de Balkan schilderde Faber het menselijke inferno dat zich de dagen daarna inderdaad aan alle tv-kijkers van de wereld zou openbaren. Op doffe toon, duidelijk aangeslagen, maakte Faber de zaal deelgenoot van de informatie die hij de voorafgaande uren van Joegoslavische vrienden had gekregen uit Servië, Albanië en Kosovo. De Navo-bombardementen, zo constateerde hij, hadden precies het tegendeel bereikt van het gestelde doel, te weten het tegengaan van de 'etnische zuivering’ van Kosovo. De Albanese enclave van de Joegoslavische federatie raakte juist als gevolg van de bombardementen in ras tempo ontvolkt. 'De Kosovaarse Albanezen vluchten alle kanten op, ook naar Servië. Ze zijn zowel op de vlucht voor de Servische zuiveraars in Kosovo als voor de bommen van de Navo.’ 'Het is de Navo die ons van huis verdrijft’, citeerde Faber een Albanese journalist uit Kosovo, een persoonlijke vriend van hem. Het catastrofale politieke landschap van de Balkan overziend stelde Faber dat de bombardementen het beste meteen maar moesten worden gestaakt. Ook het sturen van grondtroepen naar Kosovo, zoals GroenLinks nog steeds bepleitte, had volgens hem 'al geen zin meer’. 'De Navo heeft een diepe, diepe nederlaag geleden, zowel politiek, militair als moreel’, zo vervolgde Faber. 'De etnische zuivering van Kosovo is mede door toedoen van de Navo nu al geschied. In Kosovo vallen geen Albanezen meer te helpen. Wij hier in het Westen zijn bezig met een achterhoedediscussie. De slag om Kosovo is verloren. Nu de Navo militair is vastgelopen zijn we in een hopeloze toestand geraakt. Milosevic heeft zijn machtsbasis juist versterkt. Een internationaal conflict dreigt. Zelfs het contact met de Servische oppositie en de vredesgroeperingen aldaar is nu weggevallen,’ HET WAS kortom niet de boodschap waar Paul Rosenmöller en de zijnen op hadden zitten te wachten in hun desperate poging om de interne onrust die binnen GroenLinks is uitgebroken te pacificeren. Sinds Rosenmöllers fractiegenoten Farah Karimi en Ineke van Gent verleden week halsoverkop hun aanvankelijke steun aan de Navo introkken, ziet GroenLinks al zijn politieke winst van de afgelopen jaren als zand door de vingers glippen. Niet alleen Belgrado en Kosovo, maar ook het CDA van klein-links ziet zichzelf na anderhalve week Navo-actie in puin liggen. De spectaculaire tournure van Faber en het IKV maakte de legitimiteitsbasis van het unverfroren pro-bommenstandpunt van de GroenLinks-fractie weer extra onmogelijk. Rosenmöller richtte dan ook bepaald geen warmhartige blikken richting Mient-Jan Faber nadat deze de volle zaal had toegesproken over zijn jongste fundamentele wending. Faber maakte zich na zijn rede haastig uit de voeten, en Rosenmöller en zijn secondante in de kamer Marijke Vos zagen zich geconfronteerd met een steeds vijandiger wordende aanhang. Bijgestaan door partijvoorzitter Mirjam de Rijk sprak Rosenmöller over het 'voortschrijdende inzicht’ van Mient-Jan Faber, maar hij weigerde politieke consequenties te trekken uit de toch niet mis te verstane oproep tot het stoppen van de oorlog tegen Milosevic, in Rosenmöllers woorden toch nog steeds 'de allerergste moordenaar’. Waarop de zaal hier en daar opmerkelijk begon te morren en de voorheen zo gevierde leider opeens begon te beschuldigen van 'Navo-geouwehoer’ dan wel 'demagogie’. IN AFWACHTING van een speciale partijraad, waar de kamerfractie van GroenLinks het pro-bommenstandpunt pas echt zal moeten verdedigen, bleek de partij zaterdag op de rand van de totale desintegratie te staan. Vooral representanten van de PSP-bloedgroep weerden zich in schrille bewoordingen tegen de leiding. 