De nieuwste clip van Beyoncé, toneelpoëzie bij De avond, en meer tips van onze critici

Onze critici verzorgen wekelijks een selectie uit het kunstaanbod. Deze week onder meer: toneelpoëzie en theatermagie bij De avond, Amsterdam Art Weekend, Still Life van Uberto Pasolini, en Beyoncé.

Medium still life 2

Toneel – Loek Zonneveld

De avond (English spoken) door Nieuw West

Om meteen een misverstand op te ruimen: de voorstelling De avond (English spoken) gaat niet over Reve’s beroemde boek. Jawel, De avonden komt eventjes voorbij in de tekst van twee van de vier jongens. Gezeten op ouderwetse knalpotbrommertjes zegt de een dat hij bij dat boek in slaap viel, terwijl De avonden voor de ander zijn leven op de kop zette.

De avond is als tekst een episch gedicht in vijf zangen, met een aan de Rolling Stones ontleende proloog (‘I see a red door and I want to paint it painted black’) en een hoopvol bedoelde epiloog. Op het sobere podium staan vier performers, evenveel microfoons, een bank en een platenspeler.

Medium de 20avond 20 english 20spoken  20nieuw 20west 20marien 20jongewaard 20foto 20sofie 20knijff 207

Tot zover de feiten. De rest is toneelpoëzie en theatermagie. Aangezien je bij Rob de Graaf (schrijver) en Marien Jongewaard (concept en regie – beiden oprichters van het producerende Nieuw West) met vragen naar betekenis sowieso aan het verkeerde adres bent, lijkt hier het devies: verstand op nul, zintuigen en andere voelsprieten in de hoogste stand van waakzaamheid. De avond (dat English spoken zet de vertoning op een prettig soort afstand) zou over het pijnlijke afscheid van een jongensjeugd kunnen gaan. Mick Jagger was 23 toen hij Painted Black schreef, de gemiddelde leeftijd van de spelers schommelt rond de 26, áls dit epische gedicht een tijd-van-handeling zou hebben, dan is dat onmiskenbaar 1981, toen de oprichters van Nieuw West allebei eind twintig waren.

We stappen onverschrokken de angstige en verwachtingsvolle zomer van 1981 binnen – geen banen voor jonge mensen, crisis overal, begin van het no-nonsense-tijdvak, neutronenbom en kruisraketten, de wetenschappelijke diagnose van aids – kortom: een klotentijd. De ‘zangen’ in de tekst worden getekend door als koortsgrafieken heen en weer schietende gemoedstoestanden, een reactie op die klotentijd.Het afscheid van het huis van de ouders bijvoorbeeld, een prachtig stille solo van Xander van Vledder. Of: stoer en sterk en dansend de nacht in. Of: zelfportret van de kunstenaar als ex-puber en jongvolwassene: ‘Life is a void – he fills it with his stories’. De finale is zinderend, een geraffineerd uitgevoerde koorzang over waar het heen kan gaan met deze jongens, wat betekent deze drempel, waar staat-ie voor, langzame dood of eindeloze vrijheid?

Medium de 20avond 20 english 20spoken  20nieuw 20west 20marien 20jongewaard 20foto 20sofie 20knijff 2010

Als je het driftig zoeken naar betekenis en logica voor even uit kunt schakelen, dan biedt De avond een sterke reis door tijd en fantasie. Op basis van een goeie tekst, gebracht door vier op de toppen van hun kunnen acterende en taalmuziek makende toneelspelers: Jurriën Remkes, Job Römer, Xander van Vledder en Ruben Brinkman.

De avond (English spoken) speelt nog t/m dit weekend in Theater Frascati in Amsterdam, daarna t/m 20 december te zien in Zwolle, Nijmegen, Den Haag, Leiden, Deventer, Rotterdam, Enschede en Weesp, inlichtingen www.nieuwwest.com

Kunst – Roos van der Lint

RijksakademieOPENzaterdag 29 en zondag 30 november, 11.00 - 19.00 uur

Eenmaal per jaar stelt de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam haar vijftig ateliers open voor het publiek en nu gebeurt dat tijdens het Amsterdam Art Weekend. Internationale kunstenaars verblijven een of twee jaar in de voormalige Kavallerie Kazerne en krijgen hier alle ruimte voor (materiaal)experiment. Dat resulteert ook dit jaar in technisch vernuft. Van opvallend veel ambachtelijke technieken als beeldhouwen met klei en installaties van papier-maché tot hyperrealistische environments met digitale technieken.

