De ondergang

Arme Russen. Het einde van hun mooie beschaving nadert. Maar ach, het is het einde van de wereld niet, denk je dan. Nikolaj Berdjajev (1874-1948) schreef al: ‘Er bestaan twee dominante mythen die de dynamiek in het leven van een volk kunnen bepalen: de mythe van het begin en de mythe van het einde. Voor de Russen is het de tweede mythe, de eschatologische, die overheerst.’

Grote beschavingen wortelen in het besef dat de ondergang een onmisbaar deel is van de bloei. Dus is er een bundel samen te stellen onder de titel Apocalyps!, vol Russische verhalen over het einde van de wereld.
Berdjajev zag een rode draad door de Russische geschiedenis lopen: ‘Het eschatologische verlangen hoort nu eenmaal bij de structuur van de Russische ziel.’
Waar spreekt de Russische ziel scherper, pregnanter en schoner dan in de literatuur? Geen roebel, geen Doema, geen maffia kan daar tegen op.
En van, bijvoorbeeld, Fjodor Sologoeb. Lang geleden ontdekt: De prikkel des doods. Onweerstaanbare verhalen voor vriesavonden. Met bijpassend kil mensbeeld. Het verhaal 'In de menigte’ - rillingen over rug, kramp in handen - is een van de mooiste verhalen uit Rusland.
Twee kinderen belanden in het gedrang rond de feesten in de oude stad Mstislavl, die haar zevenhonderdjarig bestaan viert. Men duwt, men dringt, men plet. En niemand denkt aan de kinderen, die tere, lieve, breekbare schatten van kinderen.
'Het was stikvol en benauwd, en allen verlangden ernaar uit deze menigte weg te komen en de vrije lucht met volle teugen in te kunnen ademen.
Maar ze konden er niet meer uit. Ze zaten vast in deze donkere en amorfe menigte, zoals een bootje in het riet vastzit.
Het was nu niet meer mogelijk je eigen weg te kiezen of zomaar op eigen houtje een andere richting in te slaan. Je moest je met de menigte mee laten slepen, en de bewegingen van de menigte waren zwaar en langzaam. (…)
Aan het verlegen gepraat over en weer van de menigte kon je voelen dat men iets wat niet nodig was geweest, wilde goedpraten, en het leek of deze mensen voor één ogenblik inzagen hoe absurd het was dat ze hier waren en elkaar bezig waren plat te drukken.’
Gruwelijk mooi. Lees ook Toergenjevs 'Het einde van de wereld. Een droom’. En 'Het hol’ van Zamjatin. Er is niets mooier dan de ondergang.