De ongebroken macht van het vaticaan katholiek nieuwsblad: ‘condoomcampagnes zijn neokolonialistisch’ het vaticaan redt vrouwen uit de klauwen van de medische maffia

De uitspraken van Hirsch Ballin kwamen niet uit de lucht vallen. Ze passen naadloos in de politiek van het Vaticaan. Tegen abortus, tegen het condoom. Want, zo meent de paus, de wereld is niet vol.

SOMS ZIJN SCHIJNBAAR ongeleide projectielen afkomstig van een schutter met een vaste hand. De uitspraak van Hirsch Ballin over de mogelijkheid dat ouders van gehandicapte kinderen zich zouden moeten verontschuldigen voor het nalaten van een arbortus, valt in die categorie.
Die mogelijkheid zou zich volgens de minister voordoen als het CDA niet meer aan de regering zou deelnemen. Die uitspraak, en de wereld aan gedachten en opvattingen die daarachter kan worden vermoed, past naadloos in de moderne strategie van het Vaticaan. In dat licht was de reactie van Van Thijn (‘Dit is een fundamentalistische uitspraak’) dan ook geen wilde uithaal maar een constatering.
De uitspraak van Hirsch Ballin werpt een helder licht op de wijze waarop het Vaticaan, het oudste machtspolitieke instituut op aarde, invloed tracht te verwerven, ook in geseculariseerde landen. Namelijk door te claimen dat de moraal bij hen en bij hen alleen in veilige handen is, ook al zijn de kerken leeg. Het wereldwijde offensief van het Vaticaan richt zich daarbij in het bijzonder op menselijke gedragingen die vallen onder het hoofdstuk seksualiteit en voortplanting. Dat is een terrein waar ieder mens, met uitzondering van de Vaticaanse diplomaten en bureaucraten zelf, mee te maken heeft. Dat levert dus ook veel meer op dan decreten over de Dode-Zeerollen of de status van de Heilige Maagd. Die onderwerpen interesseren alleen de gelovigen. Het Vaticaan probeert juist over zijn eigen schaduw heen te springen door een positie te claimen die geheel onafhankelijk is van het draagvlak van het katholieke geloof. Op zichzelf is dat iets om in deze uithoek van de wereld je schouders over op te halen. Wie maakt zich hier immers druk om de bokkesprongen van een zieltogend instituut? Maar op wereldschaal ligt dat anders.
In Rio de Janeiro, op de milieutop vorig jaar, werd voor veel mensen voor het eerst duidelijk wat de nieuwe politiek van het Vaticaan vermocht. Want misschien niet aangevoerd maar toch wel zeer effectief aangevuurd door het Vaticaan trad daar een Noord-Zuidpolarisatie op die de conferentie in de ogen van velen deed mislukken. Daar ontvouwde het Vaticaan voor het eerst de nieuwe wijze van redeneren, een vlechtwerkje van allerlei opvattingen en invalshoeken, zo ingenieus in elkaar gezet dat het leek alsof het Vaticaan de exclusieve spreekbuis van de armen in de wereld was.
Dat de paus in april, na de mis op zondag, de wereld toesprak over de verderfelijkheid van abortus is geen toeval, net zo min als het toeval was dat 'onze man in Nederland’, want dat is Hirsch Ballin zonder enige twijfel, namens het Vaticaan nog een duit in het zakje deed.
OP DATZELFDE MOMENT waren in New York de lidstaten van de Verenigde Naties bijeen ter voorbereiding van de bevolkingsconferentie die in september in Cairo wordt gehouden. Op die conferentie, en in de voorbereiding daarvan, staan de zogenaamde reproduktieve rechten centraal. Het recht op kwalitatief goede en veilige middelen en voorzieningen om inhoud te geven aan het internationaal erkende mensenrecht dat luidt: Vrouwen en mannen hebben het fundamentele recht te beslissen of, wanneer en hoe ze kinderen willen krijgen. Voor miljoenen mensen in de wereld is dat recht niet gerealiseerd. Concreet beslist de conferentie in Cairo over de richting van het VN-bevolkingsprogramma, de omvang van het fonds en de inhoud van projecten.