Medium 3

In het donkere atelier van Masha Ru, behalve kunstenaar ook gepromoveerd wiskundige, stap je in een geordende wereld van genummerde rechthoeken. iPads en iPhones hangen er als lichtgevende sterren aan de muren – sommige echt, andere geprojecteerd – en tonen een wirwar van verontrustende beelden. Katja Novitskova richtte haar atelier in als een dierentuin van bewegende apparaten. Het angstaanjagendst van de monsterlijke bouwwerken van babystoeltjes en lampen met voelsprieten is misschien nog wel het geluid dat ze maken terwijl ze piepend en schommelend de ruimte in beslag nemen. Pas op waar je loopt, er kruipt een klein blauw wormpje schijnbaar onvermoeibaar over de vloer.

Vergeet bij een bezoek ook de hidden studio’s niet en in het bijzonder atelier H40: de Cubaanse kunstenaar Adrian Melis toont er een peloton van belleblaasmachines, die afvuren op een ritme dat de kunstenaar programmeerde uit het geluid van protestmarsen in Spanje. Hoe harder de roep van de Spaanse burgers, hoe meer bellen, is het idee van The Power of Working Class. Wel twee meter afstand houden, anders glij je uit over liters bubble fluid.

Amsterdam Art Weekend – 27 t/m 30 november amsterdamart.com

Film – Gawie Keyser

Still Life - Eye Amsterdam

In een van de angstwekkendste scènes in jaren verkracht een man zijn echtgenote waarna zij hem met een schaar vermoordt. De film is Tyrannosaur (2011) van Paddy Considine. De Engelse acteur Eddie Marsan speelt de rol van de man. Een onvergetelijke performance. Hij is een monster, roofdierachtig, vol ingehouden woede, en toch gaat hij iedere dag in pak en stropdas naar zijn werk. Hij is het toonbeeld van beschaving.

Medium still 20lifestill 20life

Dat Marsan een fabuleuze acteur is, blijkt eens temeer in de nieuwe film Still Life van producent en regisseur Uberto Pasolini (geen familie van, wel nazaat van Luchino Visconti). Marsan is John May, kantoorklerk bij de gemeente Londen wiens taak het is nabestaanden op te sporen van mensen die alleen zijn gestorven. Zelf heeft John geen leven. Hij woont alleen in een appartementencomplex van de gemeente. ’s Avonds eet hij in z’n eentje een blikje tonijn met een sneetje wit brood en drinkt hij een kopje thee met melk. Daarna duikt hij in het leven van de overledenen, onder meer door foto’s die hij uit hun huizen had meegenomen netjes in een album te plakken. Hij reconstrueert hun leven, misschien uit een gevoel van ongenoegen over die enorme eenzaamheid die deze mensen moeten hebben gevoeld. En waar John zelf last van heeft. Misschien is hij daar zelfs verontwaardigd over. Is dit wat het menselijk leven is? Dat de overledenen zijn vergeten door hun vrienden en nabestaanden en de wereld om hen heen, is voor hem onverteerbaar. Hij staat erop dat ze worden herinnerd, vandaar het fotoalbum en zijn bezoeken aan familieleden die vaak niets liever willen dan de overledenen vergeten.

De eenvoud waarmee Pasolini het verhaal vertelt geeft alle acteurs, maar vooral Marsan, de ruimte te focussen op de psychologie van hun personage. De dochter van een man die het middelpunt is van Johns laatste zaak – hij raakt zijn baan kwijt – doet er bijvoorbeeld alles aan om de pijn van haar problematische relatie met haar vader te onderdrukken. Misschien omdat hij de tragiek van zijn eigen, eenzame bestaan steeds meer voelt, dringt John bij haar aan haar vader niet ‘alleen’ te laten op zijn begrafenis.

De vraag is of mensen ooit kunnen loskomen van het verleden, ook al willen ze dat nog zo graag. En ook: wat voor waarde heeft een menselijk leven als dat volledig los komt te staan van de samenleving? Het antwoord dat aan het einde van Still Life naar voren wordt geschoven is verrassend en pijnlijk, maar tegelijkertijd ook natuurlijk en inspirerend. Een prachtige film.

Vanaf deze week te zien in Filmmuseum EYE te Amsterdam.

Televisie – Walter van der Kooi

Medium ready for takeoff

Het kan niet altijd Mahler en Monteverdi zijn, dus lichte muze deze keer. In volgorde van uitzenddatum.

De Vara brengt een documentaire van Linda Hakeboom over muzikant Jelte Tuinstra die zichzelf lijkt te verliezen door het gigantische succes dat hij als popfenomeen Jett Rebel heeft. Bijzonder is dat Hakeboom er net bij was voor gekte en roem (cd-succes, festivaloptredens, DWDD, 3 FM-nominaties en -prijzen) losbarstten. Verbluffend veelzijdig, die Rebel: zanger, instrumentalist, schrijver van tekst en muziek van al zijn nummers en een geweldig performer. Schijnbaar de vleesgeworden zelfverzekerdheid, maar dat ligt complexer. En wat doet plotse roem met een jonge jongen? Zaterdag 29 november, NPO 3, 21.55 uur. Breaking news: Avro/Tros zendt een dag eerder (NPO 2, 16.35 uur, de geslaagde afstudeerfilm aan de Filmacademie van Harm Rieske uit: Jett Rebel: Ready for Takeoff. Bizar. Curieus genoeg over dezelfde periode van beginnende roem.