'GroenLinks doet mee aan de criminalisering van de internationale politiek’, zo meende een oud-PSP'er. 'Hoe kunnen anti-militaristen nog lid van de partij blijven als die de propaganda van de CIA steunt en er mede voor verantwoordelijk is dat er kruisraketten met napalm worden gegooid? En dan straks ook nog eens een grondoorlog tegen de Serven! Dat is de Oostenrijkers in de Eerste Wereldoorlog en de Duitsers in de Tweede toch ook niet gelukt?’ Bovendien, zo hielden vele sprekers de kamerleden voor, meet de Navo met twee maten: 'Als we het UCK moeten steunen in Kosovo, hadden we Öcalan van de PKK ook niet aan de Turken moeten uitleveren. Trouwens, waarom bombardeert de Navo niet Istanboel om de Koerden te helpen. Anders dan de Kosovaren hebben de Koerden wel degelijk ooit een eigen staat gehad, die komen dus veel meer in aanmerking voor onze steun.’ GroenLinks-Statenlid in Zuid-Holland Hans Feddema sprak van 'een miskleun van jewelste’: 'Het middel is erger dan de kwaal. Het UCK heeft Rambouillet alleen maar gebruikt om luchtsteun van de Navo te krijgen voor haar eigen onafhankelijkheidsstrijd.’ Partijdiva Saar Boerlage van de Amsterdamse gemeenteraad stelde een ultimatum: of GroenLinks spreekt zich voor vrijdag a.s. alsnog uit tegen de bombardementen, of zij stapt uit de partij. Politicoloog Piet Reckman kwam met identieke dreigementen. Tal van minder bekende maar even verontwaardigde kameraden uitten zich in nog schrillere bewoordingen. 'Ik ben van voor de oorlog en wil dat graag zo houden’, riep de vertegenwoordigster van de afdeling Delft. De afdeling-Enschede, de eerste geleding van GroenLinks die zich tegen de Navo-acties uitsprak, eiste nogmaals onmiddellijke stopzetting van de bombardementen, om het op kruisraketten te bezuinigen bedrag te bestemmen voor de verdrukte Kosovaren. 'Laten we Kosovo maar opgeven, zoals Faber heeft gezegd, maar laten we dan wel een financieel plan maken, een soort Marshallhulp, maar dan het Rosenmöller-plan voor Albanië geheten, om van dat land een fantastische plek om te leven te maken’, opperde een dromer bij de microfoon. OOK KREEG Rosenmöller nog het aanbod van een partijgenoot om samen op te fietsen naar de brandhaard op de Balkan om 'iets van betrokkenheid’ duidelijk te maken. Rosenmöller zelf bleef evenwel voorstander van zijn eerder bij Van Aartsen geopperde voorstel om de 12.000 blauwhelmen die de VN in Macedonië heeft gelegerd, in te zetten voor een luchtbrug teneinde de vluchtende mensen in Kosovo een veilig heenkomen te bieden. 'Die macht zou maar een paar kilometer over de grens kunnen opereren’, probeerde hij zijn voorstel nog eens te reanimeren. Het argument dat deze vredesmacht bij zo'n actie waarschijnlijk binnen enkele dagen bij de Serven aan het spit zouden geraken, waardoor een verdere escalatie richting grondoorlog weer een fatale stap dichterbij zou komen, vermocht hem ook nu nog niet te overtuigen. Schamper hoongelach en boegeroep vielen de GroenLinks-leider ten deel. Waarna hij, in een laatste poging te redden wat er te redden viel, besloot met de opmerking dat hij in ieder geval apetrots was op zijn partij, waar toch maar mooi ruimte was voor diverse denkbeelden, en die bovendien als 'eerste Nederlandse politieke partij’ bijeen was gekomen