Het Vaticaan, dat de status van waarnemer heeft in de VN-organen, was ook op de voorbereidingsconferentie prominent aanwezig. Met een consistent verhaal, dat een uitbreiding van de inbreng in Rio was. De redenering kent een aantal pijlers. Ten eerste is bevolkingsgroei volgens het Vaticaan geen probleem. Er is in de wereld een verdelingsprobleem, en een probleem van overconsumptie in de rijke landen. Bevolkingsgroei hoeft niet te worden afgeremd. Dit argument vindt weerklank bij ontwikkelingslanden die er niet ten onrechte genoeg van hebben om voortdurend afgeschilderd te worden als de oorzaak van het bedreigde voortbestaan van de aarde. Het feit dat de rijke landen tot nu toe categorisch geweigerd hebben in internationale fora de consumptie in het rijke deel van de wereld als een probleem te benoemen, draagt niet weinig bij aan de overtuigingskracht van de Vaticaanse diplomatie.
Het Vaticaan keert zich tegen alle methoden van gezinsplanning, met uitzondering van de zogenaamde 'Billingsmethode’. Vrouwen kunnen door het nauwgezet volgen van de veranderingen in de vaginale afscheiding bepalen wanneer ze vruchtbaar zijn. Periodieke onthouding in die tijdspanne is toegestaan. Het Vaticaan hecht daar ook waarde aan omdat het de huwelijkse sleur doorbreekt en zo echtscheidingen voorkomt. Het is bovendien een oefening in onthouding die geestelijk heilzaam wordt geacht.
Het Vaticaan is onder alle omstandigheden tegen abortus, vanwege de bescherming van het ongeboren leven. Het Vaticaan is tegen het gebruik van condooms, omdat condooms overspel bevorderen. Het Vaticaan is tegen de beschikbaarheid van voorbehoedmiddelen voor (ongetrouwde) jongeren en tegen voorlichting daarover, in de veronderstelling dat kennis seksuele activiteit bevordert.
De posities die het Vaticaan betrekt, mogen er op het eerste gezicht ridicuul uitzien, de diplomaten zijn buitengewoon handig in het sluiten van coalities op diverse punten, en als dat niet werkt, in het gebruiken van botte dwang tegenover landen waar ze veel in te brengen hebben (Ierland, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Malta). Met zijn programma sluit het Vaticaan aan bij de kritiek die wereldwijd en al jaren lang wordt uitgeoefend op de bevolkingspolitiek van overheden. Gedwongen sterilisaties, zoals in China, het gebruik in de derde wereld van prikpil, implantaten en spiraaltjes zonder voldoende medische begeleiding, het zijn allemaal zaken die op verzet uit verschillende hoeken stuiten. En zo kan het gebeuren dat vrouwengroepen zichzelf ineens terugvinden in een monsterverbond met het Vaticaan. En omgekeerd wordt terechte kritiek op bevolkingsprogramma’s in internationale fora nogal eens ingeslikt om het Vaticaan niet van nog meer munitie te voorzien. Met als gevolg dat conferenties als die in Cairo ten onder dreigen te gaan aan discussies over zaken die het Vaticaan belangrijk vindt, terwijl de werkelijk belangrijke onderwerpen niet aan bod komen.
Goede voorlichting over gezinsplanning betekent voor miljoenen vrouwen het verschil tussen twee en negen kinderen. Die keus is niet de enige voorwaarde voor de emancipatie van vrouwen, maar onbelangrijk is zij ook niet. De Billingsmethode, waar vrouwen geen dokter en geen farmaceutische middelen voor nodig hebben, zou een goed alternatief zijn. Maar de methode werkt niet. Zeker niet voor kwetsbare vrouwen, die arm en ondervoed zijn, en de helft van tijd aan een infectie lijden. Een regelmatig hormonaal patroon en een regelmatige menstruatie is misschien weggelegd voor vrouwen die een welgevoed, gezond, en centraal verwarmd bestaan zonder stress leiden, maar dat is een minderheid in de wereld.