Om niet te missen Blondies New York. Geweldige reconstructie via boeiende talking heads en volop archiefmateriaal van de doorbraak van dat punkbandje naar mondiaal omhelsde popgroep, dankzij het album Parallel Lines in 1978. Volgens hardliners natuurlijk verraad aan de onbegrensde rauwheid, maar van geweldig hoog niveau en binnen de mainstream pop behoorlijk weerbarstig. Mede dankzij de fabelachtige Debbie Harris, van wie de betrokken mannen benadrukken dat de lof voor haar schoonheid die voor haar teksten en zang ten onrechte overschaduwt. Natuurlijk zit ze zelf uitgebreid in de film, lust voor oog, oor en verstand. Bovendien wordt ‘Blondie’ in de brede context van het New York van de jaren zeventig behandeld, met zijn sociale problematiek en culturele erupties. Ook wijlen Ed Koch is van de partij, in dat doorbraakjaar voor het eerst tot burgemeester gekozen. Aankoop van NTR Het uur van de wolf, donderdag 4 december, NPO 2, 23.00 uur. Regie: Alan Ravenscroft.

Is Jett Rebel onze plaatselijke komeet, de Nieuw-Zeelandse zangeres Lorde (17) is dat mondiaal, dankzij haar song Royals. Tienersterretje, maar volgens kenners (onder wie David Bowie) veel meer dan dat. In mei trad ze op in TivoliVredenburg en de VPRO had voorafgaand een uitgebreid interview. Aangevuld met delen uit dat concert en Nieuw-Zeelandse getuigenissen uit de muziekindustrie over haar opkomst (die al op haar dertiende begon) levert dat de 3Doc Lorde op. Zaterdag 6 december, NPO 3, 21.30 uur.

Ten slotte een documentaire van Robin van Erven Dorens over trombonist Joe Bowie en zijn band Defunkt. Mix van soul, funk en jazz, dagelijks te horen in de openingstune van De wereld draait door. Bowie was verslaafd maar is dankzij boeddhisme genezen. Halleluja, zouden ze elders zeggen, maar de film heet In Groove We Trust. Gemaakt met steun van het Mediafonds, wat garantie tegen zieltjeswinnerij en voor kwaliteit is. De Boeddhistische Omroep (BOS) liet hem maken en zendt hem uit op zondag 7 december, NPO 2, 14.00 uur.

Popmuziek – Leon Verdonschot

Beyoncé

Er was even een tijd waarin clips minder belangrijk leken te worden. Immers: clipzenders verdwenen, of zonden vooral realitysoaps uit. Maar Vimeo en YouTube voorkwamen gelukkig de teloorgang van de clip. Een van de grootste statements op clipgebied kwam afgelopen week van Beyoncé. De beroemdste zangeres ter wereld bracht een luxe box uit van haar laatste album, en de maar liefst negen clips daarop zette ze tegelijk allemaal online. Het meeste was te doen om die van 7/11. Het nummer gaat aan overproductie ten onder, maar de clip is een mooi voorbeeld van de volstrekt gestileerde illusie van spontaniteit waar Beyoncé briljant in is.

Rammstein

In het toch al niet zo heel lange lijstje van artiesten die hun muziek níet op Spotify hebben gezet, vaak omdat ze de vergoeding van de streamingdienst te laag vinden, stonden heel prominent altijd Pink Floyd en Rammstein. Nadat Pink Floyd (wier afscheidsalbum deze week in De Groene wordt besproken) enkele maanden geleden hun hele oeuvre toch op Spotify zette, volgde deze week Rammstein, ter gelegenheid van hun twintigjarig jubileum. Om dat te vieren hier nogmaals hun meest briljante clip: die van de heerlijk schmierende pianoversie van Mein Herz Brennt, waarin Till Lindemann definitief bewijst behalve zanger, ex-topsporter en dichter nog iets anders te zijn: acteur.

Fratsen - Zaterdag 29 november, Melkweg Amsterdam

André Manuel is niet alleen de compromisloze vrijdenker onder onze cabaretiers, hij is ook de Tom Waits van onze popmuziek. Solo, vroeger met Krang en heel vroeger met Fratsen, de Twentse band die haar tijd ver vooruit was maar er in 1996 mee stopte. Welnu: ze bestaan weer. Naar eigen zeggen: ‘Stram en vele rimpels rijker maar feller dan ooit.’ En ze hebben zelfs een nieuw album. Het staat hier. Het openingsnummer is typisch Manuel: het heet Alles komt goed en dat blijkt vervolgens behoorlijk tegen te vallen. Zaterdag staan ze in de Melkweg.