om over de dreigende wereldbrand te confereren. MAAR HELAAS, zelfs dat laatste was niet waar. De eerste bijeenkomst van een Nederlandse politieke partij over de bommen op de Balkan vond namelijk reeds woensdag 31 maart jl. plaats in de Rode Hoed in Amsterdam, onder de vlag van de Socialistische Partij, dat zijn anti-oorlogsstandpunt in de Tweede Kamer beloond zag met een redelijk gevulde zaal, die zich vooral uitputte in adhesiebetuigingen aan het verdrukte Servië. SP-voormannen Jan Marijnissen, Remi Poppe en Harry van Bommel zagen hun partij bij wijze van spreken per minuut groeien. Na een ferme anti-oorlogsspeech van Rode Hoed-directeur Huub Oosterhuis, de bekende psalmist die de laatste tijd sowieso in SP-vaarwater lijkt te zijn beland, groeide de bijeenkomst al snel uit tot een pandemonium, niet in de laatste plaats door de aanwezigheid van tal van representanten van de Joegoslavische gemeenschap in Nederland. 'Als Clinton niet eens zijn eigen familiecrisis kan oplossen, wat heeft hij dan in godsnaam te zoeken op de Balkan?’ werd er geroepen. 'Vredeswerker’ Gerard Schut, verantwoordelijk voor de dagelijkse wake op de Dam ter bezwering van het oorlosgeweld, riep op tot een 'e-mail-bombardement’ op premier Kok (kok@pvda.nl), alsook tot een internationale staking van arbeiders aller landen. Zo ver kwam het vooralsnog niet. Wel instigeerde Marijnissen die avond een petitie tegen de oorlog, die inmiddels werd ondertekend door prominente Nederlanders als Jan Wolkers, Jack Spijkerman, Marcus Bakker, Stella Braam en Harry Sacksioni. Opvallend bij de ondertekenaars is ook Kees Kalkman, die vooral bekendheid geniet als defensiespecialist van GroenLinks. 'We zijn verstrikt in een onbeheersbare keten van actie en reactie, van geweld en nog meer geweld’, aldus Marijnissen in zijn oproep. 'Er dreigt een catastrofale Balkan-brand, die alle kanten kan uitslaan en nog veel meer slachtoffers zal eisen. Wat niemand wil, staat wel te gebeuren.’ Gesteund door een immer groeiende lijst van Bekende Nederlanders roept de SP op tot stopzetting van de bombardementen en een terugtocht van de Servische troepenmachten naar hun kazernes. 'Er moeten nieuwe, open onderhandelingen komen tussen de strijdende partijen. Dan kan een internationale vredesmacht snel naar Kosovo en kunnen de vluchtelingen terug naar huis. Zo lang dat niet geregeld is, moeten de slachtoffers van de oorlog onmiddellijk doeltreffende humanitaire steun krijgen van de internationale gemeenschap.’ 'GroenLinks betaalt een hoge prijs voor zijn droom om na de val van paars een nieuw rood-groen kabinet te fomeren, samen met PvdA en CDA’, zo meent Marijnissen. 'Het pro-Navo-standpunt van Rosenmöller en de zijnen staat niet op zichzelf. Er zijn in de Kamer nog heel wat andere kwesties aan de orde geweest waar je kon zien dat GroenLinks de eigen uitgangspunten verlaat om maar zo dicht mogelijk tegen de PvdA aan te kunnen kruipen.’ DINSDAGAVOND jl. was het dan de beurt aan de PvdA om in conclaaf te gaan over de oorlog. Blijkbaar gealarmeerd door de acute ineenstorting van GroenLinks besloten de sociaal-democraten - al even verdeeld, met Ed. van Thijn, Apostolou en Elske ter Veld mordicus tegen de Navo-bommen - dat in het geheim te doen, in Utrecht. Daarover volgende week meer. De vraag is nu: waar blijft de VVD? De dagelijks groeiende vertwijfeling van Frank de Grave als minister van Defensie rechtvaardigt ook hier een fundamenteel bezinningsproces.