HET VATICAANSE STANDPUNT over condooms is ook honderdduizenden katholieken op de hele wereld een tikkeltje te wild. Maar de nadruk die het Vaticaan legt op verantwoord ouderschap en de verantwoordelijkheid die mannen zouden moeten dragen, niet door condooms te gebruiken maar door monogaam gehuwd te zijn en te blijven, sluit aan bij de klachten van vrouwen over het gebrek aan seksuele autonomie en het misbruik door mannen.
De kerk versterkt in een aantal landen het heersende idee dat het met aids zo'n vaart niet loopt. Ze doet dat door te weigeren van de kansel op te roepen om datgene te doen wat gedaan moet worden: condooms gebruiken. Ongetwijfeld helpt een monogaam huwelijk met een onbesmette partner ook. Te vrezen valt dat een oproep daartoe even veel effect heeft als dat eeuwenlang het geval is geweest. Wie aids wil zien als de straf voor overspel, speelt een gevaarlijk spel, met een voorzienbare uitkomst in termen van miljoenen doden. Overigens laten veel katholieken het standpunt van het Vaticaan voor wat het is en worden er door katholieke hulporganisaties op grote schaal condooms uitgedeeld.
Dat kwam de van oudsher katholieke Nederlandse hulporganisatie Memisa in februari nog bijna op het verlies van de jaarlijkse collecteopbrengst te staan. In het Katholiek Nieuwsblad regende het oproepen om Memisa niet meer te steunen, en bisschop Wiertz van Roermond hield in eerste instantie de collectegelden achter totdat er een garantie was dat het geld niet zou worden gebruikt om condooms van te kopen. Memisa zei in eerste instantie aan te sturen op gedragsverandering en slechts bij doelgroepen waarbij dat niet werkt condoomgebruik aan te bevelen. In het Katholiek Nieuwsblad verschenen stukken waarin het opnieuw heette dat 'condoomcampagnes neokolonialistisch zijn’. De grote internationale bevolkingsorganisaties wordt verweten de aidsepidemie te misbruiken om geboortenbeperkingsprogramma’s door te voeren. Veelvuldig werd de permanente waarnemer van het Vaticaan bij de VN, aartsbisschop Maruno geciteerd: 'Bepaalde voorstellen geven blijk van een gevaarlijke vorm van neokolonialisme, waarbij de machtigen zullen proberen de minder sterken praktijken op te dringen die tegengesteld zijn aan hun culturele, sociale, morele en religieuze waarden.’
Ondertussen draait Dom Helder Camara zich om in zijn graf.
DIT ONDERDEEL VAN het Vaticaanse programma lijkt de confrontatie met de praktijk niet te overleven. Maar dat is geen reden tot zorg voor het Vaticaan. Wie zichzelf opvat als de gideonsbende van de zuiverste boodschap, bekommert zich niet om de vraag of de massa’s volgen.
Anders is het met de bestrijding van abortus. Tijdens de regeringen-Bush en -Reagan onthielden de Verenigde Staten financiele steun aan het bevolkingsprogramma van de Verenigde Naties omdat dat programma zich hier en daar op zeer bescheiden schaal ook met abortus bezighield. De gevolgen daarvan zijn akelig concreet: minder geld voor gezinsplanningsprogramma’s en massa’s vrouwen die geen toegang hebben tot veilige voorbehoedmiddelen. De regering-Clinton slaat een heel andere toon aan: 'Wij zijn voor een toegankelijke, veilige en zeldzame abortus.’ In de meeste internationale fora wordt abortus gezien als het sluitstuk van een falende anticonceptie, maar het onderwerp is in veel landen omstreden. In broederlijke samenwerking met allerlei ProLife-groepen in de Verenigde Staten doet het Vaticaan er alles aan om het beleid van Clinton in diskrediet te brengen. Zo worden de Amerikaanse media bestookt met verklaringen die de Verenigde Staten beschuldigen van 'cultureel imperialisme’. In die redenering zijn de Verenigde Staten hard op weg hun liberale abortusstandpunt aan de rest van de wereld op te dringen.
Maar abortus is vooral een belangrijk gezondheidsprobleem. Aangenomen wordt dat tenminste 150.000 vrouwen per jaar overlijden aan de gevolgen van een illegale abortus, terwijl het aantal abortussen niet noodzakelijk hoog is in landen waar abortus legaal en veilig is. In Latijns Amerika, waar abortus volledig illegaal is, hebben dertig tot zestig vrouwen op elke duizend een abortus ondergaan. In Nederland is dat vijf op iedere duizend vrouwen. Elk ander gezondheidsrisico met vergelijkbare sterftecijfers als bij illegale abortus zou aanleiding zijn tot internationale actie. Maar abortus blijft gezien worden als een moreel dilemma in plaats van als een sociale realiteit. De ongekende activiteit van het Vaticaan op dit terrein heeft ook met de persoon van de paus te maken. En hij heeft niet het enige Oosteuropese hoofd waarin abortus onlosmakelijk verbonden is geraakt met de andere zegeningen van het verfoeide communisme.
Geconfronteerd met de sterftecijfers als gevolg van illegale abortus komt het Vaticaan met onderzoeken naar de gevolgen van legale abortus. Zo wijst onderzoek bijvoorbeeld uit dat vrouwen die een abortus hebben ondergaan, vele malen vaker roken dan vrouwen die geen abortus hebben ondergaan. Europeanen die daarvan in de lach schieten, vergeten even dat roken in de Verenigde Staten inmiddels een prominente volksvijand is geworden. Het is een beproefde methode: men neme het te bestrijden verschijnsel en knope dat vast aan iets anders dat veel mensen erg vinden. Coalitie geboren, monsterverbond gesloten. Zo wijst het Vaticaan ook steeds op het verband tussen de toename van het gebruik van voorbehoedmiddelen en het aantal echtscheidingen. Dat is een ongeveer even sterk verband als dat tussen de afname van het aantal ooievaars en van het aantal geboorten in Den Haag in de jaren zestig, maar het refereert aan nostalgische verlangens naar de tijd toen het (gezins)leven nog goed was.
Sommige teksten van de Vaticaanse diplomaten lijken rechtstreeks ontleend aan de bevrijdingstheologie. Zo wijst de paus steeds op de waardigheid van de armen, die hun wordt onthouden door de economische machtsverdeling in de wereld, en op de rechten van armen op een menswaardig bestaan. Dat bezorgt hem in delen van de derde wereld een uitstekende naam. Die goede naam wordt vervolgens ingezet om grote problemen te laten voor wat ze zijn. Jongeren vormen in grote delen van de wereld de belangrijkste risicogroep met betrekking tot aids. Tienerzwangerschappen zijn niet alleen in de derde wereld maar ook in de Verenigde Staten een groot probleem. Niet alleen verwoesten ze meestal het perspectief op een menswaardig bestaan van de jonge moeders, ze bedreigen ook de gezondheid van vrouwen. Hoe jonger vrouwen zijn als ze hun eerste kind krijgen, hoe meer ze er krijgen. Een groot aantal zwangerschappen snel achter elkaar betekent, in tegenstelling tot wat het Vaticaan wil doen geloven, wel degelijk een aanslag op de gezondheid van het vrouwenlichaam.
Seksuele voorlichting aan jongeren is allang geen aansporing meer om de beker der genietingen des levens tot de bodem leeg te drinken, als het dat al ooit geweest is. Het is eerder een zorgelijk verhaal, vol vermaningen en aansporingen tot het nemen van voorzorgsmaatregelen om gezondheidsrisico’s te vermijden. Onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie geeft aan dat voorgelichte jongeren juist geneigd zijn het moment waarop ze seksueel aktief worden uit te stellen.
De optie van het Vaticaan - wereldwijd jongeren opvoeden tot onthouding - heeft waarschijnlijk even veel kans van slagen als een poging de zon alsnog om de aarde te laten draaien. Toch vindt het voorstel om voorlichting en de toegang tot voorbehoedmiddelen te beperken tot gehuwden, veel weerklank. Blijkbaar is de verleiding voor politici groot om de sociale realiteit te verwarren met een gewenste toestand.
De kwaliteit van de diplomaten van het Vaticaan en hun vaardigheid om alle mogelijke inhoudelijke redeneringen in te zetten voor hun eigen doelstellingen, maakt dat hun invloed soms reikt tot onverwachte hoogten. De in Frankrijk ontwikkelde abortuspil verdween in hoog tempo van de Franse markt en van de publieke agenda. In de Verenigde Staten was inmiddels al een actie gestart: 'Koopt geen Franse waar.’ De abortuspil, die is aangemeld voor toelating op de Amerikaanse markt, wordt op dit moment op hoog niveau als een hete aardappel heen en weer geschoven tussen Amerikaanse ministeries. Op dit punt was de katholieke kerk ineens de beste maatjes met de medisch-specialistische lobby, die er niets voor voelde om het marktsegment dat abortus is kwijt te raken. Op andere momenten is het Vaticaan de kracht die vrouwen redt uit de klauwen van de medische maffia, die erop uit is hun lichaam te onderwerpen aan demografisch politieke doelstellingen.
TERUG NAAR DE BASISSTELLING van het Vaticaan: De wereld is niet vol, en dus is er geen reden voor een bevolkingspolitiek die geboortenbeperking beoogt; bevolkingsbeleid is een truc van rijke landen om te zorgen dat er niet te veel armen bij komen met wie ze hun rijkdom moeten delen. De helft van die redenering klopt. Demografische extrapolaties zijn leuke maar tamelijk zinloze spelletjes. Want wat is de zin van de constatering dat als alle Chinezen een auto en een koelkast hebben, de ozonlaag binnen een maand geheel verdwenen zal zijn?
De wereldbevolking groeit harder dan ooit, dat krijg je met exponentiele groei. In de komende tien jaar zal er een miljard mensen bij komen. Die groei vindt voor vijfennegentig procent plaats in de ontwikkelingslanden. Dat wil echter niet zeggen dat het gerechtvaardigd is om op die landen druk uit te oefenen de bevolkingsgroei te beperken. Een baby die in de Verenigde Staten wordt geboren zal ongeveer driehonderd keer zoveel beslag leggen op de beschikbare hulpbronnen als een nieuwe wereldburger die in Bangladesh ter wereld komt. Een effectieve milieupolitiek zal dan ook vooral in het rijke Noorden moeten worden gevoerd. Het produceren van getallen en modellen die uitkomen op een absoluut aantal mensen dat op aarde kan leven, leidt tot apocalyptische toekomstvoorspellingen en tot zachte of hardere dwang ter beperking van het aantal kinderen. Dat is ook jarenlang het geval geweest in bevolkingspolitieke programma’s, niet zozeer omdat de rijke landen zo 'cultuurimperialistisch’ bezig waren, maar vooral omdat overheden in ontwikkelingslanden de problemen voorzagen. Want regionaal is het hier en daar toch vrij vol. Op Java bijvoorbeeld, drie keer zo groot als Nederland, met een bevolking van honderd miljoen mensen.
Het beleid richt zich nu op het vergroten van de keuzemogelijkheden van vrouwen. Het realiseren van het zelfbeschikkingsrecht voor vrouwen op het gebied van seksualiteit en voortplanting heeft een vergaande invloed in het leven van iedere individuele vrouw, overal ter wereld. Wie dat van ondergeschikt belang acht, zou zich toch haar of zijn eigen leven zonder voorbehoedmiddelen eens voor de geest moeten roepen. Het vergroten van de keuzevrijheid van vrouwen leidt overal ter wereld tot een daling van het geboortencijfer, en is vooral een bijdrage aan de emancipatie van vrouwen. In mijn meer paranoide momenten denk ik wel eens dat nu juist die emancipatie de voornaamste reden is van de energieke Vaticaanse campagne.